Górka Klasztorna koło Łobżenicy w woj. wielkopolskim to najstarsze w Polsce Sanktuarium Maryjne. Matka Boża objawiła się w tym miejscu pasterzowi w roku 1079. Było to pierwsze objawienie się Matki Bożej na ziemiach polskich. Po objawieniu, tryskająca; z pobliskiego źródełka woda nabrała cudownych właściwości. Pierwszy kościół, prawdopodobnie na polecenie Bolesława Krzywoustego, zbudowali tu z dębowych bali w roku 1111 tzw. „Bracia Łobżeńscy”. W latach 1404-1550 sanktuarium opiekowali się mieszkający w Łobżenicy OO. Augustianie. Niestety pierwszy kościół został w 1575 roku podpalony przez protestantkę Urszulę Krotowską. W 1591 roku protestanci zasypali kamieniami studzienkę z cudowną wodą.

W roku 1622 sędzia nakielski Zygmunt Raczyński postanowił sprowadzić do Górki OO. Bernardynów, dla których zbudowano drewniany kościół i klasztor. W 1648 roku rozpoczęto budowę murowanego kościoła, który został konsekrowany w roku 1728. Nadano mu wówczas tytuł Niepokalanego Poczęcia NMP. Z roku 1680 pochodzi pierwsza wzmianka o cudownym obrazie Matki Bożej Góreckiej namalowanym w warsztatach bernardyńskich. W połowie XIX wieku, w wyniku kasaty zakonu ogłoszonej przez zaborcę pruskiego, umiera ostatni z mieszkających tu Bernardynów.

W roku 1907 następuje kolejny pożar kościoła. W nocy z 24 na 25 kwietnia płonie ołtarz główny wraz z cudownym obrazem. Prawdopodobnie kościół został najpierw okradziony, a następnie, w celu zatarcia śladów, podpalony. Ks. Leon Raczkowski bardzo szybko odnowił kościół i sporządził prowizoryczną kopię obrazu. W roku 1923 sanktuarium zyskuje nowych opiekunów – Misjonarzy Świętej Rodziny. To właśnie oni odnowili życie religijne w Sanktuarium, które od chwili ich przybycia nazwano Górką Klasztorną. Z chwilą wybuchu II wojny światowej obraz zostaje ukryty w Bydgoszczy, skąd powraca w czerwcu 1945 roku. Jesienią 1939 roku hitlerowcy zamordowali w Paterku księży i braci ze Zgromadzenia MSF, a na terenie sanktuarium dokonali bestialskiego mordu 36 osób świeckich.

Po wojnie do Górki Klasztornej powracają Misjonarze Świętej Rodziny. W 1954 roku prof. Jerzy Hoppen, artysta malarz z Torunia, namalował nowy obraz Matki Bożej Góreckiej, który w czerwcu 1965 roku został ukoronowany przez kardynała Stefana Wyszyńskiego. W czerwcu 1995 roku Misjonarze Świętej Rodziny obchodzili w Górce Klasztornej 100 – lecie istnienia Zgromadzenia. Od 1983 roku odbywa się w Górce Festiwal Piosenki Religijnej „Maria Carmen”, a od 1984 roku wystawiane jest Misterium Męki Pańskiej. Mieści się tu również referat powołań oraz siedziba Apostolstwa Dobrej Śmierci.

Obecny barokowy kościół pw. Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej jest budowlą jednonawową, z barokowymi szczytami nakrytą dwuspadowym dachem z wieżyczką na kalenicy. Wnętrza nakryto sklepieniami kolebkowymi z lunetami. Do boku kościoła przylegają dwa piętrowe skrzydła barokowego klasztoru, wzniesione na rzucie litery T. Pod świątynią (wejście z zewnątrz) w dawnej krypcie znajduje się kaplica Matki Boskiej Bolesnej. Nieco dalej, na placu Objawienia, znajduje się dzwonnica z krużgankami oraz kaplica z cudowną studzienką. Opodal stoją dwie neogotyckie kapliczki, wybudowane w XIX wieku. Jedną z nich poświęcono żołnierzom Armii Krajowej, drugą zamieniono na mauzoleum księży i braci pomordowanych w 1939 roku. Poza tym na terenie sanktuarium znajdują się: ołtarz polowy (scena, dzwonnica i krużganki); dom pielgrzyma (z 80 miejscami noclegowymi); Arka (punkt gastronomiczny); sklepik z dewocjonaliami; pomnik pamięci pomordowanych księży i ludności cywilnej podczas II wojny światowej; figura Matki Bożej; figura św. Józefa; plac objawienia (z krzyżem i tablicą upamiętniającą objawienie NMP); gaj górecki; kaplica nad stawem; rekonstrukcja kamiennego kultycznego kręgu pogańskiego; muzeum misyjne; dwie kaplice; golgota oraz droga krzyżowa.

Górka Klasztorna jest położona 12 km na północ (2 km na północny-zachód od Łobżenicy) od drogi nr 10 Nakło – Piła, z której należy skręcić na północ w drogę nr 242, 2,5 km na zachód od Wyrzyska.

Zdjęcia wykonano w czerwcu 2018 roku.

Późnobarokowy kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Królowej Rodzin w Lubaszu został wzniesiony w latach 1750 – 61.

Jednonawową świątynię zbudowano na planie krzyża z dwoma wieżami flankującymi fasadę, zwieńczonymi hełmami. Kościół posiada dwie boczne kaplice a oprócz ołtarza głównego wewnątrz znajduje się jeszcze pięć ołtarzy bocznych. Przy ołtarzu głównym znajdują się drogocenne wota ofiarowane w 1651 roku przez Teodora i Łukasza Gorajskich za ocalenie w bitwie pod Beresteczkiem. W kaplicy św. Antoniego umieszczono XVII-wieczny obraz „Zaśnięcie św. Józefa”, namalowany według Rubensa. Wnętrze bogato zdobione wykonane jest w stylu rokokowym. Na szczególną uwagę zasługują stylowe stalle, rzeźbiona ambona i chrzcielnica oraz chór przyozdobiony rzeźbami. Przed drugą wojną światową kościół otrzymał nową polichromię według projektu profesora Wacława Taranczewskiego z Poznania. Prace trwające dwa lata zostały zakończone w 1938 roku. Strop przyozdobiony został malowidłami przedstawiającymi sceny z życia Matki Boskiej oraz postacie polskich świętych. Polichromia została odnowiona w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. 

W ołtarzu znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej Lubaskiej, o którym pierwsza historyczna wzmianka pochodzi  z 1553 roku. Kościół lubaski jest więc od dawna ośrodkiem kultu Maryjnego. Pochodzące z XVIII wieku korony ozdabiające portret Matki Boskiej skradziono z kościoła w latach osiemdziesiątych XX wieku. W roku jubileuszowym dokonano koronacji obrazu koronami papieskimi poświęconymi przez Ojca Świętego Jana Pawła II podczas pielgrzymki do kraju w czerwcu 1999 roku. Uroczystości koronacyjne odbyły się 03 września 2000 roku a wzięło w mich udział kilka tysięcy wiernych z całej Wielkopolski. W ostatnim dziesięcioleciu sanktuarium zostało gruntownie wyremontowane. Położono między innymi nowe tynki, wykonano nową elewację i posadzkę, osadzono nowe wieże, wyremontowano dach, odrestaurowano ogrodzenie. Wewnątrz sanktuarium odnowiono ołtarz główny i dwa boczne ołtarze. Do zespołu architektonicznego kościoła należy również neogotycka dzwonnica wzniesiona w 1856 roku w formie czworobocznej wieży z motywami stylizowanego gotyku angielskiego. Ciekawy jest też zabytkowy cmentarz przykościelny, założony w 1761 roku, na którym zachowane zostały okazałe dawne nagrobki.

Lubasz jest położony 6,5 km na południe od Czarnkowa, przy drodze nr 182 do Wronek. Sanktuarium pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Królowej Rodzin znajduje się w północnej części miasteczka.

Zdjęcia wykonano w kwietniu 2018 roku.

Kamienny Słup Milowy w Koninie jest najstarszym znakiem drogowym w Europie Środkowo-Wschodniej. Słup wyznacza połowę drogi między Kruszwicą, a Kaliszem. Ma on kształt kręgla, mierzy 252 cm, a wykonano go z piaskowca. Inskrypcja głosi, że został ufundowany w 1151 roku przez komesa Piotra Włostowica:

„Roku od wcielenia Pana naszego 1151 Pokazuje ta wskazówka prawości drogi, że  tu jest środek (drogi) do Kalisza z Kruszwicy. Kazał ja tutaj ustawić Piotr, komes pałacowy, I w ten sposób roztropnie przepołowił podróż. Aby raczył o nim pamiętać każdy podróżnik, kołacząc modlitwą do łaskawego Boga”.

Pierwotnie (do 1828 roku) Słup umiejscowiony był w okolicach konińskiego zamku na obecnym Placu Zamkowym, dawniej zwanym Rynkiem Garncarskim. Obecnie stoi przy kościele św. Bartłomieja na konińskiej Starówce. W 2010 roku przeprowadzono jego renowację.

Konin jest położony 90 km na wschód od Poznania przy autostradzie A-4.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2017 roku.

Gotycki kościół pw. św. Bartłomieja w Koninie, został najprawdopodobniej wzniesiony na przełomie XIV i XV wieku.

Jest to trójnawowa świątynia o układzie bazylikowym. Najstarszą częścią kościoła są pochodzące z II połowy XIV wieku – zakrystia, która zajęła dawną kaplicę św. Trójcy i prezbiterium. Ceglane nawy i kaplica zostały wybudowane w wieku XV. W późniejszych stuleciach dobudowano kolejne części: na początku XVII wieku od południowej strony renesansową kaplicę Najświętszej Maryi Panny fundacji Jana Zmełki, przykrytą ośmioboczną kopułą z latarnią, a w XIX wieku kruchtę od strony północnej. Prezbiterium pokrywa sklepienie siatkowe, a nawy gwiaździste. W kaplicy Jana Zmełki znajdują się bogato intarsjowane stalle z ornamentami roślinnymi, ptakami i jednorożcami oraz gotycka rzeźba Matki Boskiej z XVI wieku i marmurowy nagrobek fundatora. W kaplicy gotyckiej znajduje się barokowe epitafium starosty konińskiego Krzysztofa Przyjemskiego (zm. 1611), alabastrowe epitafium Mikołaja Grochowskiego z 1570, a w prezbiterium okazały, wczesnobarokowy, marmurowy sarkofag Stanisława Przyjemskiego – marszałka wielkiego koronnego. Ołtarz główny wykonano w stylu neogotyckim, zaś ołtarze w nawach bocznych reprezentują styl barokowy. Witraże i wewnętrzną polichromię wykonał znakomity malarz Eligiusz Niewiadomski, który zapisał się w historii dokonując zamachu na pierwszego prezydenta RP – Gabriela Narutowicza. W kruchcie bocznej znajduje się gotycka kropielnica. Drzwi frontowe zdobią okucia brązowe z XV wieku, w kształcie lwich głów Obok kościoła wznosi się zbudowana na planie krzyża greckiego murowana dzwonnica z 1878 roku.

W latach 1866-72 przeprowadzono kapitalny remont, późniejsze prace miały miejsce jeszcze w latach 1900-10. Kościół położony przy ulicy Kościelnej 1.

Konin jest położony 90 km na wschód od Poznania przy autostradzie A-4.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2017 roku.

Jak ustaliły badania archeologiczne pierwotny kościół romański w Trzemesznie pw. św. Wojciecha powstał przed połową XII wieku najprawdopodobniej z fundacji Bolesława Krzywoustego. Pierwsi zakonnicy do Trzemeszna przybyli prawdopodobnie z terenów południowych Rzeszy. Po śmierci fundatora uposażeniem nowo powstałej wspólnoty zajęła się jego żona Salomea z Bergu oraz książęta juniorzy: Bolesław Kędzierzawy, Mieszko III Stary, Henryk Sandomierski, Kazimierz Sprawiedliwy. Była to trójnawowa bazylika z transeptem, z prosto zamkniętym prezbiterium i dwuwieżową fasadą zachodnią. Z tego kościoła oprócz fundamentów zachowała się zachodnia para kolumn z kostkowymi kapitelami, dolna część murów wieży południowej i empory.

Od średniowiecza klasztor był również miejscem przechowywania relikwii św. Wojciecha. Dzięki nim jak i wspomnianym legendom przez stulecia do symbolicznego grobu św. Wojciecha umiejscowionego w trzemeszeńskim kościele przybywali liczni pielgrzymi, wśród nich także książęta i królowie. Warto wspomnieć, że po zwycięskiej kampanii grunwaldzkiej w 1410 r. właśnie do Trzemeszna zawitał król Władysław Jagiełło i po modlitwie u grobu św. Wojciecha rozpoczął swą pieszą dziękczynną pielgrzymkę do Gniezna. Tradycja nakazywała też nowo wybranym prymasom Polski i arcybiskupom gnieźnieńskim nawiedzenie grobu świętego przed uroczystym ingresem do katedry w Gnieźnie. Nic dziwnego, że postać Wojciecha występuje od bardzo dawna w herbie miasta. W połowie XIV i w XV wieku świątynia otrzymała formę gotycką (w XV wieku dodano m.in. gotycką fasadę zachodnią).

Obecna późnobarokowa świątynia pw. Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła jest wynikiem gruntownej przebudowy z lat 1762-81 staraniem opata Michała Kosmowskiego. Kościół jest trzynawową bazyliką, zbudowaną na planie krzyża, z kopułą. Część centralna otoczona jest nawą obiegającą i wieńcem ośmiu kaplic. Przy chórze, w nawie głównej, widoczne są dwie okazałe kolumny romańskie odkryte po 1945 roku w murach gotyckich. W lewej bocznej nawie znajduje się fragment muru z cegłą nadtopioną od żaru w 1945 roku. Na czaszy kopuły polichromia Franciszka Smuglewicza, zrekonstruowana (1955–56) przez Zofię Wilińską. Murowane ołtarze barokowe, zrekonstruowane. W głównym umieszczono obraz Z. Wilińskiej Wniebowzięcie NMP (kopia zniszczonego obrazu F. Smuglewicza). Przy prezbiterium znajdują się dwa nagrobki opatów: Aleksandra Mielińskiego (zm. 1548) oraz Michała Kosmowskiego (zm. 1804). Na ścianach filarów nawy obiegającej tablice epitafijne, m.in. ufundowana w 100. rocznicę śmierci Jana Kilińskiego. Podziemia bazyliki kryją kamienne pozostałości budowli romańskiej (m.in. potężne kolumny) oraz gotyckiej.

W czasie II wojny światowej kościół został okradziony przez Niemców z wszystkich cennych przedmiotów i zamieniony na magazyn wojskowy. Spaloną przez Niemców świątynię odbudowano w latach 1945-50, przeprowadzając jednocześnie kompleksowe badania archeologiczne. W sąsiedztwie bazyliki znajduje się odremontowany dawny pałacyk opacki, mieszczący dziś plebanię i wolno stojąca dzwonnica. 28 października 1969 kościół parafialny został podniesiony do godności bazyliki mniejszej przez Pawła VI. 

Trzemeszno jest położone 16 km na wschód od Gniezna przy drodze nr 15 do Strzelna. Świątynia znajduje się w centrum miasta, przy głównej  ulicy. 

Zdjęcia wykonano w maju 2007 roku.

Rynek Starego Miasta w Poznaniu został wytyczony na planie kwadratu o boku 141 m w trakcie lokacji miasta w 1253 roku. Z każdej pierzei rynku wybiegają 3 ulice, dzieląc pierzeje na dwa bloki, w których znajduje się po 8 długich i wąskich działek budowlanych (7-8 m szerokości, 35-43 m głębokości). Z 12 ulic wybiegających z rynku 4 (Wrocławska, Wroniecka, Wielka i Wodna) prowadziły do bram miejskich. Wewnętrzna zabudowa rynku została przeznaczona dla budynków administracyjnych oraz handlowych. Wkrótce po lokacji powstał tam ratusz, Waga Miejska oraz kramy w części południowej.

Pierwotna zabudowa zarówno wewnętrzna, jak i zewnętrzna rynku była drewniana. Lecz już w końcu XIII wieku zaczęły stopniowo powstawać budowle murowane: Waga Miejska, gotycki ratusz i w XIV wieku sukiennice. W 1 połowie XVI wieku powstał zespół kamieniczek budników, tzw. domki budnicze, wzniesionych przez indywidualnych właścicieli poszczególnych działek. W XVII wieku powstał na miejscu jatek chlebowych arsenał, a jatki przeniesiono pod wagę. Pod koniec XVIII wieku  wzniesiono odwach. Od XIV wieku zabudowę drewnianą zaczęto zastępować budynkami murowanymi. Przy rynku powstały kamienice wpierw dwu-, a później trzytraktowe, z reguły trzykondygnacyjne, szczytem zwrócone do rynku. Kamienice spełniały rolę mieszkalną oraz warsztatowo – handlową. Na parterze od frontu mieściła się tzw. wielka sień o charakterze reprezentacyjno – usługowym. Na zapleczu kamienic frontowych, oddzielony małym podwórkiem, znajdował się budynek tylny mieszczący magazyny i warsztaty. Z biegiem lat ten pierwotny, jednolity układ ulegał licznym przeobrażeniom, m.in. w XVIII wieku na dwóch parcelach powstały pałace wzniesione przez bogate rody szlacheckie: Działyńskich i Mielżyńskich.

Od 1880 do 1955 roku przez Stary Rynek kursowały tramwaje. W latach późniejszych stopniowo ograniczano na nim ruch pojazdów aż do 1970 roku, kiedy to zamknięto go dla wszelkich pojazdów z wyjątkiem posiadających specjalne zezwolenia. W 2 połowie XIX wieku wykonano żeliwną sieć wodociągową, gazową i oświetlenie lampami gazowymi, a na początku XX wieku podziemną sieć elektryczną. W końcu XIX wieku Rynek otrzymał nową nawierzchnię. Obecna nawierzchnia jest wynikiem gruntownej przebudowy placu dokonanej w końcu lat sześćdziesiątych.

Po zniszczeniach wojennych, w czasie walk w 1945 roku które objęły 60% substancji budowlanej (80 budynków zostało całkowicie strawionych pożarami), już w tym samym roku przystąpiono do odbudowy. Prowadzono ją według ściśle opracowanych planów konserwatorskich, starając się przywrócić rykowi jego dawny obraz. W latach pięćdziesiątych powstały na miejscu dawnego arsenału i sukiennic nowoczesne w formie budynki wystawowe. Stary Rynek utracił po wojnie swą dawną, dominującą funkcję handlowo – usługową, stając się ośrodkiem dzielnicy mieszkaniowej z siedzibami instytucji kulturalnych. Na parterach części budynków pozostawiono sklepy, często z upominkami i pamiątkami, a szczególnie w latach siedemdziesiątych otwarto kilka stylowych barów, kawiarni i restauracji.

Poznań jest stolicą województwa wielkopolskiego. Rynek znajduje się w centrum Starego Miasta.  

Zdjęcia wykonano w maju 2015 roku.

Pierwotny, gotycki ratusz w Poznaniu został zbudowany około 1300 roku za panowania Wacława II Czeskiego. Był to jednopiętrowy budynek wzniesiony na planie kwadratu. Z tego okresu zachowały się piwnice. W latach 1504-08 przebudowano wnętrza budowli. Na przełomie XV i XVI wieku wzniesiono wieżę na ówczesnym północno-zachodnim narożniku. W 1536 w mieście wybuchł wielki pożar, który strawił również ratusz. W latach 1540-42 remontowano budynek, a w szczególności wieżę, której stan po remoncie nadal groził katastrofą.

W latach 1550-67 ratusz został przebudowany przez włoskiego architekta Jana Baptystę Quadro z Lugano w stylu renesansowym. Gmach rozbudowano wówczas w kierunku zachodnim, podwyższono o jedną kondygnację, dachy zasłonięto attykami, a fasadę ozdobiono trójkondygnacyjną loggią. Podczas tego remontu zamówiono u mistrza ślusarskiego Bartłomieja Wolfa nowy zegar, który posiadał trzy pełne tarcze i jedną pół tarczę oraz „urządzenie błazeńskie, mianowicie koziołki”. Zegar zainstalowano w 1551 roku. W 1675 roku piorun uderzył w wieżę, niszcząc ją wraz z zegarem i koziołkami. Odbudowana w 1690 roku wieża miała na 90 m wysokości. Jej hełm zniszczył huragan i burza w 1725 roku.

W latach 1781-84 dzięki staraniom Komisji Dobrego Porządku ratusz poddano gruntownej renowacji. Otrzymał wówczas kształt, który zasadniczo prezentuje do dziś. Wieżę zwieńczono klasycystycznym hełmem projektu Bonawentury Solariego, a wykonania Antoniego Höhne. Na szczycie umieszczono białego orła (o wymiarach: rozpiętość skrzydeł 2 m, wysokość 1,8 metra). Na wschodniej elewacji Franciszek Cielecki namalował wizerunki królów z dynastii Jagiellonów, a pod wieżyczką środkową umieszczono kartusz z królewskimi inicjałami SAR (Stanislaus Augustus Rex). Kolejny poważny remont przeprowadzono w latach 1910-13, kiedy zniszczono renesansowe polichromie, zastępując je czarnym boniowaniem, uznając, że nie przystoją „poważnemu charakterowi miasta północnoniemieckiego”, jednak w 1913 roku na wieżę powróciły koziołki. Podczas walk o Poznań w 1945 roku ratusz poważnie ucierpiał. Wieża zawaliła się aż do czworobocznej gotyckiej podstawy, a wnętrze zostało uszkodzone przez wybuch bomby fosforowej. Renowację przeprowadzono w latach 1945-54. Przywrócono wówczas renesansowy charakter elewacji, dodając jednak na attyce wśród innych sentencji jeden cytat z Konstytucji PRL. Orzeł, który przetrwał II wojnę światową w ukryciu, powrócił na wieżę w 1947 roku. Obecny mechanizm koziołków pochodzi z końca XX wieku. Koziołki bodą się codziennie o godzinie 12. Wygląd jak najbliższy projektowi J. B. di Quadro ze zmianami powstałymi po remoncie Komisji Dobrego Porządku przywrócił remont, który trwał w latach 1992-2002.

Elewacje ratusza mają jednolity stylowo, renesansowy charakter. Jedynym świadectwem gotyckiej przeszłości gmachu jest ceglany fragment wieży. Wieńczy ją klasycystyczny hełm z orłem, zrekonstruowany wg stanu z końca XVIII wieku. Ozdobą gmachu jest elewacja frontowa z trójkondygnacyjną loggią arkadową, nad którą wznoszą się trzy wieżyczki. W medalionach między pierwszym a drugim piętrem przedstawiono głowy mędrców i bohaterów antycznych, na attyce – królów polskich z dynastii Jagiellonów. Pod bocznymi wieżyczkami zaczęto umieszczać wizerunki władców z dynastii Piastów, zaprojektowane przez Zbigniewa Bednarowicza. W środkowej wieżyczce, pod zegarem, znajduje się kartusz z inicjałami króla Stanisława Augusta; nad zegarem – niewielka platforma, na której codziennie o godz. 12.00 ukazują się dwa koziołki. Najstarszą częścią gmachu są wczesnogotyckie piwnice przykryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi.

Najciekawsze pomieszczenia znajdują się na pierwszym piętrze. Wielka Sień (zwana też Salą Odrodzenia) jest jednym z najpiękniejszych wnętrz renesansowych w Polsce. Przykrywa ją bogato dekorowane kasetonowe sklepienie żaglowe, wsparte na dwóch filarach. W jednym z kasetonów umieszczono herb Poznania. W zachodniej ścianie sali zachowały się dwa późnogotyckie portale z 1508 roku. Izba Królewska, o sklepieniu kolebkowym z lunetami, była miejscem posiedzeń rady miejskiej. Jej nazwa powstała w XVII wieku i pochodzi od wiszących tu portretów królewskich. Renesansowy kominek z 1541 roku został tu przeniesiony z rozebranego wówczas budynku wagi miejskiej. Izba Sądowa jest nakryta renesansowym sklepieniem z poł. XVI wieku; zdobiąca je polichromia pochodzi z różnych okresów, od XVI do XIX wieku. W sali stoi posąg króla Stanisława Augusta, wykonany w 1791 roku prawdopodobnie przez Augustyna Schöpsa. Pomieszczenia na drugim piętrze przykryte są renesansowymi stropami zrekonstruowanymi po II wojnie światowej. W ratuszu mieści się Muzeum Historii Miasta Poznania.

Poznań jest stolicą województwa wielkopolskiego. Ratusz znajduje się w centrum Starego Miasta.  

Zdjęcia wykonano w maju 2015 roku.

Ostrów Tumski jest najstarszą częścią miasta, położoną na wyspie utworzonej przez ramiona Warty i wpadającej do niej Cybiny. Według najnowszych badań pierwszy gród istniał tu już w IX wieku. Otrzymał nazwę Poznań, prawdopodobnie od imienia jego założyciela – niejakiego Poznana. Wiek X przyniósł Poznaniowi ogromną rozbudowę. Mieszko I ustanowił gród jedną ze stolic (wraz z Gnieznem) tworzonego przez siebie państwa. Najprawdopodobniej tutaj w 966 roku miał miejsce chrzest Polski, a w 968 roku utworzono pierwsze polskie biskupstwo. Tu pochowano ciała pierwszych polskich władców. Na czas panowania Mieszka I przypada budowa pierwszej polskiej katedry oraz największej w tamtych czasach siedziby książęcej, tzw. palatium, odkrytego przez zespół archeologów w 1999 roku. Dzięki pracom archeologicznym znaleziono również fragmenty potężnych wałów drewniano – ziemnych z X wieku oraz fragmenty mozaik, wytworzonych najprawdopodobniej w Kijowie. Świadczy to o randze tego miejsca w dziejach początków państwa polskiego oraz o rozległych kontaktach kulturalno-gospodarczych, zarówno z Zachodem, jak i ze Wschodem.

Pierwotnie gród na Ostrowie Tumskim składał się z dwóch powiązanych z sobą części, a od drugiej połowy X wieku, wraz ze wzrostem znaczenia państwa Polan, północną część tego zespołu grodowego na Ostrowie Tumskim rozbudowywano, najpierw składała się ona z dwóch, potem trzech połączonych części, z których każda była otoczona wałem. Część zachodnia (w miejscu obecnego kościoła NMP) o wymiarach 80 x 100 m stanowiła siedzibę księcia z jego rezydencją – dwukondygnacyjnym kamiennym palatium, z którym połączona była kaplica grodowa. Kaplica powstała prawdopodobnie jako dom modlitwy dla Dąbrówki, żony Mieszka I i jej czeskiego dworu przybyłego z nią do Polski; po przyjęciu przez Mieszka chrztu stała się też miejscem sprawowania liturgii dla władcy i jego najbliższego otoczenia. Była to więc najstarsza świątynia chrześcijańska w Polsce, starsza od poznańskiej katedry. W części wschodniej grodu mieszkali dworzanie księcia, znajdowała się tam również stacja misyjna pierwszego biskupa Polski Jordana, na miejscu której zbudowano później obecną katedrę. Trzecią część tego zespołu, przylegającą od północy zarówno do części książęcej jak i katedralnej, utworzono i otoczono wałami pod koniec X wieku. W części tej planowane jest utworzenie rezerwatu archeologicznego, w którym mają być prezentowane między innymi fragmenty wałów obronnych z czasów Mieszka I.

Po lokacji Poznania w 1253 roku na lewym brzegu Warty i przeniesieniu tam rezydencji książęcej oraz centrum miasta, znaczenie Ostrowa znacznie zmalało. Przeszedł w ręce biskupów poznańskich, otrzymując w 1444 roku prawa miejskie. Na początku XVI wieku miasteczko biskupie otoczono ceglanym murem. W 1800 roku włączono wyspę w granice administracyjne Poznania. Na terenie Ostrowa Tumskiego cały czas są prowadzone prace badawcze. Niedawno zespół archeologów odnalazł kaplicę ufundowaną przez Dąbrówkę. Relikty tej budowli znajdują się pod powierzchnią kościoła Najświętszej Marii Panny in Summo. Kaplica ta była prawdopodobnie częścią wspomnianego już palatium.

Zabytki Ostrowa Tumskiego:

1. Bazylika archikatedralna pw.św. Piotra i Pawła jest pierwszą katedrą wybudowaną na polskich ziemiach. Wzniesiona została ponad tysiąc lat temu, wkrótce po chrzcie Polski. Jej budowę zainicjował pierwszy chrześcijański władca – Mieszko I wraz z pierwszym biskupem Polski – Jordanem. Wezwanie św. Piotra (do którego później dodano św. Pawła – drugiego z patronów Poznania) podkreśla znaczenie nawiązanych wówczas więzi ze Stolicą Apostolską i wejścia Polski w krąg kultury łacińskiej. Katedra stała się miejscem pochówku pierwszych władców Polski. Spoczywa tu trzech królów i pięciu książąt z najstarszej polskiej dynastii Piastów, począwszy od Mieszka I oraz Bolesława Chrobrego. Pamięć o pochówkach królewskich była kultywowana w kolejnych stuleciach. W XIV wieku król Kazimierz Wielki ufundował nowy okazały nagrobek Bolesławowi Chrobremu, upamiętniając w ten sposób swego wybitnego przodka. Szczególnym wyrazem pamięci o początkach państwa była budowa w XIX wieku Złotej Kaplicy – mauzoleum pierwszych Piastów. Ufundowana została ze składek całego społeczeństwa jako symbol zachowania tożsamości przez pozbawiony własnego państwa naród. Przez wieki wielokrotnie zmieniała się forma architektoniczna katedry. Powodem kolejnych przebudów i remontów były kataklizmy raz po raz nawiedzające świątynie lub chęć dostosowania jej wyglądu do zmieniających się wzorców architektonicznych. Obecny wygląd katedry pochodzi z okresu odbudowy z lat 1948-56 prowadzonej pod kierownictwem Franciszka Morawskiego. Przywrócono w niej, na podstawie odkrytych przez pożar w 1945 pozostałości, gotycki wygląd korpusu z przełomu XIV i XV wieku. Hełmy wież są natomiast wzorowane na klasycystycznych, pochodzących z lat 1725-29. Świątynia zorientowana jest wzdłuż osi wschód-zachód, z prezbiterium po stronie wschodniej. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem, założona na planie krzyża otoczona wieńcem dwunastu kaplic (z czego dwie stanowią ramiona transeptu), dwóch zakrystii i kruchty południowej. W zewnętrznej bryle świątyni nietypowym w polskiej architekturze elementem są łuki przyporowe rozpięte pomiędzy ścianami nawy głównej a wieżami. Główne wejście znajduje się po stronie zachodniej. Stanowi je ostrołukowy portal z XV wieku, w którym umieszczono brązowe drzwi z 1979 roku autorstwa Kazimierza Bieńkowskiego. Od zewnątrz przedstawiają one sceny z życia św. Piotra, zaś od wewnątrz św. Pawła. Od zewnątrz widoczny łaciński napis nad wejściem: PRIMA SEDES EPISCOPORUM POLONIAE (pierwsza siedziba biskupów Polski). Nad portalem znajduje się wysokie, gotyckie okno z bogatym maswerkiem, a jeszcze wyżej szczyt z białymi blendami. Na zewnątrz katedry, naroża Złotej Kaplicy, znajdującej się w osi katedry, zdobią kamienne rzeźby przedstawiające Jordana, Mieszka I, Dąbrówkę i Bolesława Chrobrego dłuta Czesława Woźniaka z lat 1974-76.  Wewnątrz na uwagę zasługują przede wszystkim Złota Kaplica, kaplica Świętego Krzyża z okazałym renesansowym nagrobkiem rodziny Górków, brązowe płyty nagrobne z norymberskiej pracowni Vischerów. W prezbiterium znajduje się gotycki poliptyk (służący jako ołtarz główny) z przełomu XV i XVI wieku (ukończony w 1512) zakupiony przez władze kościelne i przywieziony z Góry Śląskiej w 1952 roku, wykonany w warsztacie wrocławskim. W szafce środkowej widnieją postacie Najświętszej Marii Panny, św. Barbary i św. Katarzyny. W wewnętrznych skrzydłach widnieje dwanaście świętych niewiast zgrupowanych w trójki. Po zamknięciu ołtarza na zewnętrznej stronie skrzydeł zewnętrznych widnieje dwanaście obrazów namalowanych przez artystę podpisującego się Joh. Veh., przedstawiających czterech świętych: Jana Ewangelisty na wyspie Patmos, Jana Chrzciciela na pustyni, Hieronima i Krzysztofa. W predelli znajduje się scena Ostatniej Wieczerzy. Stalle pochodzą z XV/XVI wieku, a trafiły tu ze Zgorzelca. Za tronem biskupim wisi flamandzki gobelin z XVII wieku. Na ścianach prezbiterium znajdują się późnogotyckie rzeźby ukazujące: św. Piotra, św. Pawła oraz dwóch niezidentyfikowanych ewangelistów oraz Matkę Bożą z Dzieciątkiem na obłokach. Ambonę z XVIII wieku i chrzcielnicę (z 1720 roku) sprowadzono z poewangelickiego kościoła w Miliczu. Na ambonie znajduje się pięć płaskorzeźb ukazujących sceny z życia Chrystusa, zaś na baldachimie czterech ewangelistów i Chrystus Zbawiciel. Misę chrzcielnicy podtrzymuje natomiast anioł, zaś pokrywę zdobi przedstawienie Boga Ojca oraz woluty. W posadzce w nawie głównej, przed prezbiterium wmurowano imiona władców spoczywających w katedrze. Znajduje się tam również płyta upamiętniająca biskupa Jordana z 2000 roku.Na prawym filarze prezbiterium, przy nawie znajduje się tablica upamiętniające wizytę Jana Pawła II w katedrze oraz jego spotkanie z poznańskim duchowieństwem. W podziemiach znajdują się relikty pierwszej katedry, grobowców Mieszka I i Bolesława Chrobrego oraz baptysterium – przypuszczalnego miejsca chrztu w 966 roku.

2. Kościół Najświętszej Marii Panny “IN SUMMO”. Określenie „in summo” odnosi się do lokalizacji kościoła – „na grodzie”. Stoi on w sercu dawnego grodu piastowskiego, na miejscu rezydencji książęcej. W trakcie wykopalisk archeologicznych odkryto relikty siedziby Mieszka I (palatium) oraz kaplicę księżnej Dobrawy. XV-wieczna świątynią posiada nietypowy wygląd: „ucięta” nagle wysoka fasada sprawia wrażenie nieukończonej. W XIX wieku kościół popadł w ruinę i miał zostać rozebrany. Ocalał jednak, służąc jako magazyn szpitalny i spichlerz. We wschodniej ścianie kościoła znajduje się kamień z charakterystycznymi bruzdami – według jednych pozostałość po ostrzeniu mieczy, według innych ślad diabelskiej łapy. Dzisiejszy kościół powstawał w kilku fazach. Ściany, które pierwotnie miały pełnić jedynie funkcję prezbiterium znacznie większej świątyni, wzniesiono ze środków poznańskiej kapituły w latach 1431–48. Pracami kierował Hanusz Prus z Poznania. W wyniku braku środków postanowiono przerwać budowę i w 1445 roku Jan Lorek z Kościana dobudował szczyt i dach, a w latach 1447–48 Mikołaj z Poznania wraz z synem wykonali sklepienia. Całość budowli wykonano z czerwonej cegły przetykanej cegłą glazurowaną. Szczyt wypełniają biało otynkowane blendy, a wieńczy go sygnaturka oraz sterczyny z kwiatonami. Skarpy są włączone w ściany, a na zewnątrz sygnalizują je lizeny. Pomiędzy nimi znajdują się olbrzymie, ostrołukowe okna zaślepione od strony północnej. Halowa konstrukcja podzielona jest na trzy nawy, prezbiterium i ambit. Przykrywa ją sklepienie gwiaździste. Wnętrze pokrywają polichromie namalowane w latach 1954–55 przez Wacława Taranczewskiego. Stworzył on też poliptyk wzorowany na gotyckim, a rok później zaprojektował witraże. Na ścianach znajdują się cenne drewniane rzeźby z XV wieku. Przed kościołem znajduje się kolumna z figurą Matki Boskiej Niepokalanej z 1886 roku.

3. Pałac Arcybiskupi. Pierwsza wzmianka o pałacu pochodzi z XV wieku. Była to siedziba biskupów, a od 1821 roku arcybiskupów i jednocześnie prymasów polskich, wielokrotnie zmieniała na przestrzeni wieków swój wygląd. Obecny zawdzięcza przebudowie w XIX stuleciu. Wejście do pałacu zdobią figury św. Piotra i Pawła – patronów katedry i Poznania. Pochodzą one z wielkiego ołtarza, który stał w katedrze przed II wojną światową.

4. Psałteria Jest to trzykondygnacyjny, późnogotycki budynek wzniesiony około 1518 roku na zlecenie biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego, dla grupy psałterzystów katedralnych. Nie mieli oni łatwego życia: 12 członków chóru na zmianę parami przez całą dobę śpiewało w katedrze Psałterz Dawidowy oraz uczestniczyło w innych nabożeństwach. Poza zachodnią ścianą uszkodzoną podczas walk w 1945 roku, a odbudowaną wraz z znajdującym się nad nią dwuspadowym dachem w 1948, budynek jako jeden z nielicznych zabytków na Ostrowie Tumskim uniknął poważniejszych zniszczeń. Na szczycie psałterii znajdują się blendy zamknięte łękiem w kształcie oślego grzbietu. po prawej stronie wejścia do budynku widnieje herb biskupa Jana Lubrańskiego – Godziemba.

5. Akademia Lubrańskiego (Muzeum Archidiecezjalne). Biskup Jan Lubrański założył na Ostrowie Tumskim w XVI wieku akademię uważaną za pierwszą w kraju szkołę, która rozpoczęła kształcenie w duchu renesansowego humanizmu. Przeżywająca okresy świetności i kryzysów uczelnia istniała przez prawie trzy wieki. Obecnie budynek dawnej uczelni jest siedzibą Muzeum Archidiecezjalnego. Wśród wielu cennych dzieł sztuki i pamiątek historycznych znajduje się tu m.in. przywieziony do Polski przez biskupa Jordana tzw. miecz św. Piotra, którym apostoł miał obciąć ucho rzymskiemu żołnierzowi w Ogrodzie Oliwnym. Jedna z pierwszych renesansowych budowli Poznania, to trzykondygnacyjny budynek podparty w narożnikach masywnymi skarpami, zbudowany w latach 1518-30, a przebudowany w XVII i XVIII wieku. W latach 2006-07 budynek przeszedł gruntowną renowację, podczas której wnętrza przygotowane zostały do umieszczenia w nich wystawy Muzeum Archidiecezjalnego. Obok gmachu stoi pomnik Jana Kochanowskiego zrekonstruowany w 1984 i przeniesiony tu w 2002 roku.

6. Brama jazu katedralnego. W XIX wieku władze pruskie okupujące Poznań postanowiły zamienić miasto w twierdzę i otoczyły je pierścieniem fortyfikacji. Na Śródce i Ostrowie zbudowano silne umocnienia. Do dziś zachowała się po nich brama Jazu Katedralnego. Jaz przecinał niegdyś nurt Cybiny i łączył mostem jej brzegi. Posiadał zastawki, które po opuszczeniu miały piętrzyć wody i zalewać przedpole twierdzy. Zabytkowy budynek wchodzi w skład kompleksu Bramy Poznania, w którym prezentowane będą ponadtysiącletnie dzieje najstarszej części Poznania.

7. Most Biskupa Jordana. Most na Cybinie istniał w tym miejscu już za czasów Mieszka I. Przez wieki wznoszono kolejne drewniane i żelazne konstrukcje, aby ostatecznie zrezygnować z przeprawy w tym miejscu na rzecz nowej trasy szybkiego ruchu. W 2007 roku po długiej przerwie połączono ponownie Ostrów Tumski i Śródkę. Do budowy mostu wykorzystano przęsło dawnego mostu św. Rocha. Jego transport wzdłuż koryta rzeki na obecne miejsce i przenoszenie ponad sąsiednim mostem Mieszka I – stanowiły niezwykłe przedsięwzięcie inżynierskie. Most upamiętnia pierwszego polskiego biskupa, który miał swoja siedzibę w Poznaniu.

8. Pomnik Jana Pawła II. Jan Paweł II odwiedził Poznań dwukrotnie: w 1983 oraz w 1997 roku. Podczas pierwszej wizyty przybył na Ostrów Tumski, gdzie wypowiedział słowa: „Zdaję sobie sprawę, że miejsce, na którym stoję, odegrało podstawową rolę nie tylko w historii chrześcijaństwa, ale także w historii państwa i kultury polskiej”.

9. Rezerwat Archeologiczny Genius Loci. Rezerwat otwarto 30 czerwca 2012 roku. W neomodernistycznym pawilonie ekspozycyjnym umieszczono w pełni interaktywną wystawę, wyposażoną w multimedialne kioski i projektory holograficzne. Zapoznaje ona widzów z pierwotną zabudową Ostrowa Tumskiego z X wieku. Początek ekspozycji stanowi sala kinowa z technologią 3D, w której wyświetlany jest film o początkach Poznania i przeprowadzanych w okolicy badaniach archeologicznych. Następnie przechodzi się do sal wyposażonych w szklane podłogi, pod którymi wyeksponowano wał grodu poznańskiego z X wieku oraz fundamenty muru biskupa Jana Lubrańskiego. Całość ma na celu zapewnić bezpośredni kontakt zwiedzających z historycznymi pamiątkami początków państwa polskiego i najstarszą zabudową grodową. Oprócz wystawy stałej obiekt posiada powierzchnie ekspozycyjne wystaw czasowych. Przy zachodniej ścianie znajduje się niewielki ogródek z ławkami. Ulica ks. Posadzego, przy której stoi budynek rezerwatu, prowadzi po grzbiecie dawnego wału grodowego (konstrukcje rozpoczynają się około metr pod brukiem i sięgają prawie sześć metrów w głąb).Budynek, zaprojektowany przez pracownię Toya Design, jest dostępny dla osób niepełnosprawnych. W holu z pomieszczeniami socjalnymi i komercyjnymi można zakupić pamiątki turystyczne. 10. Arcybiskupie Seminarium Duchowne przy ulicy Wieżowej (na południe od trasy komunikacyjnej przecinającej Ostrów Tumski), zostało wzniesione pod koniec XIX wieku przez arcybiskupa Floriana Stablewskiego. W 2003 roku kompleks zabudowań seminarium znacznie rozbudowano, wnosząc nowoczesne budynki w ogrodzie seminaryjnym.

Ostrów Tumski jest położony 1,5 km na północny-wschód od Rynku Starego Miasta.

Zdjęcia wykonano w maju 2015 roku.

Kościół p.w. Świętej Katarzyny Panny i Męczenniczki w Potulicach został zbudowany w 1728 roku z fundacji Aleksandra Samuela Biegańskiego sędziego kcyńskiego. Powstała wówczas drewniana, jednonawowa świątynia o konstrukcji zrębowej. Od frontu postawiono wieżę konstrukcji słupowej zwieńczoną baniastym hełmem gontowym z latarnią z kruchtą w przyziemiu. Rokokowy ołtarz główny pochodzący z około 1778 roku umieszczono w węższym od nawy, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Strop nad nawą jest płaski z faset. Chór muzyczny został wsparty na dwóch słupach z prospektem organowym z około 1730 roku. Poza ołtarzem głównym wewnątrz znajdują się dwa późnobarokowe ołtarze boczne z około 1728 roku. W świątyni znajduje się również ambona, konfesjonał i ławki rokokowe z XVIII wieku, oraz kamienna chrzcielnica barokowa w kształcie kielicha z 2 połowy XVII wieku. Całość została nakryta jednokalenicowym, gontowym dachem z wieżyczką na sygnaturkę z latarnią.

Przy kościele stoi drewniana, nie oszalowana dzwonnica kryta daszkiem dwuspadowym. W 1778 roku kościół był remontowany i uposażony staraniem Franciszka Biegańskiego. Około 1856 roku do północnej ściany świątyni dostawiono murowaną kaplicę dla rodziny Biegańskich, wzniesioną w stylu neobarokowym, nakrytą kopułą i zwieńczoną wieżyczką z latarnią. Wokół kościoła można napotkać: kaplicę grobowca rodziny Biegańskich z około 1856 roku – byłych właścicieli wsi Potulice; kaplicę grobowca rodziny Nieżychowskich – byłych właścicieli pobliskiej wsi Żelice; grób Leona Koszutskiego – kapitana Wojsk Polskich (zm. 1951 r.); grób Ludwika Ruteckiego – ostatniego przeora o.o. Cystersów w Wągrowcu a także grób Thedory z Wilczyńskich Lipskiej – należącej do rodziny, która przed Żelichowskimi była w posiadaniu wsi Żelice.

W parku krajobrazowym nieopodal kościoła stoi klasycystyczna tzw. świątynia grecka, zbudowana na początku XIX wieku.

Potulice są położone około 7 km na północny-wschód od Rogoźna, przy lokalnej drodze do Żelic.

Zdjęcia wykonano w maju 2015 roku.

Pierwszy kościół w Parkowie został wzniesiono w XIV wieku. Kolejną świątynię wzniesiono w 1448 roku przy lokacji miasta Sławkowo. W latach 1549-1603 kościół znajdował się w rękach protestantów. W 1677 roku zrujnowany budynek zastąpiono nowym, który przetrwał do końca XVIII wieku.

Obecny kościół pw. NMP Królowej Świata i św. Małgorzaty zbudowany został w latach 1780-1802, z fundacji Franciszka Rostworowskiego, generała Adama Grabowskiego, Ludwiki z Turnów Grabowskiej Zienkowiczowej i Ksawerego Zienkowicza. Na mocy legatu Franciszka Rostworowskiego budowę kościoła dokończyć miał Józef Wybicki, autor „Mazurka Dąbrowskiego”. Nową świątynię konsekrował dopiero w 1845 roku metropolita gnieźnieński i poznański, abp Michał Leon Przyłuski.

Świątynia zbudowana została w stylu barokowo-klasycystycznym na planie koła z centralnie umieszczoną kopułą, na wysokim tamburze (bęben). Kopuła jest przykryta blachą miedzianą i zwieńczona hełmem stożkowatym z kulą i krzyżem. Dach wygięty, półkopulasty. Kościół murowany, otynkowany, posiada na elewacji ozdobne pilastry, między którymi ulokowane zostały na przemian okna i nisze okienne zakończone półkoliście. Wejście główne zamknięte łukiem, ponad którym umieszczono tablicę z datą 1780 i okno w formie owalu. Środkowa część kościoła wydzielona ośmioma arkadami, które tworzą osiem pomieszczeń w formie kaplic. W nich między innymi prezbiterium, kruchta (nad nią chór), dwa ołtarze boczne i zakrystia. Pod kościołem znajduje się krypta, w której złożone są doczesne szczątki proboszczów i fundatorów świątyni. Kopuła zdobiona jest malowidłami, a fryz belkowania imitacją stiuku.

Najważniejszym zabytkiem znajdującym się wewnątrz świątyni jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem przedstawionej jako Królowa Świata, szkoły hiszpańskiej z około połowy XVII wieku w sukience srebrnej z XVIII wieku. Rama udekorowana został motywem liści akantu. Inne elementy wyposażenia to: tabernakulum z początku XX wieku; stacje drogi krzyżowej z XIX wieku, wykonane ze stiuku i polichromowane; rzeźby z około 1800 roku: św. Antoniego z Dzieciątkiem i św. Wawrzyńca (w ołtarzu głównym), Matki Bożej i św. Jana (w ołtarzu bocznym północnym) oraz Matki Bożej z Dzieciątkiem i Chrystusa (w ołtarzu bocznym południowym); monstrancja ze złoconego srebra z połowy XVIII wieku; kielich mszalny z początku XX wieku, bogato zdobiony; tablice z wotami i miedziorytem z 1770 roku; metalowa lampka wieczna z XIX wieku; organy klasycystyczne z 1800 roku; płyta nagrobna z piaskowca rodziny Grabowskich (z około 1810 roku) – znajduje się w posadzce, pośrodku płyty herb złożony: Grzymała (Grabowscy), Ogończyk (Bukowieccy), Trzy Kotwice (Turno), Wierzbna (Rydzyńscy) i Nałęcz (Rostworowscy); liczne tablice epitafijne fundatorów kościoła (wśród nich Adama Grabowskiego i Ludwiki z Turnów) oraz proboszczów parkowskich umiejscowione są na ścianach.

W latach II wojny światowej kościół zamieniono na magazyn sprzętu elektrotechnicznego. Podczas generalnego remontu dachu kościoła w 2000 roku, w kuli na szczycie wieży dokonano ciekawego odkrycia. Otóż znajdowały się w niej dwie szczelnie zamknięte, blaszane tuby, w których ukryte były opisy kościoła i parafii, przykładowe egzemplarze gazet i monet oraz fotografie. Pierwszą tubę, której zawartość sporządzona została przez proboszcza Wiktora Mędlewskiego, umieszczono podczas remontu w 1895 roku, a drugą w 1950 roku, w ramach remontu po zniszczeniach z okresu II wojny światowej (pocisk altyleryjski zrobił wyrwę w górnej kopule), umieszczono na polecenie proboszcza Floriana Łodziga. Zawartość obu tub została po obejrzeniu ponownie zamknięta i umieszczona w kuli, a ówczesny proboszcz – ks. Zbigniew Szyk, dodał trzecią tubę z aktualnymi materiałami na pamiątkę dla następnych pokoleń.

Przy świątyni stoi drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej przykryta czterospadowym dachem, oszalowana, z półkolistymi prześwitami w górnej części, wzniesiona w I połowie XIX wieku. Wewnątrz dwa dzwony – z XVI i XVIII wieku. Dzwonnica znajduje się na cmentarzu przykościelnym otoczonym pochodzącym z końca XIX wieku murowanym ogrodzeniem składającym się z ceglanej tynkowanej ściany i ozdobnej bramy.

Parkowo jest położone 7 km na południowy-zachód od Rogoźna, na południe od drogi nr 11 do Obornik.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2009 roku.

Barokowy zespół pocysterski w Owińskach składa się z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela, wybudowanego w latach 1720-28 według projektu Pompeo Ferrariego i klasztoru Cysterek, wybudowanego według projektu Jana Catenazziego w 1700 roku. W latach 1720-28 założenie zostało odbudowane po pożarze według koncepcji włoskiego architekta Pompeo Ferrariego. W roku 1835 następuje kasata zakonu i przeniesienie cysterek do klasztoru w Ołoboku. W roku 1838 w budynkach klasztornych umieszczono szpital psychiatryczny, które następnie zostały przebudowane w latach 1873-75 na jego potrzeby, między innymi nabudowano drugie piętro. Na początku II wojny światowej w 1939 roku hitlerowcy wymordowali pacjentów szpitala w ramach akcji T4. Podczas okupacji kościół był zamieniony na magazyn SS. Obecnie kościół służy jako świątynia parafialna, natomiast w klasztorze od 1952 roku mieści Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych.

Kościół został wzniesiony na rzucie zbliżonym do kwadratu i nakryty kopułą z latarnią. Świątynia posiada bogate barokowe wyposażenie wnętrza. Barokowe stalle z intarsjami oraz rokokowe rzeźbione konfesjonały. Ściany pokrywa polichromia Adama Swacha z lat 1729-30. W zakrystii zniszczonej pożarem 1783, odbudowanej 1788 roku (data inkrustowana w posadzce) znajdują się trzy stare portrety: ksieni Joanny Malczewskiej (1720), ksieni Melchiory Gurowskiej (około 1785) z podpisem malarza J. Michałowskiego, Rafała Gurowskiego (zmarłego 1797), kasztelana poznańskiego i starosty kolskiego. W wieży kościelnej znajdują się fragmenty muru gotyckiego z XV wieku.

Owińska znajdują się 10 km na północ od Poznania przy drodze nr 196 prowadzącej do Wągrowca. Zespół klasztorny leży po zachodniej stronie drogi.

Zdjęcia wykonano w maju 2015 roku.

Ostrów Lednicki to wyspa na Jeziorze Lednickim, na której znajduje się wczesnośredniowieczne stanowisko archeologiczne. Obok Gniezna, Giecza i Poznania jest to jedno z najważniejszych miejsc dla historii Polski. Za panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego Ostrów był jednym z głównych ośrodków obronnych i administracyjnych kraju. 

Na wyspie zachowały się (w południowej części wyspy) pozostałości grodu otoczonego wałem drewniano-ziemnym o długości około 500 m, dziś w najwyższym miejscu wysokim na 8 m (pierwotnie mógł sięgać 12 m), oraz relikty najstarszego w Polsce zespołu preromańskiej architektury pałacowo-sakralnej. Wyraźny przekop w północnej części wału stanowi miejsce lokalizacji dawnej bramy wjazdowej od strony podgrodzia. We wnętrzu grodu znajdują się relikty dwóch budowli: pałacu (wzniesionego na rzucie prostokąta o wymiarach 32×14 metrów) z kaplicą (na południu) i kościoła grodowego (na północy).

Pałac i przylegającą do niego od wschodu kaplicę (o średnicy 11,5 m) zbudowano jednocześnie, około 963-966 roku, z miejscowego materiału skalnego łupanego w płaskie płytki (tzw. okrzeski) i łączonego zaprawą gipsową. Kościół grodowy wzniesiony został z otoczaków kamiennych w północnej części grodu, w pobliżu bramy prowadzącej do jego wnętrza. Orientowany, jednonawowy (długości 13,5 m), z prostokątnym prezbiterium i dwoma aneksami od północy, ma we wnętrzu dwa kamienne grobowce, prawdopodobnie miejsca ostatniego spoczynku synów Bolesława Chrobrego. Kościół ten można zaliczyć do jednej z pierwszej nekropolii książęcych na ziemiach polskich. Wyspę ze stałym lądem łączyły dwa mosty (których długości wynosiły ok. 440 m dla zachodniego i ok. 170 m dla wschodniego) zbudowane z drewnianych belek wspartych na palach wbitych w dno jeziora. Poprzez te mosty o szerokości 6 metrów i wyspę biegł trakt prowadzący z Poznania do Gniezna. Pierwsze źródła pisane dotyczące Ostrowa pochodzą z bulli papieża Innocentego II z 1136 roku, poza tym kronika śląska z XIII wieku podaje obszerne relacje o świetności wyspy.

Kres świetności Ostrowa Lednickiego przyniósł najazd Brzetysława I Czeskiego w 1038 roku, kiedy to zniszczono mosty i spalono gród. Po tym wydarzeniu odbudowano kościół, a osadę otoczono nowym wałem drewniano-ziemnym zachowanym do dziś. Nigdy jednak wyspa nie odzyskała już dawnej funkcji i rangi, choć osadnictwo przetrwało na niej do XIII-XIV wieku. Później Ostrów Lednicki pełnił już tylko rolę cmentarza.

W 1843 roku hrabia Edward Raczyński zainicjował badania nad Ostrowem, które rozpoczęto w XIX wieku. W latach 1932-35 odkryte zostało największe w Polsce wczesnośredniowieczne cmentarzysko. W latach 60-tych XX wieku kontynuowano prace w ramach badań nad początkiem państwa polskiego, co doprowadziło w 1962 roku do odsłonięcia kościoła grodowego. Od 1983 roku działa zespół zajmujący się zarówno pracami badawczymi, jak i konserwatorskimi. Dokonano w tym okresie odkryć, które potwierdziły, że kaplica-baptysterium, pałac, kościół grodowy, urządzenia obronne i mosty powstały w latach 60-tych X wieku i były związane z Mieszkiem I oraz chrystianizacją państwa. Prace konserwatorskie, polegające m.in. na zabezpieczeniu korony murów, prowadzono w okresie przed i powojennym, a zadaszenie nad palatium wykonano w 1978 roku. W 1992 roku w kaplicy ustawiony został krzyż brązowy, wzorowany na krzyżach znalezionych na wyspie.

Obecnie prowadzona jest częściowa rekonstrukcja zabudowy podgrodzia. Wynikiem tych szeroko zakrojonych prac naukowych jest utworzenie na Ostrowie Lednickim rezerwatu archeologiczno-historycznego z najcenniejszymi i najstarszymi obiektami w Lednickim Parku Krajobrazowym obejmującym jezioro i jego otoczenie.

Jezioro Lednickie z Ostrowem Lednickim jest położone 34 km na wschód od centrum Poznania, po lewej stronie drogi nr 5 do Gniezna. Aby dojechać do wyspy należy skręcić w lewo za Lednogórą na Dziekanowice, a później trzymać się drogowskazów. Na wyspę dostaniemy się specjalnym promem kursującym w sezonie letnim co pół godziny.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2009 roku.

Historia sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Licheniu Starym sięga 1813 roku, kiedy to w bitwie pod Lipskiem poważne rany odniósł Tomasz Kłossowski, kowal z okolicznej wsi, walczący po stronie Napoleona. Jak podaje tradycja, konający żołnierz modlił się o śmierć w rodzinnych stronach. Wtedy ukazała mu się Matka Boska i w zamian za obietnicę szczęśliwego powrotu do domu poleciła, by poszukał jej wizerunku i zaniósł w rodzinne strony. Po 23 latach uratowany żołnierz znalazł na przydrożnym drzewie namalowany obraz, najbardziej podobny do wizerunku zapamiętanego z wizji. Zabrał go ze sobą i umieścił w kapliczce w grąblińskim lesie koło Lichenia. 29 września 1852 roku uroczyście przeniesiono obraz do kościoła w Licheniu.

W związku z tym w latach 1844-55 wzniesiono na miejscu drewnianego kościoła, nowy, murowany pw. św. Doroty. W 1949 roku parafię licheńską objęło Zgromadzenie Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. W 1977 roku kościół św. Doroty został gruntownie przebudowany. Wymieniono prawie całe wyposażenie wnętrza oraz strop i dach świątyni.

Obok kościoła wznosi się tzw. Golgota. Jest to 25 metrowa góra zbudowana w latach 1976-85 z polnych głazów, na której znajduje się droga krzyżowa oraz ciąg sztucznych grot, w których umieszczono kaplice. W lesie grąblińskim również została zbudowana droga krzyżowa, oraz dwie kapliczki.

W 2004 roku, po dziesięciu latach prac, oddano do użytku monumentalną pięcionawową bazylikę Najświętszej Maryi Panny Licheńskiej z centralną kopułą, wg. projektu Barbary Bieleckiej. Jest to obecnie największa świątynia w Polsce, ósma w Europie i dwunasta w świecie. Jej długość to 139 m, szerokość 77 m, a wysokość 64,8 m. Bazylika posiada 365 okien, czyli tyle ile jest dni w roku, wejść do środka można przez 52 drzwi (ilość tygodni w roku), Szerokość elewacji frontowej wynosi 162 m, a prowadzą do wejścia głównego schody o 33 stopniach (tyle Jezus miał lat w chwili śmierci). Świątynia zbudowana jest na planie krzyża i składa się z części głównej oraz dzwonnicy i wieży. W dzwonnicy wisi dzwon „Maryja Bogurodzica” ważący ok. 15 ton, który jest największym dzwonem w Polsce, a trzecim w Europie. Kopuła bazyliki ma 25 m średnicy i 45 m wysokości. Kopuła na zewnątrz pokryta jest płytkami z aluminium anodowanego na złoty kolor. Wokół bazyliki rozciąga się wielki park z licznymi kaplicami, pomnikami i stawami. Plac przed bazyliką może pomieścić 250 tysięcy osób.

Inicjatorem budowy świątyni był ks. Eugeniusz Makulski, a generalnym wykonawcą robót budowlanych firma Budimex S.A.. Powstanie świątyni zostało sfinansowane z datków pielgrzymów. Architektura kościoła wywołuje kontrowersje, zwłaszcza wśród architektów. Przez wielu z nich jest uważana za przykład kiczu i tandety.

Licheń jest położony 12 km na północ od Konina, przy lokalnej drodze do Ślesina.

Zdjęcia wykonano w kwietniu 2003 roku i w sierpniu 2005 roku.

Pierwsi cystersi (z opactwa w Altenbergu koło Kolonii) osiedli w Lądzie w 1175 roku z nadania księcia Mieszka Starego. W 1191 roku zakonnicy opuścili Ląd by powrócić za dwa lata i na przełomie wieków rozpoczęli budowę pierwszego kościoła i klasztoru. W XIV wieku rozbudowano klasztor z fundacji Wierzbięty z Paniewic. Powstały wówczas do dziś zachowane sklepione krużganki wokół wirydarza, kapitularz ze sklepieniem wspartym na jednym filarze oraz kaplica św. Jakuba. W połowie XVI wieku na wschód od klasztoru wzniesiono osobny pałac opacki, który zastąpiono nowym, wzniesionym przy klasztorze przez Pompeo Ferrariego, a który  został rozebrany na przełomie XIX/XX wieku. W 1553 roku zakonnicy pochodzenia niemieckiego opuścili klasztor w wyniku „polonizacji” klasztorów, a pierwszym polskim opatem został Jan Wysocki.

W XVII wieku opat Jan Zapolski zainicjował przebudowę kościoła w stylu barokowym. W latach 1651-80 rozebrano romańską świątynię i na jej miejscu zaczęto wznosić nowy kościół wg. projektu Tomasza Poncino, Jana Końskiego i Jerzego Catenazziego. Wschodnia elewacja prezbiterium otrzymała wówczas dwie wieże, zwieńczone ażurowymi hełmami w 1720 roku. W 1728 roku kontynuowano budowę kościoła pod kierunkiem nowego architekta Pompeo Ferrari. W przeciwieństwie do surowych form wcześniejszych, korpus założony na planie lekko wydłużonego prostokąta z wpisanym ośmiobokiem i trzema przenikającymi się elipsami otrzymał dynamiczną formę, pełną płynnych linii i z wielką 38-metrową kopułą nad częścią centralną. W tym okresie, pod rządami opata Mikołaja Antoniego Łukomskiego, opactwo osiągnęło największą świetność. W lipcu 1743 roku nowa świątynia została konsekrowana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Krzysztofa Antoniego Szembeka.

Po rozbiorach opactwo znalazło się w zaborze pruskim i w 1796 roku zostało ograbione i pozbawione ziemi. W 1819 roku, gdy Ląd znalazł się w granicach Królestwa Polskiego, rząd carski dokonał kasaty zakonu cystersów. W 1822 roku dobra pocysterskie otrzymał adiutant cara Aleksandra I, Wacław Gutakowski, a w klasztorze osiedli kapucyni. W latach 1850-55 przeprowadzili oni renowację założenia. Po powstaniu styczniowym, z uwagi na działalność niepodległościową carat skasował klasztor a zakonników wywieziono na Syberię.

W 1888 roku biskup włocławski Aleksander Bereśniewicz odkupił od Rosjan zabudowania opactwa i w dwa lata później erygował w Lądzie parafię. W 1921 roku klasztor i kościół przeszedł w posiadanie Salezjanów, którzy otworzyli tu Małe Seminarium Duchowne, oraz przystąpili do renowacji założenia. W czasie II wojny światowej hitlerowcy urządzili w klasztorze przejściowy obóz dla duchownych, a następnie placówkę Hitlerjugend. Po wojnie Salezjanie reaktywowali działalność Małego Seminarium, a w 1952 roku, aby zapobiec przejęciu klasztoru przez komunistów otworzyli w Lądzie Wyższe Seminarium Duchowne, które istnieje do dziś. 

Ląd jest położony 15 km na południowy-wschód od Goliny, przy drodze nr 467 do Ciążenia i Pyzdr. Opactwo z kościołem znajduje się po lewej stronie drogi.

Zdjęcia wykonano w październiku 2008 roku.

Pierwszy kościół w Gnieźnie na Wzgórzu Lecha (120-123 m n.p.m.) wzniesiono pod koniec X wieku na terenie tzw. pierwszego podgrodzia, który w 1000 roku podniesiony został do rangi archikatedry. W tym właśnie kościele było koronowanych pięciu królów piastowskiej Polski:

-18 kwietnia 1025 – Bolesław I Chrobry,

-25 grudnia 1025 – Mieszko II Lambert i żona Rycheza Lotaryńska,

-25 grudnia 1076 – Bolesław II Szczodry (Śmiały) i nieznana z imienia żona,

-26 czerwca 1295 – Przemysł II i żona Małgorzata Brandenburska,

-25 lipca 1300 – Wacław II.

Budowę gotyckiej katedry rozpoczęto w 1342 roku, z inicjatywy arcybiskupa Jarosława Skotnickiego herbu Bogoria. Korpus główny świątyni ukończono za arcybiskupa Jana Suchywilka herbu Grzymała, a abp Bodzanta wyposażył gotycką katedrę w nowe ołtarze. W pierwszej połowie XV wieku, gdy arcybiskupem gnieźnieńskim był Mikołaj Trąba trwała budowa jednej z wież, kapitularza, skarbca oraz kaplic przy nawie południowej. Natomiast w drugiej połowie XV stulecia, za abpa Jakuba z Sienna na belce tęczowej zawisł potężny krucyfiks, a przed prezbiterium stanęło nowe mauzoleum św. Wojciecha, ukryte pod kamiennym baldachimem wspartym na kolumienkach i ozdobione marmurową płytą z podobizną męczennika, która wykonał rzeźbiarz Hans Brandt. Budowa gotyckiej katedry dobiegła końca w 1602 roku, kiedy to wykończona została wieża północna. Niemniej prace konserwatorskie, naprawy i przeróbki trwały nadal. Przebudowywano m.in. kaplice okalające prezbiterium i nawy boczne, zmieniając ich wezwania i wzbogacając ich wnętrza o nowe, zgodne z duchem epoki elementy architektoniczne.

W 1613 roku, za abpa Jana Łaskiego w Gnieźnie wybuchł wielki pożar, który strawił niemal wszystkie zabudowania nie wyłączając kościołów. Katedra ocalała, choć ogień uszkodził hełmy i drewnianą konstrukcję wież. Po pożarze szkody naprawiono, a korpus główny świątyni nakryto nowym dachem. W latach osiemdziesiątych XVII wieku w części prezbiterialnej katedry stanęła pozłacana konfesja wykonana na wzór tej, znajdującej się w Bazylice św. Piotra w Rzymie, a pod nią, na czarnym ołtarzu, srebrna trumienka z relikwiami św. Wojciecha.

Kolejny wielki pożar wybuchł w Gnieźnie w sierpniu 1760 roku i jak poprzednio nie oszczędził katedry. Ogień uszkodził wieże i strawił dach, co doprowadziło do zawalenia się sklepień nad prezbiterium i znacznego ich uszkodzenia nad nawą główną. Odbudowa i naprawa zniszczeń, przeprowadzona staraniem abpa Macieja Łubieńskiego, trwała długie lata, a po jej zakończeniu wnętrze świątyni zyskało jednolity klasycystyczny wygląd okraszony tu i ówdzie barokowymi i rokokowymi elementami architektonicznymi. Do kolejnej, częściowej przebudowy świątyni doszło w latach siedemdziesiątych XVIII wieku.

Na początku XIX stulecia, kiedy do Gniezna wkraczały wojska francuskie, katedrę zamieniono na krótko na magazyn zboża. Później nie podejmowano w niej żadnych istotnych prac budowlanych. W okresie tym jednak zdemontowano pozłacaną konfesje św. Wojciecha, która na powrót stanęła w 1866 roku, za sprawą abp. Mieczysława Ledóchowskiego. W okresie międzywojennym, z inicjatywy abp Antoniego Laubitza na Wzgórzu Lecha prowadzone były prace archeologiczne. Stanął tam także odlany z brązu pomnik Bolesława Chrobrego, którego wierną kopię możemy dziś podziwiać przed katedrą. Pierwowzór został zniszczony przez Niemców w czasie II wojny światowej. W czasie okupacji Niemcy początkowo zamknęli katedrę, a w 1944 roku urządzili w niej salę koncertową. W ostatnich dniach wojny w świątynię uderzył pocisk artyleryjski niszcząc częściowo wieże i dach.

Zaraz po wojnie świątynię odbudowano, przywracając jej dawny, gotycki wizerunek. Wnętrze katedry kryje mnogość bezcennych zabytków i dzieł sztuki, z których do najbardziej znanych należą oczywiście spiżowe Drzwi Gnieźnieńskie, na których ukazano żywot patrona Polski i archidiecezji gnieźnieńskiej – św. Wojciecha. Nie wiadomo dokładnie gdzie i przez kogo zostały wykonane, niemniej przyjmuje się, iż odlano je w drugiej połowie XII wieku, w jednym z lokalnych warsztatów ludwisarskich. Wątpliwości nie budzi natomiast nazwisko twórcy innego bezcennego dzieła, jakim jest srebrna trumienka kryjąca relikwie biskupa – męczennika. Wykonał ją w 1662 roku gdański złotnik, Piotr van der Rennen na zlecenie bp. Wojciecha Pilchowicza. Relikwiarz zdobi dziesięć owalnych medalionów ukazujących najważniejsze sceny z życia św. Wojciecha. On sam natomiast, odziany w strój biskupi, z krzyżem i księgą w dłoniach, spoczywa na wieku trumny, którą osadzono na sześciu ukoronowanych orłach. Od końca XIX wieku całość dźwigają cztery postaci: chłopa, rycerza, duchownego i mieszczanina, które ufundował na 900–lecie śmierci św. Wojciecha ks. prałat Kazimierz Dorszewski.

W podziemiach katedry można zobaczyć m.in. najstarszy w Polsce napis nagrobkowy z ok. 1006 roku, oraz odkryte podczas badań archeologicznych relikty budowli kamiennej z końca IX wieku, a także fragmenty murów bazyliki Mieszka I. Pod chórem muzycznym, przy wejściu do starego kapitularza zobaczyć można podobiznę abp. Zbigniewa Oleśnickiego, wyrzeźbioną w czerwonym marmurze przez Wita Stwosza, który sygnował dzieło, pozostawiając w lewym górnym narożniku gmerek, czyli swój znak. Spacerując wokół nawy głównej warto zwrócić uwagę na okalające świątynię kaplice, z których jedną z ciekawszych i jednocześnie najstarszych jest kaplica Pana Jezusa usytuowana w ambicie, za konfesją św. Wojciecha. Jej wezwanie pochodzi od gotyckiego krucyfiksu, z którego, w czasie wojen szwedzkich, miały spływać krwawe łzy i który król Jan Kazimierz wypożyczył do swojego ołtarza polowego. Pasyjka wróciła do Gniezna po podpisaniu pokoju oliwskiego i do dziś otaczana jest przez wiernych wielką czcią. Zwiedzając nawy boczne warto również zatrzymać się przy kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej, w której znajduje się jedna z nielicznych, XVII-wiecznych kopii wizerunku Jasnogórskiej Pani w koronach ofiarowanych przez króla Władysława IV w 1635 roku. Tutaj znajduje się także pomnik abp Edmunda Dalbora, pierwszego Prymasa Odrodzonej Polski, który zorganizował studia w seminarium w Poznaniu i Gnieźnie oraz powołał do życia wiele organizacji charytatywnych m.in. Caritas.

Przy katedrze, na Wzgórzu Lecha znajduje się Kolegiata – zespół średniowiecznych budynków wraz z Kościołem św. Jerzego oraz budynkiem Muzeum Archidiecezjalnego (dawny wikariat), w którym znajduje się m.in.: skarbiec katedralny, który obok jasnogórskiego i krakowskiego jest najbogatszym skarbcem katedralnym w Polsce oraz Archiwum Archidiecezjalne gromadzące jeden z najstarszych i najzasobniejszych zbiorów kościelnych w naszym kraju.

Gniezno jest położone około 45 km na wschód od Poznania, przy drodze nr 5 do Bydgoszczy. Katedra wzniesiona na Wzgórzu Lecha znajduje się w centrum miasta i jest widoczna z daleka.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2009 roku.