Stary Rynek stanowi centrum bydgoskiego miasta lokacyjnego, wytyczonego w 1346 roku na polecenie króla Kazimierza Wielkiego. Rynek od północy otacza rzeka Brda, a od zachodu rzeka Młynówka. Do XVIII wieku rynek wraz z całym miastem lokacyjnym leżał na wyspie, gdyż od południa pod murami miejskimi znajdowała się fosa zasilana w wodę przez rzekę Brdę. Plac wybrukowano w 1604 roku. Do początku XX wieku stanowił centrum administracyjno-handlowe miasta. Do końca XVII wieku wykonywano na nim publicznie wyroki sądowe. Tutaj koncentrowało się życie gospodarcze, kulturalne i towarzyskie miasta.

Pierwotna zabudowa Rynku była drewniana. Murowana zabudowa mieszkalna pojawiła się nie wcześniej niż w XV wieku. Gotyckie budowle murowane wzniesione w końcu XV wieku, rozbudowano w stylu baroku w XVII wieku, a przebudowano na początku XX wieku z elewacjami eklektycznymi i secesyjnymi. Prawdopodobnie jeszcze w XIV wieku pośrodku Rynku zbudowano drewniany ratusz. W XV wieku powstał budynek murowany w stylu gotyckim. Po jego pożarze w 1511 roku rozpoczęto wznoszenie nowego reprezentacyjnego ratusza, według projektu mistrza Jana z Gdańska. Budowę ukończono ok. 1600 roku. wzniesieniem wysokiej, renesansowej wieży ratuszowej, która była ozdobą miasta.

W 1617 roku kwartał zabudowy ograniczony od wschodu Rynkiem, a z pozostałych stron ulicami: Farną, Jezuicką i Niedźwiedzia znalazł się w posiadaniu Jezuitów. W latach 1637-49 w zachodniej pierzei Starego Rynku powstał dwuwieżowy kościół pw. św. Krzyża, a w 1653 roku ukończono budynek rezydencjalny, w którym do 1780 roku istniała szkoła średnia, podniesiona do rangi kolegium jezuickiego. W budynku tym istniała również sala teatralna ze sceną sukcesywną, służąca działalności kulturalnej. W latach 1830-34 władze pruskie wyburzyły pozostałości starego ratusza, stojącego dotychczas pośrodku Rynku. Urząd miejski wcześniej przeniesiono do kamienicy przy ul. Długiej 37 (dzisiejszy hotel Ratuszowy), zaś w 1878 roku z ul. Długiej magistrat przeniesiono do kolegium jezuickiego i funkcjonuje on w tym miejscu do dnia dzisiejszego.

W okresie pruskim Stary Rynek podobnie jak w okresie wcześniejszym stanowił główny miejski plac targowy. Cztery razy do roku odbywały się jarmarki, na które przyjeżdżali kupcy i kramarze z dalszej okolicy, zaś co dwa tygodnie „zwykłe” targi kramarskie. W XIX wieku dokonano gruntownej przebudowy niemal wszystkich kamienic stojących w pierzejach Starego Rynku. Do połowy wieku używano form klasycystycznych, a następnie eklektycznych, stanowiących zmieszanie stylów historyzujących. W drugim półwieczu XIX wieku rozebrano kilka kamienic, aby w ich miejsce postawić bardziej okazałe lub też nadbudowywano je i nadając im neorenesansowy wystrój fasad. Dotyczyło to domów w pierzei północnej i południowej Starego Rynku. Z kolei na początku XX wieku stosowano styl secesji, czego przykładem jest zbudowana w miejscu poprzedniej kamienica nr 20, zdobiona ornamentyką roślinną.

20 stycznia 1920 roku na płycie Starego Rynku, przed kościołem pojezuickim odbyła się uroczystość przejęcia władzy po 148 latach zaboru, w obecności polskiego wojska. Po zajęciu miasta przez okupacyjne władze niemieckie, na Starym Rynku rozegrały się dramatyczne wydarzenia, które były odpowiedzią za stłumienie przez społeczeństwo Bydgoszczy hitlerowskiej dywersji 3 września 1939 roku. Zemstą za okrzykniętą przez propagandę nazistowską „bydgoską krwawą niedzielę” była m.in. publiczna egzekucja 50 bydgoszczan, przeprowadzona 9 – 10 września 1939 roku przed frontem zachodniej pierzei Starego Rynku. Na początku 1940 roku niemieckie władze okupacyjne przystąpiły do burzenia kościoła pojezuickiego i całej zachodniej pierzei Starego Rynku.

Po zakończeniu II wojny światowej przystąpiono do porządkowania zniszczonej zabudowy. W latach 1953-56 odbudowano część wschodniej pierzei Rynku. Nowe władze nie przystąpiły natomiast do odbudowy zachodniej pierzei, z uwagi na to, że kościół pojezuicki nie pasował do nowej rzeczywistości politycznej PRL-u. 5 września 1969 roku w miejscu zachodniej pierzei Rynku, której władze nie chciały odbudować, ustawiono Pomnik Walki i Męczeństwa Ziemi Bydgoskiej. Uzupełnieniem pomnika był oddzielnie usytuowany szaniec z 80 dużych brył piaskowca, na których wyryto nazwy miejsc walki i męczeństwa ludności Ziemi Bydgoskiej. 26 sierpnia 2007 roku szaniec z bloków kamiennych przez 38 lat będący tłem dla pomnika przeniesiono do Sanktuarium Nowych Męczenników w Bydgoszczy.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Nowe zdjęcia wykonano w czerwcu 2026 roku.

Pierwotny, drewniany ratusz w Bydgoszczy stał na środku Starego Rynku. Na początku XVI wieku wzniesiono nowy, murowany budynek w stylu gotycko-renesansowym, z 40-metrową wieżą. Budowla ta została spalona i zrujnowana w XVIII wieku, w wyniku czego w 1834 roku została rozebrana przez władze Pruskie.

Kolejny obiekt powstał w latach 1644-53 w stylu barokowym z fundacji biskupa Kaspra Działyńskiego i starosty bydgoskiego Jerzego Ossolińskiego. Początkowo mieściło w nim się Kolegium Jezuickie. Obiekt wraz z kościołem jezuickim stanowił jeden z okazalszych kompleksów budynków w mieście. Po kasacie zakonu jezuitów w 1770 roku budynek przeznaczono na gimnazjum niemieckie. W czasach Księstwa Warszawskiego była tu Szkoła Główna Departamentowa, a później szkoła wydziałowa. Po upadku Księstwa i ponownym włączeniu Bydgoszczy do Prus, w budynku umieszczono niemieckie, klasyczne gimnazjum królewskie.

W 1879 roku budynek został zakupiony przez miasto i stał się siedzibą magistratu. Projekt przebudowy dla potrzeb magistratu bydgoskiego wykonał w 1878 roku miejski radca budowlany Wilhelm Lincke. Przebudowa poza zmianą stylizacji fasady zmieniła wewnętrzny układ pomieszczeń, dostosowując go do potrzeb urzędu. Uroczyste oddanie gmachu nowego ratusza do użytku nastąpiło 19 grudnia 1879 roku. Na skutek wielokrotnych przebudów budynek zatracił swój pierwotny barokowy charakter.

Obecnie jest to ceglany, otynkowany, podpiwniczony, dwupiętrowy gmach zbudowany na rzucie wydłużonego prostokąta z dwoma ryzalitami i częścią skrzydła bocznego przy elewacji wschodniej. Elewacja reprezentuje styl klasycystyczny z eklektyczną dekoracją sztukatorską. W części pomieszczeń znajdują się sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe. Ratusz jest jedynym zachowanym fragmentem dawnego kompleksu obiektów jezuickich, który oprócz dawnego kolegium stanowiły: klasztor i kościół. Oba obiekty zostały zburzone w 1940 roku, przez co została od strony Starego Rynku odsłonięta tylna fasada ratusza. W latach 1994-96 dokonany został generalny remont obiektu wraz z modernizacją i rozbudową części wschodniej. 19 kwietnia 2017 na elewacji budynku odsłonięto zegar. W ściany budynku wmurowane są tablice pamiątkowe: – od strony północnej – 600-lecia Bydgoszczy (1946 rok), – od strony wschodniej – rocznicy wyzwolenia miasta spod okupacji hitlerowskiej (1950 rok).

Ratusz znajduje się w centrum Starówki, przy ulicy Jezuickiej 1.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Nowe zdjęcia wykonano w czerwcu 2026 roku.

Murowana, późnogotycka fara św. Marcina i św. Mikołaja w Bydgoszczy została zbudowana w latach 1466-1502, na miejscu starszego, drewnianego założenia. Fundatorem świątyni był Jan Kościelecki, wojewoda inowrocławski, starosta bydgoski i malborski. W XVI i w pierwszej połowie XVII wieku do korpusu przybudowano trzy czworoboczne kaplice boczne, czwartą zaś urządzono w dawnej kruchcie wejściowej przy prezbiterium. W 1559 roku na kalenicy zamontowano sygnaturkę. W roku 1702 na miejscu pierwotnej wieżyczki osadzono nową, barokową,  istniejącą ona do dziś. W XVIII wieku wraz z upadkiem i wyludnieniem miasta świątynia ubożała i niszczała, a na początku XIX wieku urządzono tu magazyny i składy. Popadający w ruinę kościół odnowiono w latach 1819-30, a trzy boczne kaplice nie nadające się do odbudowy rozebrano. Wówczas to był jedyny czynny kościół w mieście.

Ceglany kościół jest orientowany, trójnawowy o formie halowej z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Świątynia nie posiada wieży, jedynie barokową sygnaturkę z latarnią na dachu przy szczycie wschodnim fundacji Wojciecha Łochowskiego z 1660 roku. Od zachodu do budowli przylega piętrowa kruchta z podcieniem. Tu znajduje się wejście główne do kościoła z renesansowymi drzwiami dębowymi z XVII wieku, ozdobionymi herbami i inicjałami cechów oraz mieszczan bydgoskich.  Korpus świątyni zdobią bogato rozczłonkowane szczyty z obramieniami blend. Schodkowy szczyt zachodni jest wypełniony sześcioma strefami blend, a wieńczy go kuty krzyż i wiatrowskaz w kształcie trąbiącego anioła, z datą 1848. Trójkątny szczyt wschodni dzieli sześć wielobocznych lizen przechodzących w sterczyny, pomiędzy którymi widoczne są blendy o nieregularnym układzie. W prezbiterium zastosowano sklepienie sieciowe, w nawach gwiaździste, w zakrystii – kolebkowe z lunetami, w przedsionku zachodnim – krzyżowe, a w kruchcie pod wieżą – kopulaste z neogotyckimi żebrami. W ścianie południowej, tuż nad ziemią, widoczne są tzw. „kamienie chlebowe”. Według przekonania ówczesnych budowniczych, miały one zabezpieczać chleb powszedni dla parafian. Do południowego boku przylega trzykondygnacyjna dzwonnica. Kondygnacje dolne wzniesiono około 1500 roku, a górną w 1650 roku. W wieży znajdują się dzwony pochodzące z Kamieńca Podolskiego: pierwszy z 1641 roku, opisany w powieści Henryka Sienkiewicz „Pan Wołodyjowski”, bijący na alarm podczas oblężenia tureckiego w 1672 roku, drugi z 1737 roku.

Przy okazji ostatnich prac remontowych ponad wejściem południowym odkryto polichromowany gotycki fryz ornamentalny. We wnętrzu zaskakuje niezwykłe bogactwo koloru nie tak częste w regionach północnej Polski. Polichromie pochodzą z lat 1922-25 i są autorstwa Henryka Jackowskiego do projektu Stefana Cybichowskiego. We wnętrzu zachowało się bogate, głównie XVIII-wieczne rokokowe wyposażenie. Część wyposażenia pochodzi z nieistniejącego już kościoła oo. karmelitów, m.in. bardzo piękne stalle. Ponadto w katedrze na uwagę zasługują ołtarze, ambona, oraz późnorenesansowa mosiężna chrzcielnica ufundowana przez burmistrza Wojciecha Łochowskiego w 1611 roku, a także epitafia, obrazy, oraz liczne tablice pamiątkowe. Najważniejszym zabytkiem sztuki w katedrze, a zarazem obiektem obdarzonym szczególnym kultem religijnym jest Madonna z Różą. Jest to przepiękny późnogotycki obraz Madonny z Dzieciątkiem, która w eleganckim, dworskim geście w drugiej ręce trzyma malutką ledwo rozkwitniętą różyczkę. Dla niej przy południowej ścianie prezbiterium powstało niewielkie rosarium z kwitnącymi różnymi gatunkami róż powiększane głównie przez nowożeńców. Bydgoska Matka Boska Pięknej Miłości, bo tak jest oficjalnie nazywana, czyni z katedry chętnie nawiedzane sanktuarium maryjne. W bocznej nawie północnej znajduje się jedyna, ocalała z okresu zaboru, kaplica św. Krzyża z 1617 roku z okulusami i profilowanym gzymsem. Posiada ona renesansową kopułę, zwieńczoną latarnią o kamiennych filarach z maszkaronami, zakończoną dzwonowatym hełmem i krzyżem. Wejście do kaplicy, odgrodzone dawniej kutą kratą, zostało w 2002 roku zastąpione przeszkleniem, a kaplica została zaadoptowana do całodziennego dyżuru spowiedniczego. Przy kościele, od strony północnej, od drugiej połowy XVIII wieku stoi figura św. Jana Nepomucena. Bydgoska Fara w 2004 roku dekretem Ojca Świętego Jana Pawła II została podniesiona do rangi katedry nowo powołanej Diecezji Bydgoskiej.

Katedra znajduje się na Starym Mieście przy ul. Farnej 2. Przy katedrze, po jej wschodniej stronie, znajduje się pałac biskupi o Dom Polski.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Nowe zdjęcia wykonano w czerwcu 2026 roku.

Początkowo obszary położone bezpośrednio nad rzeką Brdą i Młynówką były użytkowane jako ogrody, później zaczęto je zabudowywać. Historia Wenecji Bydgoskiej rozpoczęła się w XIX wieku, kiedy to na jego początku, na stromym brzegu rzeki znajdowały się pojedyncze budynki. Z upływem czasu na nabrzeżach zaczęły powstawać kamienice, warsztaty i zakłady. Główną zaletą tej lokalizacji był łatwy dostęp do wody oraz położenie w centrum miasta. W 1873 roku zabudowa była już zwarta w linii frontowej, z zabudową oficynową, która zaczęła schodzić do brzegu rzeki Młynówki. Około 1870 roku wykonano murowaną ławę na palach drewnianych, która stała się podstawą do wznoszenia zabudowy nad samą rzeką. W końcu XIX wieku krajobraz Wenecji Bydgoskiej nabrał charakteru mieszkalno-przemysłowego. Właścicielami kamienic byli kupcy, rzadziej rzemieślnicy i fabrykanci. W domach prowadzono różnorodną działalność; działały tu fabryki opakowań, papierosów, fabryka czekolady i wyrobów cukierniczych, piekarnie, rzeźnie, drukarnie (w tym „Dziennika Bydgoskiego”), farbiarnie, fabryki spirytusu i drożdży, tartak, a także restauracje. Na początku XX wieku zabudowana już całkowicie pierzeja kamienic ze względu na oryginalne położenie stała się atrakcją turystyczną miasta, chętnie utrwalaną na pocztówkach i obrazach malarzy. Cechą charakterystyczną kamienic Wenecji Bydgoskiej jest bezpośrednie sąsiedztwo z rzeką. Budynki zachowane z końca XIX wieku są generalnie w swoim pierwotnym stanie. Niektóre z domów (od lat nie remontowane) są w złym stanie technicznym. Mimo, że zabudowa Wenecji tworzy spójną urbanistycznie całość, to jej struktura pozostaje zróżnicowana i składa się z trzech części: – wschodniej – obejmuje pas gruntu między rzeką a ul. Przyrzecze; wybudowane tam budynki należały do najstarszych w rejonie Wenecji, m.in. znany z pocztówek galeriowiec; – południowej – największy blok zabudowy przy ul. Długiej, Wełniany Rynek i Poznańskiej; zachowała się w pierwotnym stanie, w tym wiele domów obecnie jest zrujnowanych; ukształtowanie terenu w postaci stromej skarpy sprawiło, że częste są tarasowe rozwiązania podwórek i kamienic; przez kolejne nawarstwianie dobudówek, werand i galerii zabudowa sprawia wrażenie zestawionej z „klocków”; – zachodniej – obejmuje pas gruntu między rzeką a ul. św. Trójcy oraz Czartoryskiego; posiada charakter poprzemysłowy, charakterystyczny jest budynek dawnej pralni i farbiarni Wilhelma Koppa – obecnie planowany do przebudowy na hotel, oraz dawna rafineria spirytusu Hermanna Frankego wraz z zakładem kąpielowym; na krańcu północnym Wenecji zachował się budynek willowy z wieżyczką. Od lat 90-tych XX wieku miejsce to staje się coraz bardziej atrakcyjne pod względem turystycznym i handlowym, co spowodowało proces modernizacji zabudowy. Nowa zabudowa powstała przy ul. Przyrzecze. W rejonie ul. Poznańskiej i Wełniany Rynek kamienice przechodzą stopniowe prace renowacyjne i konserwatorskie. W 2002 roku zbudowano „Bulwar Wenecki”, który został wciśnięty między ściany domów a rzekę, ma brukowaną nawierzchnią i metalowe, stylowe barierki.

Na drugim brzegu Młynówki znajduje się Wyspa Młyńska. Wyspa położona jest pomiędzy głównym nurtem rzeki Brdy a jej odnogą Młynówką, na zachód od Starego Rynku. Przebiega przez nią tylko jeden trakt: ul. Mennica, której nazwa wywodzi się od mennicy bydgoskiej działającej od 1594 do 1688 roku, rozebranej w XIX wieku to jeden z piękniejszych krajobrazowo zakątków miasta ze względu na liczne nabrzeża, szumiące jazy wodne, kaskady Międzywodzia oraz zieleń. Wyspa pełni funkcje rekreacyjne oraz kulturalne ze względu na obecność licznych obiektów muzealnych oraz sąsiedztwo Opery Nova. Wyspę przecinają dwa kanały: kanał Międzywodzie i kanał Zbożowy. Opływająca Wyspę rzeka Młynówka łączy się z Brdą poprzez dwa jazy: Farny i Ulgowy, a także przepławkę dla ryb. Od 2006 roku wyspa połączona jest z otaczającym terenem trzema mostkami dla pieszych oraz jednym mostem drogowym. W środkowej części wyspy znajdują się: łąka rekreacyjna, amfiteatr ukierunkowany na rzekę Brdę oraz plac zabaw dla dzieci. W pobliżu nabrzeża znajduje się plaża miejska z piaskiem morskim pochodzącym z Międzyzdrojów. W części wschodniej Międzywodzie oddziela tzw. wyspę menniczą, na której zlokalizowanych jest szereg obiektów w gestii Muzeum. W Białym Spichrzu dysponującym gotycką piwnicą z krzyżowym sklepieniem z XV wieku, znajdują się zbiory archeologiczne. Kamienica z przełomu XVIII i XIX w. mieści Europejskie Centrum Pieniądza z wystawą dotyczącą mennicy bydgoskiej oraz pieniądza w Europie. Z kolei wnętrza Czerwonego Spichrza zajmuje Galeria Sztuki Nowoczesnej, zaś dawny dom młynarza – centrum recepcyjno-informacyjne zespołu muzealnego. W centralnej części Wyspy mieści się tzw. Dom Leona Wyczółkowskiego z wystawą obejmującą dorobek artysty. Północno-zachodnią część Wyspy Młyńskiej zajmuje grobla oddzielająca Młynówkę od Brdy, przy której urządzono nabrzeże cumownicze dla jachtów. Jest to element składowy największej w Bydgoszczy mariny wraz z przystanią i hotelem, położonej naprzeciw młynów Rothera. Wenecja Bydgoska i Wyspa Młyńska, położone bezpośrednio nad rzeką Młynówką i Brdą, na zachód od Starego Rynku.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Nowe zdjęcia wykonano w czerwcu 2026 roku.

Obecność Spichlerzy zbożowych w Bydgoszczy związana jest z istotną rolą miasta w handlu spławnym (wiślanym) z Gdańskiem. Żegluga rzeczna była w mieście jedną z najważniejszych dziedzin gospodarki i jedną z przyczyn rozwoju miasta w wiekach XV-XVII. Spichlerze użytkowane na obu nabrzeżach Brdy były własnością mieszczan, ale nie wszystkie, gdyż niektóre z nich należały do szlachty, gdańszczan, czy też biskupstwa gnieźnieńskiego. Po rozbiorach rola handlowa Bydgoszczy nie zmalała. Co prawda handel wiślany uległ ograniczeniu, ale w zamian powstała nowa droga wodna Wisła-Odra przez Kanał Bydgoski, Noteć i Wartę. W Bydgoszczy powstał Węzeł Wodny, wykorzystywany przez następne 200 lat dla transportu towarowego. W związku z tym w latach 1772-1800 powstało w Bydgoszczy szereg nowych spichlerzy, które w części zachowały się do dzisiaj. Budynki stojące z reguły na nabrzeżach Brdy oraz na Wyspie Młyńskiej, początkowo służyły do magazynowania produktów spożywczych i rolnych, przeładowywanych ze statków i barek. Po 1851 roku coraz większe znaczenie posiadał transport kolejowy, wobec czego spichrze w większym stopniu wykorzystywano do magazynowania wyrobów kamionkowych, szkła, porcelany, wyrobów bednarskich i spożywczych. Zmniejszenie liczby budynków magazynowych w Bydgoszczy przyniosły czasy okupacji hitlerowskiej w latach 1939-45. W 1940 roku rozebrano spichlerz stojący naprzeciw wyspy św. Barbary, zaś w styczniu 1945 roku w wyniku ostrzału spaleniu uległ cały kompleks spichlerzy królewskich w zakolu Brdy. Ocalałe z pożogi wojennej obiekty spełniały rolę gospodarczą do lat 60-tych XX wieku. W 1960 roku w wyniku pożaru utracono dwa spichlerze w kompleksie nad Brdą, a pozostałe trzy przeznaczono na cele muzealne i administracyjne. W 1975 roku Muzeum Okręgowemu przekazano natomiast dwa obiekty na Wyspie Młyńskiej. Dzisiaj szachulcowe spichlerze stanowią symbol Bydgoszczy nawiązujący do tradycji handlowej miasta, związanej z żeglugą śródlądową. Najciekawsze spichlerze:

– Spichlerz Holenderski – położony nad Brdą, przy ul. Grodzkiej 7. Zbudowany został przed 1793 rokiem. Jest to budowla parterowa, z trójkondygnacyjnym poddaszem i dachem o krążynowej konstrukcji. W połaci dachowej znajdują się lukarny. W 1964 roku został zaadaptowany na siedzibę Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Przedsiębiorstwo Imprez Artystycznych Estrada. Po remoncie przeprowadzonym w latach 1993-2002 władze miejskie przeznaczyły go dla potrzeb Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego. Od 11 kwietnia 2002 roku mieści się w nim Muzeum Bydgoszczy, w którym znajduje się stała ekspozycja Pamiątek Bydgoskich, a także punkt Informacji Turystycznej.

– Biały Spichlerz – zlokalizowany we wschodniej części Wyspy Młyńskiej (tzw. Wyspie Menniczej), na nabrzeżu Brdy, w sąsiedztwie jazu farnego, przy ul. Mennica 1/2. Najstarsza zachowana budowla na obszarze Wyspy, zbudowana w latach 90-tych XVIII wieku. Jest to budynek piętrowy, z użytkowym poddaszem, wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym z facjatkami. Został wykonany w konstrukcji szachulcowej. Spośród innych obiektów wyróżnia go gotycka piwnica zachowana z XV wieku, o krzyżowym sklepieniu, wspartym na masywnych ceglanych filarach. Zachował się pierwotny jednoprzestrzenny układ wnętrz, z drewnianymi słupami (obecnie przekształcony na parterze). Spichlerz aż do 1974 roku pełnił funkcję magazynu zbożowego. Od lat 80-tych XX wieku mieści się w nim dział historii Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego. Eksponuje się tu głównie historię miasta i tradycje rzemiosła bydgoskiego i kujawskiego. W latach 2006-2008 budynek został gruntownie odnowiony i przeznaczony do eksponowania zbiorów archeologicznych.

– Czerwony Spichlerz – stoi naprzeciw mostu Młyńskiego przy ul. Mennica 8 i jest największym z zachowanych spichlerzy bydgoskich. Jest to dawny, tzw. Młyn Camphausena z 1861 roku, zbudowany według projektu architekta Wolffa. Jest to masywna, czterokondygnacyjna, ceglana budowla z podpiwniczeniem. Na osi elewacji frontowej znajduje się dwupiętrowy ryzalit, kondygnacje są rozdzielone ceglanymi gzymsami, a okna zamknięte półkoliście, z archiwoltami. Układ wnętrz poszczególnych kondygnacji wyznaczony jest trzema rzędami drewnianych słupów. W piwnicach znajdują się ceglane sklepienia odcinkowe. W wyniku remontu i przebudowy w 2008 roku, obiekt wzbogacił się o przeszkloną klatkę schodową przylegającą do budynku od strony północnej. Do Czerwonego Spichrza przylegał niegdyś budynek mieszczący koła wodne napędzające młyn, a w 1917 roku wybudowano dodatkowo elektrownię wodną. Do budynku przylega Dom Młynarza. W 1975 roku spichlerz został przeznaczony dla potrzeb Muzeum Okręgowego. W latach 2006-08 został gruntownie odnowiony. Od 2009 roku mieści się w nim Galeria Sztuki Nowoczesnej.

– Spichlerz na ul. Stary Port – zlokalizowany przy ul. Stary Port 13, na nabrzeżu rzeki Brdy. Zbudowany został w latach 1830-40 na planie wydłużonego prostokąta, w konstrukcji szachulcowej, z nietynkowanymi wypełnieniami ceglanymi. Jest dwupiętrowy, z dwukondygnacyjnym poddaszem, nakryty dachem dwuspadowym z wystawkami. Na osi ściany szczytowej wschodniej, na wszystkich kondygnacjach zachowane są dwuskrzydłowe wrota. Wnętrze parteru jest ukształtowane przez dwa rzędy słupów. W latach 90-tych XX wieku został zaadaptowany na restaurację „Stary Port”. Obecnie jest użytkowany przez instytucje komercyjne.

– Spichlerz Karczma Młyńska – usytuowany na Wyspie Młyńskiej, na nabrzeżu Młynówki przy ul. Mennica 1. Został zbudowany około 1835 roku w konstrukcji szachulcowej, z wypełnieniami ceglanymi, nietynkowanymi. Budynek został wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta. Jest piętrowy, z użytkowym poddaszem. W połaci dachu znajdują się tynkowane wystawki. W spichlerzu w latach 90-tych XX wieku zostały przeprowadzone gruntowne prace remontowe. Obecnie mieści się tu restauracja „Karczma Młyńska”.

– Spichlerz przy Nowym Rynku – Położony przy ul. Nowy Rynek 5. powstał w trzeciej ćwierci XIX wieku. Początkowo był użytkowany jako kaszarnia, od 1925 roku mieściła się w nim sieczkarnia i śrutownia, a po 1945 roku magazyn. W 1981 roku został przekazany dla potrzeb prawosławnej parafii św. Mikołaja.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Nowe zdjęcia wykonano w czerwcu 2026 roku.

Pałacyk w stylu manieryzmu niderlandzkiego w Bydgoszczy wzniósł w latach 1885-86 kapitan żeglugi Otto Liedtke. Był on najbardziej reprezentacyjnym budynkiem całego kompleksu, w którego skład wchodziły m.in. kamienica, wozownia oraz magazyny. Projektantem budynku był mistrz budowlany Waldemar Jenisch. Jest to parterowa budowla z wieżą i dekoracyjnymi szczytami, wzniesiona na planie prostokąta, nakryta dwuspadowym dachem.

Do 1908 roku pałacyk pełnił funkcję mieszkalną dla właściciela i jego rodziny. Później nieruchomość została zakupiona przez Bydgoskie Towarzystwo Żeglugi Śródlądowej. Nastąpiła przebudowa budynku, dobudowa skrzydła wschodniego i  przeznaczenie parteru na cele administracyjno-biurowe. Do budynku wprowadził się zarząd spółki. Po przejęciu Bydgoszczy przez administrację polską w 1920 roku, obiekt nie zmienił swojej funkcji. Niemieckie przedsiębiorstwo żeglugowe przemianowano na „Lloyd Bydgoski”, a jego siedzibą pozostał opisywany pałacyk. „Lloyd” był wówczas jednym z największych przedsiębiorstw żeglugowych w kraju.

Po II wojnie światowej budynek nadal służył przedsiębiorstwu żeglugowemu, tym razem pod nazwą Żeglugi Bydgoskiej. W piwnicach mieściły się archiwa, kasa, magazyny i kotłownia. Na parterze zlokalizowano biura dyrektorów, księgowości i rozlicznych działów przedsiębiorstwa. Na poddaszu znajdowały się kolejne biura oraz centrala telefoniczna. W 1974 roku przeprowadzono remont budynku. We wnętrzu pałacyku miał powstać Dom Marynarza, zaś w miejscu wyburzonych pozostałych obiektów na nabrzeżu – Ośrodek Szkolenia Zawodowego Żeglugi Śródlądowej. Do realizacji nie doszło z powodu trudności gospodarczych. Nieruchomość została ostatecznie sprzedana w 1995 roku. Nowy właściciel – BRE Bank dokonał rewaloryzacji pałacyku wraz z odtworzeniem detali architektonicznych (gzymsy, naczółki, sterczyny, obeliski i iglica z wiatrowskazem). Natomiast w miejscu pozostałych obiektów powstały w latach 1997-98 według projektu arch. Andrzeja Bulandy z Warszawy dwa nowoczesne budynki ze szkła, stali i cegły klinkierowej, tzw. „Nowe Spichrze”.

Pałacyk stoi przy wschodniej pierzei Rybiego Rynku nad prawym brzegiem Brdy.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Kościół klarysek pw. Wniebowzięcia NMP w Bydgoszczy powstał poprzez nadbudowę stojącej tu od 1582 roku murowanej świątyni św. Ducha. Budowa murów trwała do ok. 1590 roku, a wnętrza wyposażono do 1602 roku. Po ustanowieniu w 1615 roku klasztoru klarysek rozpoczęto budowę nawy i od tej chwili dawny kościół św. Ducha stanowi prezbiterium nowej świątyni. Nawę dobudowano do zachodniej ściany, w której znajdowało się wejście do kościoła. Wejście to musiano wyburzyć, znacznie powiększyć i obecnie stanowi ono ostrołukową tęczę, łączącą prezbiterium z nawą. Konsekracji świątyni dokonał 21 września 1645 roku sufragan włocławski Piotr Mieszkowski. Kościołowi dodano wtedy patronów: św. Wojciecha, św. Klarę i św. Barbarę, a w ołtarzu zapieczętowano relikwie św. Wojciecha, św. Barbary oraz Rufiny i Perpetui. W 1646 roku bryłę kościoła wzbogaciła kaplica kapłańska z bogatą, renesansową attyką oraz kryptą. W latach 40-tych XVII wieku, w południowo-zachodnim narożu nawy dostawiono kilkukondygnacyjną wieżę, zwieńczoną barokowym hełmem.

W 1835 roku nastąpiła kasata klasztoru i kościoła oraz przesiedlenie sióstr klarysek do Gniezna. Budynki klasztorne przekazano miastu, zaś los kościoła pozostawiono w gestii indywidualnej decyzji nadprezydenta, który zdecydował aby zaniechać w kościele kultu religijnego, a jego wnętrze przeznaczyć na inne cele. Wyposażenie kościoła rozparcelowano między różne świątynie. W kościele początkowo znajdował się magazyn, waga miejska a później remiza strażacka co wiązało się z istotnymi przebudowami. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1920 roku, kościół przeznaczono z powrotem na cele sakralne. W latach 1920-22 przeprowadzono kompleksowe prace restauracyjne. 3 grudnia 1922 roku kościół ponownie został konsekrowany przez kardynała Edmunda Dalbora. Po II wojnie światowej w 1950 roku podjęto kompleksowe prace konserwatorskie, które trwały z przerwani do lat 90-tych XX wieku.

Obecnie jest to orientowana, jednonawowa budowla, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, do którego przylegają: zakrystia i kaplica. Kościół ten w harmonijny sposób łączy elementy dwóch stylów: gotyku i renesansu oraz zawiera domieszkę baroku. Prezbiterium posiada sklepienie kolebkowe z lunetami, pokryte siatką żeber. Nawa kościoła pokryta jest drewnianym, polichromowanym stropem płaskim z I połowy XVII wieku, złożonym ze 112 kasetonów, w których namalowane są rozety i znaki symboliczne. Szczyt zachodni jest dwustrefowy, typu wnękowego, z tynkowanymi blendami. Jest on podzielony gzymsami i arkadami oraz ozdobiony wolutami, obeliskami i kulami. W północno-zachodnim narożniku korpusu znajduje się okrągła wieża, w górnej części ośmioboczna, nakryta hełmem z latarnią. Mieści ona m.in. klatkę schodową. Z tyłu nawy znajduje się chór wsparty na czterech masywnych kolumnach. Kaplica kapłańska posiada dach trójspadowy i jest zwieńczona renesansową attyką.

Od roku 1946, w którym świętowano 600-lecie lokacji miasta, z wieży kościoła jest grany hejnał Bydgoszczy o godzinie 12, 15 i 18.

Kościół klarysek znajduje się przy skrzyżowaniu ulic: Gdańskiej, Jagielońskiej, Focha i Mostowej.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Budowę pierwszego, murowanego kościoła przy klasztorze bernardynów pw. św. Hieronima i św. Franciszka w Bydgoszczy ukończono w 1485 roku. 10 sierpnia 1545 roku na terenie opactwa wybuchł pożar wywołany uderzeniem pioruna. Spłonął wówczas cały kościół oraz duża część zabudowy klasztornej. Obecna gotycko-renesansowa świątynia pw. św. Jerzego powstała w latach 1552-57 dzięki dotacji królewskiej oraz poparciu finansowemu rodziny Kościeleckich. Zmieniono wówczas wezwanie świątyni na Św. Trójcy. 10 września 1559 roku Sebastian z Żydowa, sufragan gnieźnieński, konsekrował w kościele ołtarz Św. Krzyża, zaś w 1563 roku gdański ludwisarz Herman Benincke odlał dla klasztoru wielki dzwon. Sklepienie kościoła wykonał o. Marcin z Bieganowa. W latach 1590-1602 nastąpiła przebudowa świątyni. W tym czasie mieszczanin i szlachcic Stanisław Małżewski ufundował ołtarz Św. Krzyża w nowo wzniesionej kaplicy św. Anny po południowej stronie kościoła. W 1595 roku Dorota ze Spławskich, żona Jana Kościeleckiego, starosty bydgoskiego przyozdobiła kaplicę klasztorną polichromią i trzema zielonymi kilimami. W tym roku erygowano również przy ołtarzu Bractwo św. Anny. Uszkodzona w czasie wojen szwedzkich świątynia, została przebudowana i odnowiona w II połowie XVII wieku. Podczas rozbudowy w latach 1648-86 m.in. podwyższono szczyt zachodni kościoła. Z kolei w 1677 roku kompleks otrzymał kwadratową wieżę. W latach 1682-85 na pamiątkę zwycięstwa pod Wiedniem Jan Piniński na dziedzińcu przed frontem kościoła ufundował kaplicę z domkiem loretańskim. Przed rozbiorami w kościele znajdowało się siedem ołtarzy, bogaty wystrój i kolekcja przedmiotów liturgicznych. Z wizji lokalnej przeprowadzonej w 1745 roku wiadomo, że kościół pokryty był dachówką, w prezbiterium posiadał posadzkę ceramiczną, a w nawie – drewnianą.

Dużych zniszczeń doznał kościół w 1812 roku w czasie pobytu wojsk rosyjskich. W 1817 roku władze pruskie dokonały kasaty klasztoru, jednak wywłaszczenie własności kościelnej nastąpiło dopiero po śmierci ostatniego zakonnika ojca Nagabczyńskego w 1829 roku. Wtedy władze pruskie przekazały świątynię gminie ewangelickiej, a klasztor ewangelickiemu seminarium nauczycielskiemu. Zlikwidowano wtedy arkadowy dziedziniec klasztorny oraz krużganki łączące kościół z klasztorem. W latach 1840-60 zamieniono go na magazyn mebli, słomy, a nawet wytwórnię naboi. W 1838 roku podjęto decyzję o przemianowaniu kościoła na garnizonowy – dla żołnierzy wyznania katolickiego i ewangelickiego. Wtedy Prusacy zburzyli kaplicę loretańską. Również wnętrze kościoła zostało poważnie przebudowane. W latach 1864-66 kościół został gruntownie odrestaurowany. Powstała wtedy okrągła wieża, kruchta oraz neogotycki szczyt zachodni. Funkcja garnizonowa kościoła pozostała po odzyskaniu niepodległości w 1920 roku i temu celowi kościół służy aż do dnia dzisiejszego. 4 stycznia 1971 roku Kardynał Stefan Wyszyński zmienił wezwanie kościoła ze św. Jerzego na Matki Boskiej Królowej Pokoju.

Obecnie jest to jednonawowa, orientowana budowla zbudowana z cegły. Do prezbiterium od północy dostawiona jest kwadratowa wieża – dzwonnica z XVII wieku. Szczyt fasady zachodniej jest schodkowy, ze sterczynami o formach neogotyckich z lat 1864-66. W południowo-zachodnim narożniku świątyni znajduje się cylindryczna wieża, zwieńczona murowaną iglicą. Okna w nawie są ostrołukowe z neogotyckimi maswerkami. Wnętrze świątyni stanowi jedna, nakryta sklepieniem gwiaździstym, nawa. Wewnątrz w ściany kościoła wmurowane płyty nagrobne z XVII wieku. Do kościoła przylegają dawne budynki Klasztoru Bernardynów oraz kaplica św. Anny dobudowana na przełomie XVI i XVII wieku. Z dawnego wyposażenia świątyni zachowała się rokokowa ambona z drugiej połowy XVIII wieku. W kościele znajduje się najstarszy odkryty w mieście fresk heraldyczny – orzeł z I połowy XVII wieku. W 1967 roku podczas badań archeologicznych na południe od kościoła odkryto fundamenty kaplicy loretańskiej oraz pozostałości po krużgankach. Natomiast w 1999 roku podczas wymiany starej posadzki odkryto podziemne krypty grzebalne. Część starego wyposażenia kościoła znajduje się w kościele katedralnym Bydgoszczy, przeniesione tam w I połowie XIX wieku.

Kościół znajduje się na wschód od Starego Miasta przy ul. Bernardyńskiej 2.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Nieistniejący zamek królewski. Osobny artykuł.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2026 roku.

Pozostałe zdjęcia wykonane w czerwcu 2026 roku.