Urgup, położone 20 km na wschód od Nevsehir, w Kapadocji, słynie z dobrych restauracji, dywanów i lokalnego wina. Przed 1923 rokiem miasto nosiło nazwę Burgut Kalesi. Miasto jest doskonałym miejscem dla osób poszukujących wysokiej klasy hoteli, z których niektóre mieszczą się bezpośrednio w słynnym kapadockim tufie, czyli są wykute w skale. Inne hotele i pensjonaty są umiejscowione w zabytkowych budynkach z czasów osmańskich, czyli sprzed 1923 roku, gdy miasto zamieszkiwała liczna grupa ludności greckiej.

Z okresu seldżuckiego i osmańskiego zachowały się tutaj : karawansaraj, łaźnia, meczet, studnia i biblioteka. Na Wzgórzu Życzeń (Osiana) znajduje się grobowiec sułtana seldżuckiego Kilica Aslana. Każdego roku w październiku odbywa się tutaj festiwal wina.        

Urgup jest położone 20 km na wschód od Nevesehir.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Uchisar jest miasteczkiem położonym w centrum Kapadocji, z wyśmienitą bazą noclegową, przez co jest doskonałym punktem wypadowym do wycieczek po całym regionie. Miasteczko słynie z olbrzymiej skalnej cytadeli (Trzy Zamki), która jest w rzeczywistości ogromną skałą wysoką na 60 metrów, podziurawioną tunelami i oknami. Jest to najwyższy punkt w całej Kapadocji, na który można się na nią wspiąć i podziwiać przepiękną panoramę z widokiem na Park Narodowy Goreme. Na skałę wstęp jest płatny i wchodzi się tam stromymi schodami z barierką.

We wnętrzu skały znajduje się stara pieczara, do której prowadzą trzy oddzielne tunele. Za kamiennymi drzwiami w jednym z tuneli znajdują się pomieszczenia obsługi. W pieczarze są trzy pomieszczenia mieszkalne, jeden magazyn i przedsionki. Niektóre skały się osunęły i pomieszczenia są wypełnione kamieniami. Skałę można obejść dookoła i bezpłatnie pozaglądać do pomieszczeń wykutych przez byłych mieszkańców. Wokół cytadeli, która stoi w centrum miejscowości, osiedlili się mieszkańcy, którzy jeszcze niedawno mieszkali w pomieszczeniach wyżłobionych w skałach. Niektóre ze stożkowatych skał są zamieszkane do dziś.         

Uchisar widoczne prawie z każdego miejsca w Kapadocji jest położone około 8 km na wschód od Nevsehir, przy drodze do Goreme i Urgup.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Troja (Ilion) to obecnie ruiny starożytnego miasta, położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej nad rzeką Skamander w Turcji, w pobliżu wsi Tevfikiye, w prowincji Canakkale. Ruiny położone są na 15-metrowym wzgórzu Hisarlik, kryjącym w sobie ślady kolejnych fal osadnictwa. 

Pierwsze badania na tym terenie przeprowadził w latach 1871-94 niemiecki archeolog-amator Heinrich Schliemann z asystującym mu od 1882 roku Wilhelmem Dorpfeldem. Ponieważ miasto w tym miejscu istniało przez wiele stuleci, w rzeczywistości jest całą serią miast, budowanych jedno na drugim. Schliemann, pragnąc dotrzeć do wymarzonej Troi opisywanej przez Homera, prowadząc wykopaliska poczynił więcej szkody niż pożytku, niszcząc wyżej położone warstwy. Archeolodzy w celu usystematyzowania dziejów Troi, podzielili jej historię na dziewięć chronologicznych warstw. Opisana w Iliadzie Troja była najprawdopodobniej szóstym lub siódmym miastem zbudowanym na wzgórzu Hisarlik. Została zburzona w połowie XIII wieku p.n.e., albo na początku XII wieku p.n.e.

Historia osadnictwa w tym miejscu sięga roku 3000 przed naszą erą, kiedy to najprawdopodobniej powstała tu pierwsza osada, oznaczana obecnie jako Troja I (3000 r. p.n.e. – 2500 r. p.n.e.). Obecnie można podziwiać odrestaurowaną bramę do tej osady oraz jedno z domostw. Mieszkańcy Troi I używali narzędzi z miedzi i z brązu. Troja II (2500 r. p.n.e. – 2200 r. p.n.e.) to faktycznie aż 7 warstw położonych jedna na drugiej. Każda z nich była otoczona murami miejskimi. Znaleziska archeologiczne z tego okresu to ceramika wyprodukowana przy użyciu koła garncarskiego oraz srebrna, złota i bursztynowa biżuteria. Troja III, IV i V (2200 r. p.n.e. – 1700 r. p.n.e.) to okres stopniowego rozwoju miasta. Znaleziska z tych warstw wskazują na związki handlowe pomiędzy Troją a wczesno-greckimi państwami-miastami, między innymi Mykenami. Troja VI (1700 r. p.n.e. – 1300 r. p.n.e.) została zniszczona przez trzęsienie ziemi. Z tego okresu pochodzi bardzo niewiele znalezisk. Troja VII (1300 r. p.n.e. – 950 r. p.n.e.) to najprawdopodobniej właściwa Troja homerycka, oblegana przez armię Agamemnona. Archeolodzy znaleźli w niej ślady ogromnego pożaru, który może być dowodem zniszczenia miasta po jego zdobyciu. W czasach pomiędzy Troją VII a VIII (aż do 700 r. p.n.e.) nie znaleziono śladów osadnictwa, co oznacza, że w owym czasie wzgórze nie było zamieszkałe lub znajdowała się na nim jedynie niewielka osada. Troja VIII (700 r. p.n.e. – 85 r. p.n.e.) to czasy ponownego rozkwitu miasta, o czym świadczą ruiny wspaniałej Świątyni Ateny oraz pozostałości dwóch ołtarzy. Troja IX (85 r. p.n.e. – 500 r. n.e.) nazywana Ilium, została założona przez cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta. Było to miasto hellenistyczno-rzymskie, a najciekawsze odkrycia z tej warstwy to odeon i buleterion.

Po upadku Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego również Troja popadła w ruinę i stopniowo uległa zapomnieniu. Z czasem przestano wierzyć w jej rzeczywiste istnienie, a historia Wojny Trojańskiej została zachowana jedynie w formie mitu przedstawionego w Iliadzie Homera. Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstała ta opowieść. Niektórzy sądzą, że niedługo po samej wojnie, która toczyła się w XII wieku p.n.e., inni, w tym Herodot, podają raczej IX wiek p.n.e.

Przyczyną wybuchu wojny była Helena, żona Menelaosa. Królewicz trojański Parys „wygrał” ją dzięki korzystnemu dla Afrodyty – greckiej bogini miłości – wyrokowi wydanemu w pierwszym w historii konkursie piękności. Obiecaną mu Helenę uprowadził z Myken i przywiózł do Troi, grodu rządzonego przez jego ojca – króla Priama. Uprowadzenie pięknej Heleny w oczywisty sposób wzburzyło Greków, tym bardziej, że jej prawowity mąż był rodzonym bratem króla Myken Agamemnona. Wojska greckie przeprawiły się przez Morze Egejskie i przez dziesięć lat oblegały Troję. W końcu miasto upadło, głównie dzięki przebiegłości Odyseusza, który wpadł na pomysł skonstruowania drewnianego konia. W tej dziwacznej konstrukcji ukryli się najdzielniejsi greccy wojownicy, a pozostałe wojska udały odwrót. Rozradowani mieszkańcy Troi wprowadzili konia do miasta i rozpoczęli świętowanie końca wyniszczającej wojny. Wtedy pod osłoną nocy Odyseusz i jego towarzysze otworzyli bramy miasta, wpuszczając główne wojska greckie. Rozpoczęła się rzeź, zakończona upadkiem i spaleniem Troi.

W 1989 roku pracę w ruinach rozpoczęła misja Manfreda Korfmanna z Tybingi. Dopiero ta misja rozpoczęła wykopaliska nie tylko na wzgórzu, ale też w tzw. dolnym mieście, które znajdowało się u jego stóp i miało kilkakrotnie większą powierzchnię. Ruiny Troji zostały wpisane na światową listę dziedzictwa kultury UNESCO w 1998 roku.

Ruiny znajdują się około 20 km na południe od Canakkale. Zwiedzanie ruin Troi jest możliwe w sezonie letnim (od początku maja do 15. września) od godziny 8.30 do 19.00, a w sezonie zimowym (od 16. września do końca kwietnia) od godziny 8.30 do 17.00.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Tars (tur. Tarsus), to miasto w Cylicji, nad rzeką Kydnos, w południowej Turcji, założone między X a IX wiekiem p.n.e. W VIII wieku p.n.e. miasto zostało podbite przez Asyrię, a później znajdowało się pod panowaniem Persji. W 333 roku p.n.e. Tars został zdobyty przez Aleksandra Wielkiego. Po jego śmierci znalazł się pod panowaniem dynastii Seleucydów. Od 64 roku p.n.e. miasto było stolicą rzymskiej prowincji Cylicji. Na początku nowej ery, za czasów św. Pawła w Tarsie zaistniała liczna gmina chrześcijańska. Od IV wieku po Chrystusie mieszkańcy w większości byli chrześcijanami, a ton życiu miasta nadawali Bizantyjczycy. W Tarsie zostało ustanowione biskupstwo. W roku 431 i 435 odbyły się tam prowincjonalne synody. Choć w roku 611 miasto zdobyli Persowie, a w roku 637 zajęli Arabowie, chrześcijański nurt w życiu miasta był dominujący. Odbite w roku 1097 z rąk muzułmańskich Seldżuków przez krzyżowców, w trakcie pierwszej krucjaty, należało do utworzonego przez nich Księstwa Antiochii, a od roku 1173 zostało włączone do królestwa Armenii. W 1177 roku odbył się tu koleiny synod. W roku 1359 znów przejęli nad miastem kontrolę egipscy mamelucy, a po zwycięstwie nad nimi w roku 1515 przejęli je Turcy Otomańscy, którzy sprawują tam władzę do dziś.

Dzisiejszy Tarsus to 250-tysięczne miasto, położone nad rzeką Kydnos w odległości 15 km od Morza Śródziemnego w południowo-wschodniej Turcji, niedaleko od granicy z Syrią. W roku 1884 włoscy kapucyni usiłowali odrodzić w Tarsie gminę chrześcijańską, budując nowy kościół p.w. św. Pawła, lecz po I wojnie światowej, podczas której Turcy dokonali okrutnej rzezi Ormian, z braku wiernych placówka została zlikwidowana. Podczas II wojny w kościele urządzono magazyny wojskowe. Dopiero od roku 1990 chrześcijanie uzyskują zgodę władz tureckich na urządzanie we wspomnianym kościele-muzeum okolicznościowych sympozjów i nabożeństw. Aby sprawować tam liturgię trzeba uzyskać zgodę władz lokalnych i zapłacić za korzystanie z obiektu. Wikariusz Apostolski Anatolii bp L. Padovese skierował prośbę do premiera Turcji, aby ten kościół, jedyny w tym mieście, który nie był zamieniony na meczet, został przekazany nie tylko katolikom, ale wszystkim chrześcijanom albo by władze pozwoliły Kościołowi katolickiemu nabyć teren pod budowę nowej świątyni.

Z Tarsu pochodził święty Paweł, święty chrześcijański zwany Apostołem Narodów. Urodził się jako Szaweł (Saul) w żydowskiej rodzinie, posiadającej rzymskie obywatelstwo. Był synem faryzeusza z pokolenia Beniamina. Według Hieronima ze Strydonu jego rodzice pochodzili z Giskali w Galilei. Jako młody faryzeusz był przeciwnikiem chrześcijan. Około 34 roku był przy ukamienowaniu Szczepana, jednego z siedmiu diakonów. Później osobiście zaangażował się w prześladowanie chrześcijan w Jerozolimie. Około 35 roku wyposażony w listy polecające od Sanhedrynu, udał się do Damaszku z nakazem aresztowania zwolenników nowej religii. Został nawrócony podczas podróży do Damaszku, przyjął chrzest i zmienił imię na Paweł. Po trzech latach pobytu w Damaszku oraz krótkim pobycie w Jerozolimie odbył trzy misyjne podróże. Św. Paweł jest autorem 13 listów do gmin chrześcijańskich, włączonych do ksiąg Nowego Testamentu. Zginął śmiercią męczeńską w Rzymie przez ścięcie mieczem w  roku 67, tym samym co św. Piotr.     Miasto w czasach św. Pawła liczyło ok. 60 tys. mieszkańców, w tym 6 tys. Żydów. Leżało tuż nad morzem i było stolicą prowincji o nazwie Cylicja.

Najważniejszym punktem programu zwiedzania Tarsu jest Studnia św. Pawła (Senpol Kuyusu), przy której znajdują się ruiny jego domu, oraz XIX-wieczny kościół św. Pawła (obecnie muzeum).  Z czasów rzymskich w mieście pozostały ruiny bramy miejskiej, zwanej Bramą Kleopatry, oraz niewielki odcinek drogi z I wieku i resztki starożytnych kolumn w dzielnicy żydowskiej.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Stambuł (tur. Istanbul) jest największym miastem w Turcji i jednym z największych miast świata. Miasto podzielone cieśniną Bosfor na część europejską i azjatycką jest stolicą prowincji (il)Istanbul. Pierwsza osada istniała w tym miejscu w epoce brązu na terenie dzisiejszego pałacu Topkapi. Około 680 roku p.n.e. uciekinierzy z greckiej Megary założyli kolonię Chalkedon w azjatyckiej części obecnego miasta. Około 660 roku p.n.e. inna grupa Greków pod przewodnictwem Byzasa założyła po stronie europejskiej pierwszą większą miejscowość- obecnie Sarayburunu, czyli „Cypel Pałacu” na Historycznym Półwyspie. Nazwano je Bizancjum, od imienia jego założyciela. Dzięki korzystnemu położeniu geograficznemu miasto bardzo szybko się rozwijało. W 513 roku p.n.e. zostało zdobyte przez wojska perskie. Od 407 roku p.n.e. miasto należało do Aten, a od 405 roku p.n.e. do Sparty. W 227 roku p.n.e. po azjatyckiej stronie miasta zaczęli się osiedlać Galowie. W 146 roku p.n.e. został zawarty związek z Cesarstwem rzymskim. W 196 roku cesarz Septymiusz Sewer włączył miasto do Cesarstwa. W III wieku n.e. miasto nosiło nazwę Augusta Antonina, na cześć syna Septymiusza Sewera – Antoniusza. Cesarz Konstantyn I Wielki przebudował miasto i w 330 roku zmienił nazwę miasta na Nova Roma, czyli Nowy Rzym.

Nazwa Konstantynopol, czyli „Miasto Konstantyna”, została po raz pierwszy użyta przez cesarza Teodozjusza II i stała się oficjalną nazwą miasta przez cały okres bizantyjski, oraz była używana również w czasach Imperium osmańskiego. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego, po śmierci Teodozjusza I, Konstantynopol został stolicą Cesarstwa Wschodniorzymskiego. W V wieku miasto otoczono nowymi murami. Za rządów cesarza Justyniana wybudowano Kościół Hagia Sofia. W latach 673–677 i 717–718 miasto było oblegane, lecz nie zdobyte, przez Arabów. W 1054 roku Konstantynopol stał się centrum kościoła prawosławnego. W 1096 roku miasto odwiedzili Krzyżowcy, nie czyniąc wówczas żadnych szkód. Napływali również handlarze z Wenecji i Genui – powstała wtedy dzielnica Galata. Po zdobyciu i złupieniu 13 kwietnia 1204 roku przez krzyżowców, w latach 1204–61 Konstantynopol był stolicą stworzonego przez nich Cesarstwa Łacińskiego. Odzyskany przez Michała VIII Paleologa, stracił jednak dawne znaczenie. Kolonia Galata przejęła zyski z handlu. Konstantynopol pustoszał, liczba ludności malała, budowle ulegały ruinie. Pod koniec XIV wieku pod mury miasta po raz pierwszy podeszli Osmanowie i zajęli okolice miasta. W 1390 roku wojska Bajazyda I oblegały miasto, następne oblężenie miało miejsce w 1422 roku pod dowództwem Murada II.

Miasto zostało zdobyte przez Turków pod wodzą Mehmeda II Zdobywcy 29 maja 1453 roku i stało się stolicą imperium osmańskiego. Gdy w 1517 roku Osmanowie podbili Egipt i kalifat został przeniesiony do Stambułu, miasto stało się centrum islamskiego świata. W XVI-XVIII wieku miasto ozdabiano pałacami, meczetami, kompleksami architektonicznymi. W XIX wieku, kiedy państwo czyniło próby europeizacji, zrezygnowano z tradycyjnej osmańskiej architektury, zastępując ją barokiem i rokoko. Po I wojnie światowej 15 marca 1919 roku do miasta wkroczyły wojska alianckie. W 1923 stolicę Republiki Tureckiej przeniesiono do Ankary. W roku 1930 rząd turecki wystąpił z apelem do państw zachodnich o zaprzestanie używania formy Konstantynopol a używanie tylko jednej nazwy – a mianowicie Istanbul, jednocześnie wymuszając stosowanie tej nazwy nowym prawem pocztowym.

Powierzchnia Stambułu wynosi 1 539 km kwadratowych, zaś cała prowincja: 6 220 km kwadratowych. Miasto tworzą trzy części: część azjatycka, oraz po stronie europejskiej Półwysep leżący na południe od Złotego Rogu oraz dzielnica Galata z tzw. Nowym Miastem. W części europejskiej znajdują się instytucje handlowe, zaś część azjatycka ma charakter dzielnicy mieszkaniowej. Obszar Półwyspu odpowiada położeniu XV-wiecznemu Konstantynopolowi, dzisiaj znajdują się tu dzielnice Eminonu oraz Fatih. Półwysep otacza od południa Morze Marmara, a od wschodu cieśnina Bosfor. Na Półwyspie znajdują się największe kościoły, najwspanialsze meczety i największe muzea. Na dwóch z siedmiu wzgórz, na których leży Stambuł zbudowano Pałac Topkapi i Meczet Sultanahmet. Tu znajduje się również Hipodrom i Hagia Sofia. Stare miasto jest otoczone murami miejskimi pochodzącymi z IV i V n.e. Mury mają kilka części: część nadmorska leży nad Morzem Marmara, lądowa ciągnie się od Yedikule aż do Złotego Rogu. Na północ od Złotego Rogu znajdują się historyczne dzielnice Beyoglu i Besiktas, z pałacami sułtańskimi, willami: Ortakoy, Bebek położonymi nad brzegiem cieśniny. Na brzegu Bosforu, zarówno po stronie europejskiej jak i azjatyckiej, bogaci Stambulczycy budowali luksusowe wille, zwane yali, służące za letnie rezydencje. W 2008 roku populacja Stambułu wynosi 12 573 836 osób i miasto jest jednym z największych obecnie w Europie. Stambuł jest siedzibą 5 uniwersytetów, z których najstarszy – Uniwersytet Stambulski – został założony w 1453 roku. Brzegi Bosforu łączą dwa mosty: Most Bosforski ukończony w 1973 roku o długości 1074 m, łączący dzielnice Beylerbeyi i Ortaköy, oraz Most Mehmeda Zdobywcy ukończony w roku 1988, o długości 1090 m, łączący dzielnice Kanlica i Rumeli Hisari. Za przejazd przez mosty z europejskiej strony na anatolijską pobierane są opłaty. 

Pomimo zniszczeń miasto obfituje w wiele cennych zabytków z okresów bizantyjskiego i osmańskiego. najważniejsze z nich to: 

Hagia Sofia (gr.Hagia Sophia, tur. Aya Sofya), to monumentalna świątynia bizantyjska pw. Mądrości Bożej (dosłownie „Święta Mądrość”), zbudowana w Stambule (dawny Konstantynopol). Była to najwyższa rangą świątynia w Cesarstwie bizantyjskim, katedra patriarsza oraz miejsce modłów i koronacji cesarzy. Została ona ufundowana przez cesarza Justyniana I Wielkiego, a w obecnym kształcie powstała w okresie od 23 lutego 532 do 27 grudnia 537 roku.

Prawdopodobnie pierwszy kościół w tym miejscu, w formie bazyliki o drewnianym stropie, został zbudowany już podczas panowania Konstantyna Wielkiego, lecz bardziej pewne wydaje się, że uczynił to jednak jego syn, cesarz Konstancjusz, w 360 roku. Kościół wkrótce spłonął w czasie zamieszek w 404 roku. W 415 roku podczas panowania Teodozjusza II powstała, na miejscu spalonej, nowa świątynia, która znów została zniszczona podczas rewolty Nika w 532 roku. W tym samym roku Justynian I Wielki polecił inżynierowi i matematykowi Antemiuszowi z Tralles i architektowi Izydorowi z Miletu rozpocząć odbudowę. W 558 roku kopuła kościoła zapadła się podczas trzęsienia ziemi. Prawdopodobnie budowla została wzniesiona w szybkim tempie i na granicy wytrzymałości materiałów. Możliwe, że pośpiech spowodował zbyt szybkie obciążenie niewyschniętej zaprawy łączącej warstwy cegieł. Kopułę odbudował, jednocześnie ją podwyższając, Izydor Młodszy, bratanek Izydora z Miletu (prace zakończono w 563 roku). Wewnątrz kopuły umieszczono krzyż, który później został zastąpiony przez wizerunek Chrystusa. Kościół wielokrotnie płonął, jednak za każdym razem szybko go remontowano.

Kolejnym ważnym wydarzeniem w historii Hagii Sofii był okres ikonoklazmu, gdy — począwszy od 726 — z polecenia Leona III niszczono wizerunki Jezusa, Maryi i świętych. Okres ten zakończyła na dobre, w 843 roku, cesarzowa Teodora, wdowa po Teofilu będąca wówczas regentką w imieniu syna, Michała III. W 1204 roku kościół został ograbiony i zbezczeszczony roku przez zachodnie rycerstwo podczas IV krucjaty. Aż do odzyskania Konstantynopola w 1261 roku, za panowania Michała VIII Paleologa, świątynia służyła katolikom. Ostatnie nabożeństwo odbyło się tu 28 maja 1453, brali w nim udział zarówno prawosławni jak i katoliccy obrońcy Konstantynopola.

Sułtan Mehmed II Zdobywca po opanowaniu miasta wydał rozkaz, aby świątynię przekształcono w meczet. Turcy nie zniszczyli wnętrza, lecz wszystkie elementy chrześcijańskie zatynkowali. Architekt Sinan dodał wówczas minarety, mihrab i minbar. Wszystko jednak było odchylone o 10° w kierunku południowym od pożądanej osi wskazującej położenie Mekki. Z czasem wokół świątyni powstawały kolejne budynki, zmieniając Ayasofię — jak ją wówczas nazwano — w meczet otoczony kompleksem grobowców, bibliotek, fontann i innych obiektów. Po upadku imperium osmańskiego Turcja stała się laicką republiką. W związku z tym Mustafa Kemal Ataturk w 1934 roku polecił, aby świątynia, która przez 916 lat służyła chrześcijanom, a przez 481 lat muzułmanom, została zmieniona w muzeum.

Świątynia jest bazyliką kopułową, łączącą założenie centralne z cechami budowli podłużnej o wymiarach 71 x 77 m. Centralną część nawy środkowej przykrywa olbrzymia kopuła o średnicy podstawy wynoszącej 31,2 m na krótszej osi, zaś 32,8 m na dłuższej. Wysokość od posadzki do najwyższego punktu kopuły to 55,6 m. Konstrukcja opiera się na czterech potężnych filarach umieszczonych w narożach kwadratu, oraz 107 kolumnach. W wyznaczony przez filary kwadrat zostało wpisane koło — plan podstawy kopuły. Obciążenia przenoszone są przez cztery pendentywy. Wprowadzona innowacja wywołała iluzję zawieszenia kopuły w powietrzu. Od wschodu i zachodu do kopuły przylegają dwie mniejsze półkopuły przykrywające pozostałą powierzchnię nawy głównej. Jednocześnie wspierają one kopułę centralną. Filary wzmacniają dwie pary przypór zbudowane od południa i północy. Od zewnątrz kopuły zasłonięte są bębnami, w których umieszczono szeregi okien oświetlających wnętrze kościoła. Oś wschód – zachód podkreślają podwójne rzędy kolumn, oddzielające nawy boczne z emporami od nawy głównej. Pod półkopułami nawy boczne od nawy głównej oddzielają także półkoliste eksedry. Nawy przykryto sklepieniami krzyżowymi a kolumny połączono arkadami. Kościół poprzedzają dwa narteksy – wewnętrzny i zewnętrzny otwarty na prostokątne portykowe atrium, o wymiarach około 60 x 40 m. W środku atrium znajdowała się niegdyś fontanna, zaś prowadzącymi stąd schodami dochodziło się do licznych wejść w fasadzie kościoła. Do budowy kościoła użyto wiele drogich materiałów. Posadzki i bazy kolumn wykonano z ciemnoszarego marmuru. Do wykonania kolumn zastosowano w większości zielony marmur. Od nawy głównej eskedry oddzielone są kolumnami z czerwonego porfiru będące elementami spolium. Kapitele kolumn, nadłucza arkad i gzymsy oplata misterny relief o motywach roślinnych i geometrycznych. Wnętrze kopuły pokrywała złota mozaika a na pendentywach umieszczono wielkie postacie cherubinów. Z okresu osmańskiego pochodzi osiem drewnianych medalionów zawieszonych u podstawy kolumny. Są to doskonałe przykłady islamskiej kaligrafii. umieszczono na nich osiem imion: Allaha, Mahometa, czterech pierwszych kalifów: Abu Bakra, Umara, Uthmana i Alego oraz dwóch wnuków Mahometa: Hasana i Husajna. W XVI wieku przywieziono z Miletu i ustawiono w świątyni dwa olbrzymie marmurowe naczynia, w których prawdopodobnie przechowywano oliwę do lamp. W 1934 roku, gdy meczet przekształcono w muzeum, rozpoczęto prace związane z odsłonięciem pierwotnego wystroju budynku, a szczególnie wspaniałych mozaik, z których większość powstała po okresie ikonoklazmu. Najpiękniejsze z nich to:

• mozaika w tympanonie bramy cesarskiej. Znajdująca się w wewnętrznym narteksie nad bramą cesarską mozaika, pochodzi z końca IX lub początku X wieku. Przedstawia ona Chrystusa Pantokratora, siedzącego na wysadzanym klejnotami tronie. Prawą ręką udziela On błogosławieństwa natomiast w lewej trzyma otwartą księgę. Widnieje w niej następująca inskrypcja „Pokój z Tobą, Ja jestem światłością świata”, pochodząca z ewangelii świętego Jana. U stóp Chrystusa klęczy cesarz Leon VI Filozof. W medalionach po bokach Jezusa znajdują się wizerunki Najświętszej Marii Panny i Archanioła Gabriela. Mozaika ta symbolizuje wieczną władzę nadaną przez Chrystusa Cesarzom bizantyńskim.
• Mozaika nad wejściem południowo-zachodnim, pochodząca z 944 roku została ponownie odkryta w 1849 przez braci Fossati w trakcie wykonywanego przez nich remontu świątyni. Znajduje się ona w wewnętrznym narteksie, nad wejściem południowo-zachodnim, naprzeciw mozaiki Pantokratora z cesarzem Leonem VI. Matka Boska siedzi na tronie bez oparcia, jej stopy zaś opierają się o piedestał wysadzany drogimi kamieniami. Dzieciątko Jezus siedzi na jej kolanie udzielając prawą ręką błogosławieństwa, a w lewej trzymając zwój. Postacie te otacza dwóch cesarzy. Po lewej stoi Konstantyn I Wielki który prezentuje Maryi model nowego miasta – Konstantynopola, po prawej zaś Justynian I Wielki prezentujący model Hagii Sofii.
• Wizerunki serafów znajdujące się w pendentywach, pozbawione są obecnie twarzy. Zostały one odnowione w 1849 roku przez braci Fossati. Oni też zamalowali twarze aniołów. Obecnie w kościele znajdują się cztery wyobrażenia serafów. Jednakże dwa z nich to namalowane przez braci Fossati rekonstrukcje, gdyż oryginalne mozaiki nie zachowały się prawie wcale.
• Mozaika cesarza Aleksandra została umieszczona na drugim piętrze w zacienionym narożniku sklepienia. Przedstawia ona cesarza Aleksandra w pełnym majestacie. Władca trzyma zwój w swojej prawej ręce natomiast w lewej jabłko królewskie. W przeciwieństwie do większości innych mozaik, które po upadku Konstantynopola w 1453 zostały pokryte warstwą gipsu, mozaika przedstawiająca cesarza Aleksandra została dokładnie zamalowana. Utrudniło to znacznie jej odnalezienie gdyż miejsce to nie wyróżniało się szczególnie od otoczenia.
• Mozaika w sklepieniu głównej absydy przedstawiająca Matkę Boską z Dzieciątkiem. Jest to pierwsza mozaika powstała w kościele po zakończeniu okresu ikonoklazmu. Została ona odsłonięta 29 marca 867 przez Patriarchę Focjusza I Wielkiego oraz dwóch współpanujących cesarzy: Michała III i Bazylego I. Uważa się, iż jest to rekonstrukcja wcześniejszej, pochodzącej z VI wieku mozaiki, która została zniszczona w okresie ikonoklazmu. Maria siedzi na tronie bez oparcia, nogi trzyma na piedestale. Tak tron jak i piedestał ozdobione są drogimi kamieniami. Prawa dłoń Maryi spoczywa na prawym kolanie, zaś lewą przytrzymuje Jezusa, który gestem ręki udziela błogosławieństwa.
• Mozaiki w północnym tympanonie przedstawiają różnych świętych. Zdołały dotrwać do naszych czasów dzięki swojemu położeniu, znacznie utrudniającemu dostępność. Dwaj święci: Jan Chryzostom i Patriarcha Ignacy I stoją odziani w białe szaty pokryte złotymi krzyżami, trzymając w rękach wysadzane drogimi kamieniami Pismo Święte. Dookoła postaci widnieją ich imiona zapisane po Grecku. Mozaiki w innych tympanonach nie dotrwały niestety do naszych czasów. Prawdopodobną tego przyczyną są liczne trzęsienia ziemi, które nawiedzały miasto w ostatnich stuleciach.
• Mozaika Deesis (po grecku co oznacza modlitwa), znajduje się na galerii kościoła. Pochodzi ona z XIII wieku, a została ona stworzona aby upamiętnić koniec użytkowania świątyni przez katolików, który trwał od 1204 do 1261. Mozaika przedstawia Chrystusa Pantokratora z Najświętszą Marią Panną po lewej i Janem Chrzcicielem po prawej stronie. Uważa się, iż jest ona jednym z pierwszych przykładów renesansu bizantyńskiego.
• Mozaika cesarzowej Zoe z XI wieku, znajduje się w południowej galerii. W centralnej części mozaiki znajduje się Chrystus Pantokrator. Po lewej stronie umieszczono wizerunek cesarza Konstantyna IX Monomacha ofiarującego Jezusowi worek kosztowności. Po prawej stronie przedstawiono cesarzową Zoe trzymającą zwój. Ponad głową cesarza widnieje inskrypcja, która głosi : „Konstantyn Monomach, pobożny władca Rzymian oraz sługa jedynego boga Jezusa”. Również nad głową cesarzowej znajduje się inskrypcja o treści : „Wielce pobożna cesarzowa Zoe”. Ciekawostką jest, że twarz cesarza była dwukrotnie zmieniana, za każdym razem, gdy Zoe wychodziła ponownie za mąż.
• Mozaika Komnenów znajduje się na lewo od Mozaiki Zoe. Jest to pochodzące z 1122 roku przedstawienie Matki Boskiej z Dzieciątkiem w otoczeniu cesarza Jana II Komnena (po lewej) oraz jego żony Ireny. Cesarz trzyma w dłoniach worek kosztowności natomiast cesarzowa zwój. Na prawo od nich, za załomem znajduje się ich syn Aleksy.
• Wśród kolumn kościoła najbardziej znaną kolumną jest ta, zwana „płaczącą” lub „pocącą się”, na której umieszczona jest stela świętego Grzegorza Cudotwórcy. Przypisuje się jej magiczne właściwości. Jako że Hagia Sofia wybudowana została jako kościół chrześcijański, jej oś jest odchylona o 10° od tradycyjnego w islamie kierunku. Wiąże się z tym legenda. W „płaczącej” kolumnie znajduje się otwór w który można włożyć kciuk. Jeśli pozostałymi palcami jesteśmy w stanie wykonać pełen obrót o 360° a kciuk będzie lekko wilgotny, spełni się nasze życzenie. Co więcej, każdy taki udany obrót przesuwa nieco całą świątynię w pożądanym przez muzułmanów kierunku.
• Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

 

Silifke to starożytna Seleucja, miasto w południowej Turcji nad Morzem Śródziemnym u ujścia rzeki Goksu (starożytny Kalykadnos). Miasto zostało założone około 300 roku p.n.e. przez Seleukosa I Nikatora. Pierwotnie miasto położone na wybrzeżu było narażone na ataki różnych najeźdźców i piratów. Nowe miasto przeniesione w górę rzeki było niewątpliwie bezpieczniejsze przed atakiem z morza. Ówczesna Seleucja osiągnęła znaczny dobrobyt czerpiąc zyski głównie z handlu morskiego, a nawet stała się rywalem dla Tarsu.

W czasach rzymskich w mieście znajdowała się słynna ze świątyni Apollina i wyrocznia. W 705 roku miasto zostało zdobyte przez armie arabskie islamu, a po ich wyparciu znajdowało się we władaniu Bizancjum. Od 732 roku Isauria została włączona do Patriarchatu Konstantynopola, pod nazwą Pamfilia. W XI wieku miasto zostało zajęte przez Turków seldżuckich. W 1137 roku Seluecja była oblężona przez Leona z Cilicii – Armenia. W tym okresie zbudowano twierdzę na wzniesieniu z widokiem na miasto. W dniu 10 czerwca 1190 roku, cesarz Fryderyk Barbarossa utonął próbując przekroczyć Kalykadnos, w pobliżu Seleucji podczas Trzeciej Krucjaty. Od XV wieku miasto dostało się pod panowanie Turcji.

W pierwszym wieku n.e. miasto było znane z powodu św. Tekli z Ikonium (obecnie Konya), która zmarła w Seleucji i tu był jej grób. Święta była pierwszą osobą nawróconą przez św. Pawła z Tarsu. Od niego otrzymała chrzest, podczas jego pierwszej podróży po Azji Mniejszej (w latach 45-49 r.). Nawróciwszy się, zerwała zaręczyny z poganinem, za co skazano ją na stos, lecz deszcz zgasił płomienie. Udała się z Pawłem do Antiochii, a gdy tam odrzuciła rękę starającego się o nią Syryjczyka, została skazana, jak wielu pierwszych chrześcijan, na pożarcie, jednak cudem ocalała, gdyż dzikie zwierzęta nie zrobiły jej żadnej krzywdy. Po tym dwukrotnym ocaleniu udała się do Seleucji. Tam oddała się życiu w samotności. Miała dożyć sędziwego wieku, około 80 lat.

5 km na południe od centrum, 1 km na północ od autostrady, w miejscu nazywanym Meryemlik (czyli Matki Boskiej), na niewielkim wzgórzu znajduje się jaskinia, uważana za dom św.Tekli. Grób w jaskini prawdopodobnie należy do Świętej. Do 312 roku Jaskinia św. Tekli była tajnym centrum pielgrzymkowym. W II wieku n.e. postawiono w tym miejscu kaplicę, a latach  460-470 cesarz Zenon zbudował w tym miejscu kościół poświęcony św.Tekli. Obecnie kościół i inne związane z nim budowle znajdują się w ruinie. Jedynym ocalałym elementem założenia jest część absydy, a nieco dalej stoją ruiny cysterny na wodę.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Artemizjon w starożytności uważano za jeden z siedmiu cudów świata, ale obecnie niewiele pozostało z okresu dawnej świetności tej budowli – zaledwie jedna kolumna, na której bociany uwiły sobie gniazdo. Aż trudno uwierzyć, że świątynia kiedyś była większa niż Partenon w Atenach. Kult bogini-matki, Artemidy nazywanej również Kybele, był głównym motorem rozwoju Efezu i przyciągał w te okolice tłumy pielgrzymów.

Pierwsza świątynia w tym miejscu wybudowana została w VII wieku p.n.e. w kształcie peripterosu (otoczona jednym rzędem kolumn). Obok niej stanęła nieco później większa świątynia, długa na około 35 m. Na fundamentach tych dwóch świątyń zniszczonych w czasie najazdu Kimmerów, król Lidii Krezus zaczął budować w pierwszej połowie VI wieku p.n.e. nowy, jeszcze większy przybytek, który ukończono dopiero pod koniec V wieku p.n.e. Powstała wówczas potężna, jońska świątynia zaprojektowana przez Chersifrona i Metagenesa z Knossos, przy współpracy Teodorosa z Samos. Do jej budowy użyto doskonałej jakości marmuru i cedru libańskiego.

Świątynia została zaprojektowana jako dipteros otoczony podwójną kolumnadą złożoną z ośmiu kolumn przed elewacją frontową i tylną (tzw. oktastylos) i dwudziestu kolumn wzdłuż boków świątyni. Pozostałe kolumny, a było ich w sumie 127, umieszczono w pronaosie i wewnątrz świątyni. Kolumny o wysokości ok. 18,0 m miały średnicę w dolnej części 2,5 m. Zdobiły je w dolnej części płaskorzeźby. Rzeźby zdobiły także fryz i najprawdopodobniej tympanon oraz dach świątyni. W jej wnętrzu umieszczono cedrowy posąg Artemidy. Wśród rzeźbiarzy zaangażowanych do prac przy budowie należeli między innymi: Fidiasz, Poliklet, Kresilas.

Świątynia została spalona w 356 roku p.n.e. przez żądnego sławy za wszelką cenę szewca Herostratesa w nadziei, że ten występek unieśmiertelni jego imię. Budowla została następnie odbudowana w epoce hellenistycznej. Koszt prac został sfinansowany ze składek mieszkańców Efezu i z kwot uzyskanych ze sprzedaży niektórych, niewykorzystanych przy odbudowie elementów spalonej świątyni. Odbudowa świątyni trwała od 334 do 260 roku p.n.e.. Budowla stanęła na fundamentach poprzedniej świątyni i miała identyczne z nią wymiary. Dodano nową krepidomę złożoną z 13 stopni. Przy odbudowie pracowali Skopas, który wykonał płaskorzeźby w dolnej części kolumn, Praksykles i Apelles.

Świątynia z IV wieku została zniszczona podczas najazdu Gotów w 262 roku n.e. i już nigdy jej nie odbudowano. Artemizjon przedstawia dzisiaj niestety żałosny widok. Aż ciężko się domyślać, jak wyglądała niegdyś ta wspaniała budowla. Ruiny Artemizjonu natomiast znalazły zastosowanie podczas budowy bazyliki świętego Jana w Selçuku, część kamieni wykorzystano nawet przy wznoszeniu kościoła Mądrości Bożej (Hagia Sofia) w Konstantynopolu.

Ruiny świątyni położone są w dolinie na zachód od kościoła św. Jana, nieopodal meczetu Isa Beya. Selcuk jest położony około 100 km na południe od Izmiru. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Meryemana (lub Meryem Ana Evi) to po turecku „Dom Marii Matki”. Wiele osób wierzy, że pod koniec życia Maria – matka Jezusa przybyła wraz ze świętym Janem do Efezu. Miało mieć to miejsce w latach 37 – 45 n.e. Tutaj też umarła, lub zgodnie z wierzeniami katolickimi, została wzięta do nieba.

W XIX wieku, niemiecka zakonnica, Catherina Emmerich, miała wizje Marii w Efezie, chociaż sama nigdy nie była w tych okolicach. Na podstawie jej opisów księża z Izmiru odkryli fundamenty starego domostwa na zalesionym stoku Bulbul Dagi (Wzgórza Słowików) czyli góry Coressos, nieopodal Efezu. Sam dom został datowany na VI wiek n.e., jednakże niektóre jego fragmenty pochodziły z czasów wcześniejszych, być może nawet z I wieku n.e. Chociaż miejsce nigdy nie zostało oficjalnie uznane przez Kościół Katolicki jako dom Marii, wiele gestów ze strony papieży uwiarygodniło jego historię w oczach wiernych. Po pierwsze, papież Leon XIII pobłogosławił Meryemana poprzez swoją pielgrzymkę w 1896 roku. Po drugie, papież Pius XII nadał Meryemana status „Miejsca Świętego” w 1951 roku, który to przywilej potwierdził następnie papież Jan XXIII. W końcu, również papież Paweł VI uznał je „nieoficjalnie”, poprzez złożenie wizyty w 1967 roku. Od tego czasu Meryemena stała się miejscem pielgrzymek wiernych. W historii najnowszej Meryemana nie mogło również zabraknąć odwiedzin Jana Pawła II, które miały miejsce w 1979 roku, oraz, całkiem niedawno – w 2006 roku – Benedykta XVI.

Brak jednakże decydujących dowodów historycznych popierających teorię, że to właśnie w Meryemana Maria spędziła ostatnie lata swego życia. Istnieją natomiast pewne przesłanki, które świadczą na korzyść tej teorii. Pierwszą z nich jest udokumentowana obecność w Efezie świętego Jana, któremu Jezus powierzył przed śmiercią swoją matkę pod opiekę. W Selcuku możemy nawet zobaczyć grobowiec świętego Jana oraz jego bazylikę. Drugą przesłanką jest istnienie w Efezie Kościoła Marii – pierwszej w historii świątyni zadedykowanej Marii-Dziewicy. Dodatkowe argumenty wytaczane podczas debaty nad autentycznością miejsca to, po pierwsze, wybór Efezu na miejsce obrad Soboru Efeskiego (III soboru powszechnego) zwołanego w 431 roku w celu rozstrzygnięcia sporu dotyczącego określenia zjednoczenia natury ludzkiej i boskiej w Jezusie Chrystusie oraz tytułu Marii jako Matki Bożej. 

Po drugie istnieje tradycja, zachowana przez prawosławnych mieszkańców wsi Kirkince, którzy zachowali obyczaj pielgrzymowania do miejsca nazywanego Panaya Kapulu, dla uczczenia dnia Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Obecnie na miejscu znajduje się maleńka kapliczka, w której każdego 15 sierpnia odbywa się uroczysta msza z okazji wniebowstąpienia Marii. Msze są tu również odprawiane co niedzielę, o godzinie 10.30. Zazwyczaj kapliczka jest zatłoczona przez ogromne rzesze turystów, którzy odwiedzają Meryemana przy okazji wizyty w Efezie. Miejsce jest pod opieką zakonu franciszkanów.

Meryemana posiada również znaczenie dla muzułmanów, dla których Maria była matką jednego z wielkich proroków islamu, nazywanego Isa Peygamber. Poniżej kaplicy znajduje się ściana pokryta wstążeczkami z materiału, papieru lub plastiku, które muzułmanie zawiązują przy okazji wypowiadania jakiegoś życzenia (czyli tzw. Ściana Życzeń).

Meryemana znajduje się około 10 km na południe od Selcuku, powyżej Efezu, wysoko na stoku Wzgórza Słowiczego, do którego można dojechać krętymi serpentynami. Selcuk jest położony około 100 km na południe od Izmiru. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Meczet Isa Bey (Isa Bey Camii) w Selcuku został zbudowany w 1375 roku. Isa Bey był wnukiem emira Aydna, założyciela emiratu o tej samej nazwie.

Świątynia, ufundowana przezeń reprezentuje sobą przejściowy okres architektury anatolijskiej, łączy w sobie style seldżuckie i osmańskie i jest podobno pierwszym przykładem tureckiego meczetu z poprzedzającym go dziedzińcem (pierwotnie dziedziniec był otoczony portykiem). Budowlę wzniesiono na planie prostokąta o wymiarach 57×51 metrów. Do meczetu prowadzi od strony zachodniej piękny portal o stalaktytowym ornamencie. Wchodzi się najpierw na wewnętrzny dziedziniec, który niegdyś był pod kopułą. Właściwą bramą, przez którą wchodzi się do meczetu jest brama z trzema łukami. Obie kopuły nad salą modlitewną, zajmującą jedną trzecią założenia, wspierają się na antycznych kolumnach, sprowadzonych tu z budowli w pobliżu efeskiego portu. Dwie z trzech kopuł oraz łuki ozdobione są mozaikami porcelanowymi w kolorze bieli mlecznej i ciemnego błękitu. Okna i drzwi ozdobione są bogatym ornamentem. Meczet udostępniany jest zwiedzającym poza godzinami modlitw.

Selcuk jest położony około 100 km na południe od Izmiru. Budowla znajduje się na zachód od bazyliki, u stóp wzgórza Ayasuluk, położonego w północno-zachodniej części miasta. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Cytadela na wzgórzu Ayasuluk w Selcuku zbudowana została przez Justyniana Wielkiego na przełomie VII i VII wieku i służyła ludności jako schronienie na wypadek najazdów Arabów, a później plemion turkmeńskich. Właściwie ówczesna osada ograniczała się do murów twierdzy, a tylko niewielka część mieszkańców miała swe domostwa poza ich obrębem. Kiedy Efez stracił charakter centrum handlowego, cytadela stała się schronieniem dla podróżnych. Na wzgórzu jeszcze w XIX i XX wieku mieszkali ludzie, dopóki miejscem tym nie zajęli się archeolodzy.

Twierdza opasana wewnętrznym i zewnętrznym murem obronnym stoi od czasów budowy prawie niezniszczona. W zewnętrznych fortyfikacjach istnieją trzy bramy prowadzące na wschód, zachód i południe (Brama Pogoni). Między fortyfikacjami znajdował się grobowiec św.Jana, nad którym wzniesiono potężną bazylikę. Wewnątrz fortyfikacji wewnętrznych znajduje się mały meczet i ruiny bizantyńskiego kościółka. Po opanowaniu tych terenów przez Turków cytadela była przez nich przebudowana. Niestety ciągle prowadzone prace renowacyjne powodują, że obecnie nie jest udostępniana zwiedzającym.

Selcuk jest położony około 100 km na południe od Izmiru. Cytadela zajmuje szczyt wzgórza Ayasuluk, położonego w północno-zachodniej części miasta. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Położone 15 km na wschód od Antalyi Perge w starożytności było jednym z najważniejszych miast Pamfilii. Miasto zostało założone przez Greków około 1000 roku p.n.e. Od samego początku posiadało niewielki port przy rzece Kestros (dzisiaj Aksu Cayi), który gwarantował mieszkańcom względny dobrobyt. W VI wieku p.n.e. Perge uległo Persom, którzy zasiedzieli się tu aż do okresu podbojów Aleksandra Wielkiego, który w 333 roku p.n.e. przepędził najeźdźców i uczynił miasto swoją kwaterą główną w Pamfilii. Po jego śmierci przechodziło z rąk do rąk. Najpierw rządzili nim Seleucydzi, potem Ptolemeusze i w końcu królestwo Pergamonu. W 129 roku p.n.e. na mocy testamentu Attalosa III miasto przypadło Rzymianom. W 48 roku n.e. w Perge przebywał św. Paweł, który założył tu pierwszą gminę chrześcijańską. Nowa religia nie znalazła jednak wielu wyznawców, ponieważ silnie rozwinięty był tutaj kult Artemidy. Mimo to rezydował tutaj biskup, który reprezentował miasto na soborze powszechnym w Nicei (dzisiaj Iznik) w 325 roku i na kongresie w Efezie w 431 roku.

Do największego znaczenia Perge doszło w czasach bizantyńskich, kiedy to powstały tu aż trzy bazyliki. Ale napady Persów i Arabów zmusiły wielu mieszkańców regionu do ucieczki i tak też się stało z obywatelami Perge. Seldżucy, przybywszy tu w 1078 roku, zastali niemalże wioskę, nieprzypominającą wspaniałego niegdyś miasta. Pod koniec XIV wieku wioska znalazła się w granicach państwa ottomańskiego, a w XVI wieku mieszkali tutaj już tylko turkmeńscy pastuszkowie, ale i oni po jakimś czasie to miejsce opuścili. W Perge urodził się słynny grecki matematyk i astronom Apoloniusz (ok. 262 – 200 p.n.e.), który wprowadził takie pojęcia matematyczne, jak chociażby elipsa, hiperbola czy parabola. Podał również wartość liczby „Pi”, a także zajmował się wyznaczaniem torów gwiazd i księżyca. 

Teren antycznego Perge jest rozległy i na jego dokładne obejrzenie należy poświęcić co najmniej 3 godziny. Przed kasami, po lewej stronie drogi, stoi dobrze zachowany teatr, w którym mogło zasiadać 14 tys. widzów. Posiada on specjalną barierę odgradzającą scenę od widowni, co miało zabezpieczyć widzów przed atakami dzikich zwierząt lub przypadkowymi ciosami gladiatorów. Na górze, naokoło audytorium, biegły zadaszone arkady, pośrodku których znajduje się łukowy portal będący głównym wejściem do teatru. Inne wejścia usytuowane były po bokach widowni, w połowie wysokości. Nieźle zachowany budynek skene był piętrowy, a marmurowe reliefy przedstawiały sceny mitologiczne oraz Artemidę i kilku innych bogów. W tylnej ścianie skene urządzono fontannę z kilkoma kaskadami. 

Po wejściu na teren ruin trafiamy na stadion (hipodrom), powstały w połowie II wieku p.n.e. Budowla ma 234 m długości i 34 m szerokości. Po południowej stronie ciągną się trybuny, od północy zaś znajdowało się ogromne wejście na teren stadionu, po którym zostało jedynie kilka kamieni. Wyścigi rydwanów czy walki gladiatorów mogło oglądać naraz ok. 12 tys. widzów.

Idąc zgodnie z trasą na północ, dojdziemy do bramy zewnętrznej (lub głównej) wzniesionej przez Rzymian w IV w. Wraz z nią wybudowali oni ciąg murów, poszerzając granice miasta, które okolone było wcześniejszymi, hellenistycznymi murami z monumentalną bramą widoczną w oddali. Brama z zewnątrz była ozdobiona skąpymi płaskorzeźbami, natomiast od wewnątrz bardzo bogatymi, a dodatkowo stały tam w niszach posągi bóstw i cesarzy. Od bramy rzymskiej do hellenistycznej (wewnętrznej) poprowadzone były mury z propylonami (ozdobnymi wejściami) mniej więcej pośrodku ich długości.

Przez lewy propylon wchodziło się do imponującego kompleksu rzymskich łaźni. Pośród ruin można podziwiać system podłogowego ogrzewania wody. Ogromna brama wewnętrzna (lub hellenistyczna) powstała ok. III wieku p.n.e. Pomiędzy okrągłymi wieżami wchodziło się lub wjeżdżało przez portal na dziedziniec w kształcie podkowy. Dalej przez piętrową bramę z trzema portalami wkraczało się na główną ulicę miasta. Naokoło dziedzińca, w jego murach, znajdowały się nisze mieszczące posągi bóstw i znaczniejszych obywateli miasta. Niektóre zachowane bazy informują poprzez inskrypcje, że posągi przedstawiały m.in. kilku legendarnych założycieli miasta (jak np. Mopsos i Kalchas).

Główna ulica (o długości ponad 400 m, a szerokości 20 m), po której bokach ciągnęła się wspaniała kolumnada, wiodła od bramy wewnętrznej do stóp wzgórza z akropolem. Po bokach ulicy znajdowały się sklepy i liczne budynki administracji. Wzdłuż ulicy biegł pośrodku rodzaj ozdobnego akweduktu, na którego końcu jest dobrze zachowane, częściowo odrestaurowane nimfeum, czyli ozdobna fontanna z II wieku n.e.. Była to ogromna, wielopiętrowa konstrukcja ozdobiona licznymi kolumnami i posągami, z których do dziś pozostał tylko jeden. Spływająca woda była rozprowadzana za pomocą wspomnianego akweduktu i systemu kanałów po całym mieście.

Kilkadziesiąt metrów przed nimfeum jest skrzyżowanie głównej ulicy z inną drogą, której również towarzyszyła kolumnada. Widać przy nim odrestaurowany łuk, przez który przechodziło się na osi wschód – zachód. Idąc w lewo (zwróceni przodem do wzgórza), dojdziemy do ruin palestry (miejsce treningu zapaśników) powstałej za cesarza Klaudiusza (41 – 54). Jeszcze dalej na zachód, po lewej, znajdują się pozostałości po rzymskiej łaźni z III wieku, potem brama zachodnia, a za nią nekropolia. Od nimfeum biegnie wąska ścieżka na akropol, z którego zabudowań nie wiele pozostało. Zauważyć można ruiny cysterny z czasów bizantyńskich i fundamenty kilku innych budowli.

Akropol zamieszkany był we wczesnym okresie rozwoju miasta, potem mieszkańcy przenieśli się na dół, a w czasach bizantyńskich znowu wrócili na wzgórze, aby bronić się przed agresywnymi plemionami napierającymi ze wschodu. Mniej więcej w połowie głównej ulicy, po lewej stronie, idąc z północy na południe, miniemy ruiny bizantyńskiej bazyliki z V wieku. Uważa się, iż była to katedra (kościół biskupi) Perge. Na wschód od bramy wewnętrznej widać dawną agorę, powstałą w IV wieku. Boki miały długość ok. 75 m i każdy otoczony był portykiem, przy których znajdowały się sklepy. Pośrodku agory stała niewielka okrągła świątynia (tzw. tolos) dedykowana prawdopodobnie Hermesowi. Jej zadaszenie dźwigało 16 marmurowych kolumn. Obok bramy zewnętrznej znajdziemy jeszcze pozostałości bizantyńskiego kościoła.

W Perge rozpoczyna się jedna z dwóch odnóg pieszego szlaku wędrownego prowadzącego śladami świętego Pawła. Druga odnoga startuje w Aspendos. Perge jest otwarte w okresie maj – październik w godz. 8.00 – 19.00, listopad – kwiecień w godz. 8.00 – 17.00.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Pergamon (obecnie Bergama, łac. Pergamum), to miasto w zachodniej Turcji, w starożytnej Myzji, położonej w Azji Mniejszej, stolica starożytnego państwa pergamońskiego. Kompleks archeologiczny ruin starożytnego Pergamonu znajduje się na górującym nad współczesnym miastem akropolu.

Założenie miasta przypisywane jest greckim Eolom i datowane na VIII wieku p.n.e.. W III wieku p.n.e. wchodziło ono w skład imperium Aleksandra Wielkiego, a po jego śmierci władzę w Królestwie Pergamonu sprawował Lizymach, który rozbudował i wzmocnił fortyfikacje miasta, które służyło mu za skarbiec. Zdobyty podczas walk o władzę (wojny diadochów) skarb ukrył w mieście. Wojsko Lizymacha zostało pokonane przez Seleukosa w bitwie pod Kuropedion w lutym 281 roku p.n.e.. Lizymach zginął podczas bitwy a pozostawiony przez niego dla obrony Pergamonu Filetajros Pergameński jeszcze w 282 roku p.n.e. opanował akropol i ogłosił się władcą miasta i sprzymierzeńcem Seleukosa. Filetajros, założyciel dynastii Attalidów, rządził Pergamonem do 263 roku p.n.e., a po jego bezpotomnej śmierci władzę odziedziczył jego bratanek Eumenes I. Kolejnym władcą był jego adoptowany syn Attalos I, który w 240 roku p.n.e. nad Kaikos pokonał Galatów i ogłosił się królem Pergamonu. Rządy Attalosa I zapoczątkowały znaczny rozkwit i zasięg terytorialny Królestwa Pergamońskiego a 205 roku p.n.e. doprowadził do przymierza z Rzymem. Największy rozkwit miasta nastąpił za panowania Eumenesa II, spadkobiercy Attalosa I.

W 133 roku p.n.e., na mocy testamentu Attalosa III miasto przeszło pod panowanie Rzymian, jako stolica rzymskiej prowincji Azji. Pergamon należał do najpiękniejszych miast hellenistycznych i był wspaniałym przykładem urbanistyki hellenistycznej. Za panowania dynastii Attalidów rozbudowano akropol pergamoński, położony na wzgórzu o wysokości 300 m. Rozplanowanie licznych budowli i siatka ulic nawiązywały do ukształtowania terenu a całość otaczały mury obronne. W skład kompleksu wchodziły m.in.:

• wielka Biblioteka Pergameńska (druga po Bibliotece Aleksandryjskiej), której budowę rozpoczął Attalos I. Zbiory biblioteki liczyły ok. 200 000 zwojów.
• Teatr dla 10 000 widzów. Widownia została wbudowana w strome zbocze i rozbudowana mocno wzwyż na wąskim wycinku koła (ukształtowanie zbocza nie pozwoliło na wybudowanie typowej widowni opartej na planie zbliżonym do półkola).
• Świątynia Dionizosa znajdowała się poniżej teatru, pozostały z niej nieliczne fragmenty.
• Świątynia Ateny Polias, zbudowana na tarasie w sąsiedztwie biblioteki.
• Dziedziniec z propylejami.
• Pałac królewski i arsenał.
• Wielki Ołtarz Zeusa (pergamoński ołtarz) poświęcony Zeusowi i Atenie, zbudowany w II wieku p.n.e. dla uczczenia zwycięstwa nad Galatami. Elementy ołtarza zostały odkryte Carla Humanna i wywiezione za zgodą sułtana do Berlina, gdzie został zrekonstruowany w Muzeum Pergamońskim. Na tarasie akropolu pozostała jedynie podbudowa ołtarza.
• Gimnazjon o wymiarach 200 na 150 metrów, o trzech kondygnacjach w których znajdowały się sale wykładowa, biblioteka, łaźnia i świątynia.

Na akropolu znajduje się także częściowo zrekonstruowana świątynia Trajana, zbudowana przez cesarza rzymskiego Hadriana i poświęcona Zeusowi, Trajanowi oraz Hadrianowi. Jest to jedyna budowla, która przetrwała na wzgórzu z czasów cesarstwa rzymskiego. W dobrym stanie zachowała się podziemna część budowli, która była wykorzystywana jako magazyny jeszcze w średniowieczu. Poza wzgórzem akropolu, w pobliskiej dolinie mieścił się słynny asklepiejon, czyli świątynia Asklepiosa, obok której stawiano szpitale i portyki dla chorych czekających na wejście do świątyni. W okresie hellenistycznym rozpoczęto w Pergamonie wyrób pergaminu, materiału który rozsławił miasto. W mieście znajdowały się także: słynna szkoła rzeźbiarska, z której pochodzi zachowana fragmentarycznie rzeźba: „grupa Galów”, szkoła filozoficzna, z którą związany był Krates z Mallos.  Wykopaliska archeologiczne na terenie Pergamonu zainicjował w 1878 roku Carl Humann, odkrywca pergameńskiego ołtarza.

Bergama jest położona w zachodniej Turcji w prowincji Izmir, ok 80 km na północ od Izmiru, przy drodze D240, ok.30 km od wybrzeża Morza Egejskiego.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku

Pamukkale (tur. Bawełniany zamek lub Bawełniana twierdza), to turecka miejscowość położona w dolinie Curuksu (w starożytności zwanej Doliną Lycos), około 18 km od Denizli. Pamuk to po turecku bawełna, a kale znaczy twierdza lub zamek. Samo Pamukkale jest nadzwyczajnym cudem natury słynącym z wapiennych osadów powstałych na zboczu góry Cokelez.

Wypływająca z gorących źródeł woda, bogata w związki wapnia i dwutlenek węgla, ochładzając się na powierzchni, wytrąca węglan wapnia, którego osady układają się w malownicze nacieki i stalaktyty. Na zboczu góry, wykorzystując nierówności terenu, powstają progi, półkoliste i eliptyczne baseny wody termalnej, ukształtowane w formie tarasów, oddzielone od siebie obłymi zaporami, po których spływa woda. Proces ten trwa nieprzerwanie od około 14 tysięcy lat. Twory te w czasach rzymskich nazywane zostały trawertynami.

Niestety działalność człowieka oraz nadzwyczajna popularność Pamukkale przyczyniają się do jego zniszczenia. Jeszcze całkiem niedawno powyżej tarasów znajdowały się hotele termalne, korzystające z tych samych źródeł, które przyczyniały się do powstawania tarasów. Z biegiem czasu tarasy ulegały zniszczeniu. Na szczęście hotele te zostały zburzone oraz podjęto starania odtworzenia stanu sprzed okresu ich istnienia. Władze tureckie objęły teren ochroną tworząc w tym miejscu Park Narodowy, który objęło swoim patronatem UNESCO, wpisując go na listę światowego dziedzictwa przyrodniczego. W 1997 roku została zamknięta trasa prowadząca przez naturalne tarasy.

Dla turystów udostępniona jest część południowa, wzdłuż wybudowanego przez ludzi wąskiego kanału, którym płynie woda termalna napełniając utworzone sztucznie baseny. Wejście na trawertyny, z uwagi na ochronę osadów, jest możliwe tylko po zdjęciu obuwia. Jednakże większość odwiedzających Pamukkale jest głęboko zawiedzionych tym ograniczeniem, ponieważ to, po czym mogą przejść, nie przypomina fantastycznych zdjęć prezentowanych w reklamach agencji podróży. Tak więc obecnie zwiedzającym pozostaje ukoić troski zanurzając się w woda termalnych napełniających słynny Basen Kleopatry w Pamukkale. Podobno kąpiel w nim czyni cuda, zwłaszcza dla osób cierpiących na choroby skóry.

Nie są to jedyne źródła wody termalnej położone na tym terenie. W pobliżu (5 km na wschód od Pamukkale) znajduje się miejscowość Karahayit, której wody zawierają sporo domieszek żelaza, sodu i magnezu. Tlenki zawartych w wodzie metali są przyczyną zabarwienia osadów na kolor czerwony, zielony i żółty. W miejscowości Kavakbasi (4 km od Pamukkale) znajdują się dwa błotniste źródła z dużą zawartością związków siarki. Lecznicze właściwości źródeł znajdujących się w tych miejscowościach znane były od wielu wieków. Już w starożytności przybywano tu mając nadzieję na powrót do zdrowia. Były to tereny, na których oddawano cześć Asklepiosowi, Higiei i Apollinowi. W czasach starożytnych, powyżej tarasów powstało miasto – uzdrowisko o nazwie Hierapolis, założone najprawdopodobniej przez króla Pergamonu Eumenesa II na początku II wieku p.n.e.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Laodycea (obecne Diospolis) to starożytne miasto we Frygii, na terytorium Turcji, niedaleko współczesnego Denizli. Miasto zostało założone w miejscu wcześniejszej osady Diospolis w połowie III wieku p.n.e. przez króla Antiocha II z dynastii Seleucydów. Antioch II odbudował miasto i zmienił jego nazwę na Laodycea na cześć swojej żony, Laodiki. Największy rozkwit Laodycei przypada jednak na okres rzymski, kiedy to miasto wzbogaciło się głównie dzięki produkcji wełny. Produkowano tutaj czarną wełnę, którą otrzymywano ze szczególnej odmiany owiec hodowanych w tym regionie. W Laodycei znajdowała się sławna medyczna szkoła, gdzie wynaleziono maść leczącą problemy związane z oczami. Miasto wraz z dwoma sąsiednimi miastami Hierapolis i Colossae, korzystało z tych samych ujęć wody. Usytuowanie Laodycei sprawiało, że znajdowała się ona pomiędzy gorącymi źródłami Hierapolis i zimnymi wodami Colossae. Ponieważ Laodycea była zaopatrzana w wodę akweduktem wykonanym z wapiennych łupków, płynąc przez wiele kilometrów nie tylko nie była już chłodna, lecz także, wypłukując wapień powodowała u mieszkańców częste wymioty i inne dolegliwości gastryczne.

W I wieku n.e. ery miasto było tak bogate, że w przeciwieństwie do Hierapolis bez pomocy z zewnątrz podniosło się po trzęsieniu ziemi w 60 roku. Laodyceę, podobnie jak Hierapolis, zamieszkiwała w starożytności znaczna społeczność żydowska, dzięki czemu szybko zadomowiło się tu chrześcijaństwo. W czasach Cesarstwa Bizantyjskiego Laodycea odgrywała znaczną rolę jako siedziba biskupstwa. Kiedy jednak w V wieku spustoszyło ją kolejne trzęsienie ziemi, rozpoczął się upadek miasta. Niewielka osada istniała w tym miejscu jeszcze w okresie podboju seldżuckiego, jednak wkrótce potem ostatni mieszkańcy przenieśli się do pobliskiego miasta Denizli.

Do czasów współczesnych dotrwały pozostałości miasta głównie z czasów rzymskich. Na położonym ponad dwiema dolinami płaskowyżu zobaczyć można m.in. ulicę główną, resztki stadionu z czasów cesarza Wespazjana, gimnazjonu i łaźni rzymskich z czasów Hadriana oraz dwóch teatrów. Ostatnio w ruinach archeolodzy odsłonili pozostałości dużego kościoła zbudowanego prawdopodobnie w latach 313-320. Istnienie dużego budynku  o powierzchni 2 tys. m kw. ujawniły badania geofizyczne. W oparciu o ich wyniki tureccy archeolodzy pod wodzą Celala Simseka zaczęli wykopaliska. Wkrótce ich oczom ukazały się nie tylko mury, ale też dobrze zachowane freski i mozaiki antycznego kościoła z baptysterium. W oparciu o znalezione zabytki badacze oceniają, że kościół powstał zaraz po ogłoszeniu edyktu mediolańskiego w 313 roku, który to dokument gwarantował chrześcijanom wolność wyznania. Laodycea to jedno z tych miejsc, które jest omijanie przez tradycyjne pielgrzymki i wyjazdy turystyczne, a przecież tak ważne dla chrześcijan pierwszych wieków. Św. Jan, pisząc Apokalipsę na wyspie Patmos, wymienia Laodyceę wśród siedmiu Kościołów w Azji.

Ruiny są położone przy drodze nr D320 około 5 km na północ od Denizli, w kierunku Pamukkale, które doskonale widać z korony teatru.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

Ruiny Kolosów odkryto w 1835 roku nieopodal drogi łączącej Efez z Ikonium (Konya). Z miasta ocalały fragmenty akropolu i teatru na południowym brzegu rzeki oraz nekropolii i zespołu budynków na drugim brzegu.

Miasto istniało przynajmniej od V wieku p.n.e. W okresie od V do III wieku było głównym ośrodkiem miejskim w dolinie Likosu. Podstawę dobrobytu Kolosów, oprócz handlu, stanowił przemysł wełniany i tekstylny, a nazwy miasta – colossinus, używano do określania ciemnoczerwonego barwnika używanego do farbowania wełny. Na początku ery chrześcijańskiej Kolosy utraciły dawne znaczenie na rzecz sąsiadującej z nimi Laodycei.

Region doliny Likosu nawiedzały częste trzęsienia ziemi. Wedle informacji znajdującej się u Tacyta jedno z nich, datowane na 60/61 rok bardzo poważnie dotknęło Laodyceę, a przypuszczalnie również Kolosy. Miasto popadło w ruinę w III wieku po Chrystusie, a w jego pobliżu założono nowe miasto o nazwie Chonai (Honaz). Ludność Kolosów stanowili rodowici Frygijczycy, Grecy oraz spora, szacowana na około 10 tysięcy, kolonia żydowska. W Kolosach poświadczono kult Artemidy efeskiej i Zeusa Laodycejskiego i wielu innych.

W I wieku n.e. powstała w Kolosach wspólnota chrześcijańska, składająca się głównie z dawnych pogan, założona najprawdopodobniej przez Kolosanina Epafrasa, ucznia św. Pawła Apostoła. Do chrześcijan kolosańskich Paweł napisał list, który wszedł do kanonu Nowego Testamentu, w którym mówił o równości ludzi wobec Boga. „Już nie ma Greka ani Żyda, obrzezania ani nieobrzezania, barbarzyńcy, Scyty, niewolnika, wolnego, lecz wszystkim we wszystkich jest Chrystus” (Kol 3, 11).

Dzisiejsze Kolosy to wzniesienie, z którego roztacza się wspaniały widok na okolicę. W oddali widać pasma gór, na które patrzyli mieszkańcy miasta w czasach świetności. Trudno doszukać się choćby krótkiego odcinka miejskich budowli, a przecież w starożytności miasto musiało być potężne. Kolosy należą do tych miejsc, którymi jeszcze nie zdążyli się zająć badacze.

Starożytne Kolosy leżą w Turcji nad rzeką Likos, u podnóża góry Kadmos,  we Frygii – krainie w zachodniej części Azji Mniejszej, w odległości 4 km na północ od Honaz i 20 km na wschód od Denizli. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.