Stambuł (tur. Istanbul) jest największym miastem w Turcji i jednym z największych miast świata. Miasto podzielone cieśniną Bosfor na część europejską i azjatycką jest stolicą prowincji (il)Istanbul. Pierwsza osada istniała w tym miejscu w epoce brązu na terenie dzisiejszego pałacu Topkapi. Około 680 roku p.n.e. uciekinierzy z greckiej Megary założyli kolonię Chalkedon w azjatyckiej części obecnego miasta. Około 660 roku p.n.e. inna grupa Greków pod przewodnictwem Byzasa założyła po stronie europejskiej pierwszą większą miejscowość- obecnie Sarayburunu, czyli „Cypel Pałacu” na Historycznym Półwyspie. Nazwano je Bizancjum, od imienia jego założyciela. Dzięki korzystnemu położeniu geograficznemu miasto bardzo szybko się rozwijało. W 513 roku p.n.e. zostało zdobyte przez wojska perskie. Od 407 roku p.n.e. miasto należało do Aten, a od 405 roku p.n.e. do Sparty. W 227 roku p.n.e. po azjatyckiej stronie miasta zaczęli się osiedlać Galowie. W 146 roku p.n.e. został zawarty związek z Cesarstwem rzymskim. W 196 roku cesarz Septymiusz Sewer włączył miasto do Cesarstwa. W III wieku n.e. miasto nosiło nazwę Augusta Antonina, na cześć syna Septymiusza Sewera – Antoniusza. Cesarz Konstantyn I Wielki przebudował miasto i w 330 roku zmienił nazwę miasta na Nova Roma, czyli Nowy Rzym.

Nazwa Konstantynopol, czyli „Miasto Konstantyna”, została po raz pierwszy użyta przez cesarza Teodozjusza II i stała się oficjalną nazwą miasta przez cały okres bizantyjski, oraz była używana również w czasach Imperium osmańskiego. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego, po śmierci Teodozjusza I, Konstantynopol został stolicą Cesarstwa Wschodniorzymskiego. W V wieku miasto otoczono nowymi murami. Za rządów cesarza Justyniana wybudowano Kościół Hagia Sofia. W latach 673–677 i 717–718 miasto było oblegane, lecz nie zdobyte, przez Arabów. W 1054 roku Konstantynopol stał się centrum kościoła prawosławnego. W 1096 roku miasto odwiedzili Krzyżowcy, nie czyniąc wówczas żadnych szkód. Napływali również handlarze z Wenecji i Genui – powstała wtedy dzielnica Galata. Po zdobyciu i złupieniu 13 kwietnia 1204 roku przez krzyżowców, w latach 1204–61 Konstantynopol był stolicą stworzonego przez nich Cesarstwa Łacińskiego. Odzyskany przez Michała VIII Paleologa, stracił jednak dawne znaczenie. Kolonia Galata przejęła zyski z handlu. Konstantynopol pustoszał, liczba ludności malała, budowle ulegały ruinie. Pod koniec XIV wieku pod mury miasta po raz pierwszy podeszli Osmanowie i zajęli okolice miasta. W 1390 roku wojska Bajazyda I oblegały miasto, następne oblężenie miało miejsce w 1422 roku pod dowództwem Murada II.

Miasto zostało zdobyte przez Turków pod wodzą Mehmeda II Zdobywcy 29 maja 1453 roku i stało się stolicą imperium osmańskiego. Gdy w 1517 roku Osmanowie podbili Egipt i kalifat został przeniesiony do Stambułu, miasto stało się centrum islamskiego świata. W XVI-XVIII wieku miasto ozdabiano pałacami, meczetami, kompleksami architektonicznymi. W XIX wieku, kiedy państwo czyniło próby europeizacji, zrezygnowano z tradycyjnej osmańskiej architektury, zastępując ją barokiem i rokoko. Po I wojnie światowej 15 marca 1919 roku do miasta wkroczyły wojska alianckie. W 1923 stolicę Republiki Tureckiej przeniesiono do Ankary. W roku 1930 rząd turecki wystąpił z apelem do państw zachodnich o zaprzestanie używania formy Konstantynopol a używanie tylko jednej nazwy – a mianowicie Istanbul, jednocześnie wymuszając stosowanie tej nazwy nowym prawem pocztowym.

Powierzchnia Stambułu wynosi 1 539 km kwadratowych, zaś cała prowincja: 6 220 km kwadratowych. Miasto tworzą trzy części: część azjatycka, oraz po stronie europejskiej Półwysep leżący na południe od Złotego Rogu oraz dzielnica Galata z tzw. Nowym Miastem. W części europejskiej znajdują się instytucje handlowe, zaś część azjatycka ma charakter dzielnicy mieszkaniowej. Obszar Półwyspu odpowiada położeniu XV-wiecznemu Konstantynopolowi, dzisiaj znajdują się tu dzielnice Eminonu oraz Fatih. Półwysep otacza od południa Morze Marmara, a od wschodu cieśnina Bosfor. Na Półwyspie znajdują się największe kościoły, najwspanialsze meczety i największe muzea. Na dwóch z siedmiu wzgórz, na których leży Stambuł zbudowano Pałac Topkapi i Meczet Sultanahmet. Tu znajduje się również Hipodrom i Hagia Sofia. Stare miasto jest otoczone murami miejskimi pochodzącymi z IV i V n.e. Mury mają kilka części: część nadmorska leży nad Morzem Marmara, lądowa ciągnie się od Yedikule aż do Złotego Rogu. Na północ od Złotego Rogu znajdują się historyczne dzielnice Beyoglu i Besiktas, z pałacami sułtańskimi, willami: Ortakoy, Bebek położonymi nad brzegiem cieśniny. Na brzegu Bosforu, zarówno po stronie europejskiej jak i azjatyckiej, bogaci Stambulczycy budowali luksusowe wille, zwane yali, służące za letnie rezydencje. W 2008 roku populacja Stambułu wynosi 12 573 836 osób i miasto jest jednym z największych obecnie w Europie. Stambuł jest siedzibą 5 uniwersytetów, z których najstarszy – Uniwersytet Stambulski – został założony w 1453 roku. Brzegi Bosforu łączą dwa mosty: Most Bosforski ukończony w 1973 roku o długości 1074 m, łączący dzielnice Beylerbeyi i Ortaköy, oraz Most Mehmeda Zdobywcy ukończony w roku 1988, o długości 1090 m, łączący dzielnice Kanlica i Rumeli Hisari. Za przejazd przez mosty z europejskiej strony na anatolijską pobierane są opłaty. 

Pomimo zniszczeń miasto obfituje w wiele cennych zabytków z okresów bizantyjskiego i osmańskiego. najważniejsze z nich to: 

Hagia Sofia (gr.Hagia Sophia, tur. Aya Sofya), to monumentalna świątynia bizantyjska pw. Mądrości Bożej (dosłownie „Święta Mądrość”), zbudowana w Stambule (dawny Konstantynopol). Była to najwyższa rangą świątynia w Cesarstwie bizantyjskim, katedra patriarsza oraz miejsce modłów i koronacji cesarzy. Została ona ufundowana przez cesarza Justyniana I Wielkiego, a w obecnym kształcie powstała w okresie od 23 lutego 532 do 27 grudnia 537 roku.

Prawdopodobnie pierwszy kościół w tym miejscu, w formie bazyliki o drewnianym stropie, został zbudowany już podczas panowania Konstantyna Wielkiego, lecz bardziej pewne wydaje się, że uczynił to jednak jego syn, cesarz Konstancjusz, w 360 roku. Kościół wkrótce spłonął w czasie zamieszek w 404 roku. W 415 roku podczas panowania Teodozjusza II powstała, na miejscu spalonej, nowa świątynia, która znów została zniszczona podczas rewolty Nika w 532 roku. W tym samym roku Justynian I Wielki polecił inżynierowi i matematykowi Antemiuszowi z Tralles i architektowi Izydorowi z Miletu rozpocząć odbudowę. W 558 roku kopuła kościoła zapadła się podczas trzęsienia ziemi. Prawdopodobnie budowla została wzniesiona w szybkim tempie i na granicy wytrzymałości materiałów. Możliwe, że pośpiech spowodował zbyt szybkie obciążenie niewyschniętej zaprawy łączącej warstwy cegieł. Kopułę odbudował, jednocześnie ją podwyższając, Izydor Młodszy, bratanek Izydora z Miletu (prace zakończono w 563 roku). Wewnątrz kopuły umieszczono krzyż, który później został zastąpiony przez wizerunek Chrystusa. Kościół wielokrotnie płonął, jednak za każdym razem szybko go remontowano.

Kolejnym ważnym wydarzeniem w historii Hagii Sofii był okres ikonoklazmu, gdy — począwszy od 726 — z polecenia Leona III niszczono wizerunki Jezusa, Maryi i świętych. Okres ten zakończyła na dobre, w 843 roku, cesarzowa Teodora, wdowa po Teofilu będąca wówczas regentką w imieniu syna, Michała III. W 1204 roku kościół został ograbiony i zbezczeszczony roku przez zachodnie rycerstwo podczas IV krucjaty. Aż do odzyskania Konstantynopola w 1261 roku, za panowania Michała VIII Paleologa, świątynia służyła katolikom. Ostatnie nabożeństwo odbyło się tu 28 maja 1453, brali w nim udział zarówno prawosławni jak i katoliccy obrońcy Konstantynopola.

Sułtan Mehmed II Zdobywca po opanowaniu miasta wydał rozkaz, aby świątynię przekształcono w meczet. Turcy nie zniszczyli wnętrza, lecz wszystkie elementy chrześcijańskie zatynkowali. Architekt Sinan dodał wówczas minarety, mihrab i minbar. Wszystko jednak było odchylone o 10° w kierunku południowym od pożądanej osi wskazującej położenie Mekki. Z czasem wokół świątyni powstawały kolejne budynki, zmieniając Ayasofię — jak ją wówczas nazwano — w meczet otoczony kompleksem grobowców, bibliotek, fontann i innych obiektów. Po upadku imperium osmańskiego Turcja stała się laicką republiką. W związku z tym Mustafa Kemal Ataturk w 1934 roku polecił, aby świątynia, która przez 916 lat służyła chrześcijanom, a przez 481 lat muzułmanom, została zmieniona w muzeum.

Świątynia jest bazyliką kopułową, łączącą założenie centralne z cechami budowli podłużnej o wymiarach 71 x 77 m. Centralną część nawy środkowej przykrywa olbrzymia kopuła o średnicy podstawy wynoszącej 31,2 m na krótszej osi, zaś 32,8 m na dłuższej. Wysokość od posadzki do najwyższego punktu kopuły to 55,6 m. Konstrukcja opiera się na czterech potężnych filarach umieszczonych w narożach kwadratu, oraz 107 kolumnach. W wyznaczony przez filary kwadrat zostało wpisane koło — plan podstawy kopuły. Obciążenia przenoszone są przez cztery pendentywy. Wprowadzona innowacja wywołała iluzję zawieszenia kopuły w powietrzu. Od wschodu i zachodu do kopuły przylegają dwie mniejsze półkopuły przykrywające pozostałą powierzchnię nawy głównej. Jednocześnie wspierają one kopułę centralną. Filary wzmacniają dwie pary przypór zbudowane od południa i północy. Od zewnątrz kopuły zasłonięte są bębnami, w których umieszczono szeregi okien oświetlających wnętrze kościoła. Oś wschód – zachód podkreślają podwójne rzędy kolumn, oddzielające nawy boczne z emporami od nawy głównej. Pod półkopułami nawy boczne od nawy głównej oddzielają także półkoliste eksedry. Nawy przykryto sklepieniami krzyżowymi a kolumny połączono arkadami. Kościół poprzedzają dwa narteksy – wewnętrzny i zewnętrzny otwarty na prostokątne portykowe atrium, o wymiarach około 60 x 40 m. W środku atrium znajdowała się niegdyś fontanna, zaś prowadzącymi stąd schodami dochodziło się do licznych wejść w fasadzie kościoła. Do budowy kościoła użyto wiele drogich materiałów. Posadzki i bazy kolumn wykonano z ciemnoszarego marmuru. Do wykonania kolumn zastosowano w większości zielony marmur. Od nawy głównej eskedry oddzielone są kolumnami z czerwonego porfiru będące elementami spolium. Kapitele kolumn, nadłucza arkad i gzymsy oplata misterny relief o motywach roślinnych i geometrycznych. Wnętrze kopuły pokrywała złota mozaika a na pendentywach umieszczono wielkie postacie cherubinów. Z okresu osmańskiego pochodzi osiem drewnianych medalionów zawieszonych u podstawy kolumny. Są to doskonałe przykłady islamskiej kaligrafii. umieszczono na nich osiem imion: Allaha, Mahometa, czterech pierwszych kalifów: Abu Bakra, Umara, Uthmana i Alego oraz dwóch wnuków Mahometa: Hasana i Husajna. W XVI wieku przywieziono z Miletu i ustawiono w świątyni dwa olbrzymie marmurowe naczynia, w których prawdopodobnie przechowywano oliwę do lamp. W 1934 roku, gdy meczet przekształcono w muzeum, rozpoczęto prace związane z odsłonięciem pierwotnego wystroju budynku, a szczególnie wspaniałych mozaik, z których większość powstała po okresie ikonoklazmu. Najpiękniejsze z nich to:

  • mozaika w tympanonie bramy cesarskiej. Znajdująca się w wewnętrznym narteksie nad bramą cesarską mozaika, pochodzi z końca IX lub początku X wieku. Przedstawia ona Chrystusa Pantokratora, siedzącego na wysadzanym klejnotami tronie. Prawą ręką udziela On błogosławieństwa natomiast w lewej trzyma otwartą księgę. Widnieje w niej następująca inskrypcja „Pokój z Tobą, Ja jestem światłością świata”, pochodząca z ewangelii świętego Jana. U stóp Chrystusa klęczy cesarz Leon VI Filozof. W medalionach po bokach Jezusa znajdują się wizerunki Najświętszej Marii Panny i Archanioła Gabriela. Mozaika ta symbolizuje wieczną władzę nadaną przez Chrystusa Cesarzom bizantyńskim.
  • Mozaika nad wejściem południowo-zachodnim, pochodząca z 944 roku została ponownie odkryta w 1849 przez braci Fossati w trakcie wykonywanego przez nich remontu świątyni. Znajduje się ona w wewnętrznym narteksie, nad wejściem południowo-zachodnim, naprzeciw mozaiki Pantokratora z cesarzem Leonem VI. Matka Boska siedzi na tronie bez oparcia, jej stopy zaś opierają się o piedestał wysadzany drogimi kamieniami. Dzieciątko Jezus siedzi na jej kolanie udzielając prawą ręką błogosławieństwa, a w lewej trzymając zwój. Postacie te otacza dwóch cesarzy. Po lewej stoi Konstantyn I Wielki który prezentuje Maryi model nowego miasta – Konstantynopola, po prawej zaś Justynian I Wielki prezentujący model Hagii Sofii.
  • Wizerunki serafów znajdujące się w pendentywach, pozbawione są obecnie twarzy. Zostały one odnowione w 1849 roku przez braci Fossati. Oni też zamalowali twarze aniołów. Obecnie w kościele znajdują się cztery wyobrażenia serafów. Jednakże dwa z nich to namalowane przez braci Fossati rekonstrukcje, gdyż oryginalne mozaiki nie zachowały się prawie wcale.
  • Mozaika cesarza Aleksandra została umieszczona na drugim piętrze w zacienionym narożniku sklepienia. Przedstawia ona cesarza Aleksandra w pełnym majestacie. Władca trzyma zwój w swojej prawej ręce natomiast w lewej jabłko królewskie. W przeciwieństwie do większości innych mozaik, które po upadku Konstantynopola w 1453 zostały pokryte warstwą gipsu, mozaika przedstawiająca cesarza Aleksandra została dokładnie zamalowana. Utrudniło to znacznie jej odnalezienie gdyż miejsce to nie wyróżniało się szczególnie od otoczenia.
  • Mozaika w sklepieniu głównej absydy przedstawiająca Matkę Boską z Dzieciątkiem. Jest to pierwsza mozaika powstała w kościele po zakończeniu okresu ikonoklazmu. Została ona odsłonięta 29 marca 867 przez Patriarchę Focjusza I Wielkiego oraz dwóch współpanujących cesarzy: Michała III i Bazylego I. Uważa się, iż jest to rekonstrukcja wcześniejszej, pochodzącej z VI wieku mozaiki, która została zniszczona w okresie ikonoklazmu. Maria siedzi na tronie bez oparcia, nogi trzyma na piedestale. Tak tron jak i piedestał ozdobione są drogimi kamieniami. Prawa dłoń Maryi spoczywa na prawym kolanie, zaś lewą przytrzymuje Jezusa, który gestem ręki udziela błogosławieństwa.
  • Mozaiki w północnym tympanonie przedstawiają różnych świętych. Zdołały dotrwać do naszych czasów dzięki swojemu położeniu, znacznie utrudniającemu dostępność. Dwaj święci: Jan Chryzostom i Patriarcha Ignacy I stoją odziani w białe szaty pokryte złotymi krzyżami, trzymając w rękach wysadzane drogimi kamieniami Pismo Święte. Dookoła postaci widnieją ich imiona zapisane po Grecku. Mozaiki w innych tympanonach nie dotrwały niestety do naszych czasów. Prawdopodobną tego przyczyną są liczne trzęsienia ziemi, które nawiedzały miasto w ostatnich stuleciach.
  • Mozaika Deesis (po grecku co oznacza modlitwa), znajduje się na galerii kościoła. Pochodzi ona z XIII wieku, a została ona stworzona aby upamiętnić koniec użytkowania świątyni przez katolików, który trwał od 1204 do 1261. Mozaika przedstawia Chrystusa Pantokratora z Najświętszą Marią Panną po lewej i Janem Chrzcicielem po prawej stronie. Uważa się, iż jest ona jednym z pierwszych przykładów renesansu bizantyńskiego.
  • Mozaika cesarzowej Zoe z XI wieku, znajduje się w południowej galerii. W centralnej części mozaiki znajduje się Chrystus Pantokrator. Po lewej stronie umieszczono wizerunek cesarza Konstantyna IX Monomacha ofiarującego Jezusowi worek kosztowności. Po prawej stronie przedstawiono cesarzową Zoe trzymającą zwój. Ponad głową cesarza widnieje inskrypcja, która głosi : „Konstantyn Monomach, pobożny władca Rzymian oraz sługa jedynego boga Jezusa”. Również nad głową cesarzowej znajduje się inskrypcja o treści : „Wielce pobożna cesarzowa Zoe”. Ciekawostką jest, że twarz cesarza była dwukrotnie zmieniana, za każdym razem, gdy Zoe wychodziła ponownie za mąż.
  • Mozaika Komnenów znajduje się na lewo od Mozaiki Zoe. Jest to pochodzące z 1122 roku przedstawienie Matki Boskiej z Dzieciątkiem w otoczeniu cesarza Jana II Komnena (po lewej) oraz jego żony Ireny. Cesarz trzyma w dłoniach worek kosztowności natomiast cesarzowa zwój. Na prawo od nich, za załomem znajduje się ich syn Aleksy.
  • Wśród kolumn kościoła najbardziej znaną kolumną jest ta, zwana „płaczącą” lub „pocącą się”, na której umieszczona jest stela świętego Grzegorza Cudotwórcy. Przypisuje się jej magiczne właściwości. Jako że Hagia Sofia wybudowana została jako kościół chrześcijański, jej oś jest odchylona o 10° od tradycyjnego w islamie kierunku. Wiąże się z tym legenda. W „płaczącej” kolumnie znajduje się otwór w który można włożyć kciuk. Jeśli pozostałymi palcami jesteśmy w stanie wykonać pełen obrót o 360° a kciuk będzie lekko wilgotny, spełni się nasze życzenie. Co więcej, każdy taki udany obrót przesuwa nieco całą świątynię w pożądanym przez muzułmanów kierunku.
  • Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

 

  • Widok od Hipodromu

  • Widok od Meczetu Błękitnego

  • Fontanna do ablucji

  • Wejście

  • Narteks

  • Narteks

  • Kopuła nad nawą

  • Apsyda

  • Mihrab

  • Minbar

  • Galeria

  • Serafin

  • Święty Ignacy

  • Z lewej św. Jan Chryzostom

  • Brama Imperialna

  • Miejsce koronacji cesarzy

  • Galeria

  • Widok z galerii

  • Marmurowa brama

  • Mozaika Deisis

  • Mozaika Komnenów

  • Mozaika Cesarzowej Zoe

  • Nawa

  • Galeria

  • Apsyda

  • Nawa

  • Mozaika nad wejściem południowo zachodnim

  • Mozaika nad wejściem południowo zachodnim

  • Płacząca kolumna

  • Płacząca kolumna

  • Wyjście

Hagia Sofia od 1934 do lipca 2020 roku pełniła rolę muzeum. W 2020 roku Hagia Sophia ponownie została przekształcona w meczet. Decyzję tę podjął turecki sąd, unieważniając wcześniejszą uchwałę z 1934 roku, która zmieniła funkcję budynku na muzeum. Ten krok, ogłoszony przez prezydenta Turcji Recepa Tayyipa Erdoğana, wywołał szeroką debatę na arenie międzynarodowej. Powrót Hagii Sophii do roli meczetu miał znaczenie zarówno religijne, jak i polityczne – podkreślając związki Turcji z jej osmańską przeszłością. Obecnie w Hagii Sophii regularnie odbywają się modlitwy, a fragmenty bizantyjskich mozaik przedstawiających postacie religijne są zakryte. Mimo to budowla pozostaje dostępna dla zwiedzających poza czasem modlitw, co pozwala podziwiać jej niezwykłą architekturę i dekoracje. Przemiana wywołała szerokie dyskusje na temat równowagi między zachowaniem dziedzictwa kulturowego a współczesnymi potrzebami religijnymi. Do końca 2023 roku świątynia była dostępna dla zwiedzających za darmo. Od stycznia 2024 wstęp dla zwiedzających jest płatny i dostępna jest dla nich tylko galeria na piętrze. Parter jest dostępny jedynie dla wyznawców islamu. Tym samym jest to jedyny meczet w Stambule pobierający opłatę za zwiedzanie.

Nowe zdjęcia wykonano w kwietniu 2026 roku.

  • Widok od Meczetu Błękitnego

  • Nawa

  • Bizantyjski kapitel

  • Nawa

  • Apsyda

  • Galeria

  • Marmurowa brama

  • Ryty Wikingów

  • Ryty Wikingów

  • Mozaika Komnenów

  • Apsyda

  • Apsyda

  • Mozaika Cesarzowej Zoe

  • Mozaika Cesarzowej Zoe

  • Mozaika Deisis

  • Mozaika Deisis

  • Mozaika Deisis

  • Mozaika Deisis

  • Mozaika nad wejściem południowo zachodnim

  • Mozaika nad wejściem południowo zachodnim

  • Wyjście

  • Fontanna do ablucji

  • Grobowce sułtanów

Błękitny Meczet w Stambule (Sultan Ahmet Camii) został zbudowany w XVII wieku na polecenie sułtana Ahmeta I. W jego zamyśle meczet ten miał przewyższyć swą potęgą i pięknem stojącą nieopodal Aya Sofię. Projektantem nowej świątyni, która miała stać się najważniejszym meczetem Imperium osmańskiego, był Sedefkar Mehmet Aga, uczeń Sinana. O wadze świątyni świadczyło również jej położenie – bezpośrednio przy Pałacu Topkapi. Meczet swego znaczenia nie stracił nawet po tym, gdy siedzibę sułtana przeniesiono do Pałacu Dolmabahcze. 

Budowla wzniesiona na planie niemal kwadratu o wymiarach 51,65 m x 53,40 m, znajduje się na sporym placu, do którego wiedzie pięć bram. Na tym zewnętrznym dziedzińcu znajdują się również midha, czyli fontanna przy basenie ablucyjnym służąca do obmycia rytualnego, dla wiernych (midha na dziedzińcu wewnętrznym pełni jedynie rolę ozdobną). Z placu zewnętrznego trzy bramy prowadzą na dziedziniec wewnętrzny, otoczony krużgankami wspartymi na 26 kolumnach i przykrytymi sklepieniami w postaci 30 kopuł. Na dziedzińcu wewnętrznym znajduje się wspomniana już ozdobna midha, zaś we wschodniej jego części medresa, czyli muzułmańska szkoła teologiczna. W czterech narożnikach meczetu oraz na dwóch narożnikach dziedzińca wewnętrznego ustawiono łącznie sześć minaretów.

Do wnętrza meczetu prowadzą trzy wejścia, dwa z dziedzińca zewnętrznego i jedno z wewnętrznego. Świątynię przykrywa kopuła o średnicy 22,4 m, która wznosi się 43 m ponad poziom posadzki. Podtrzymują ją cztery półłuki i cztery pendentywy rozpięte między czterema filarami, które z powodu swojej średnicy (5 m) nazywane są niekiedy „nogami słoniowymi”. Kopułę główną uzupełniają cztery półkopuły. Światło do wnętrza meczetu przenika przez 260 okien, w których nie zachowały się niestety oryginalne barwne szyby. Wzdłuż ścian biegną galerie, które zdobi 21 tysięcy płytek fajansowych z manufaktur w Izniku. Ich utrzymane w błękitnej tonacji ornamenty roślinne dały meczetowi jego popularną nazwę. Mihrab (nisza w sali modlitw w meczecie wskazująca kierunek Mekki, w którym powinni modlić się wierni) i minbar (kazalnica) zostały wykonane w białym marmurze, zaś posadzki wyściełają miękkie czerwone dywany. Do meczetu dołączono kompleks innych budynków: jadłodajnie dla ubogich, szpital, hale handlowe, szkołę, mauzoleum, karawanseraj oraz fontannę.

Budowla jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale i czynnym meczetem. W związku z tym część modlitewna oddzielona jest od części dla turystów, którzy wchodząc do wnętrza muszą, zgodnie z tradycją muzułmańska, zdjąć buty oraz okryć kolana i ramiona (do tego celu służą błękitne chusty wypożyczane przy wejściu do meczetu). Błękitny Meczet jest jednym z ostatnich, a zarazem najwspanialszych przykładów tzw. „klasycznego okresu” sztuki islamskiej w Turcji.

 

  • Meczet Błękitny

  • Główne wejście

  • Miejsce do ablucji

  • Dziedziniec

  • Dziedziniec

  • Fontanna na dziedzińcu

Nowe zdjęcia wykonano w kwietniu 2026 roku.

  • Meczet Błękitny

  • Wejście na dziedziniec

  • Miejsce do ablucji

  • Wejście na dziedziniec

  • Dziedziniec

  • Dziedziniec

  • Wejście do meczetu

  • Nawa

  • Mihrab

  • Widok od Hagii Sophii

Pałac Topkapi (tur.Topkapi Sarayi), którego budowę rozpoczęto za panowania sułtana Mehmeda II Zdobywcy w 1453 roku, zaraz po zdobyciu Konstantynopola, a zakończono w 1465 roku, znajduje się w centrum Stambułu. Rezydencja była siedzibą sułtanów przez ponad 380 lat. Ostatnim używającym do roku 1839 pałacu sułtanem był Mahmud II. Kolejny sułtan Abdulmecid I przeniósł siedzibę władców do pałacu Dolmabahcze.

Pałac przebudowywano w kolejnych wiekach, ale jego podstawowy, czterodziedzińcowy układ został zachowany. W czasach osmańskich każdy kolejny dziedziniec był dostępny dla coraz węższego kręgu osób. Od miasta budowla jest oddzielona Bramą Imperialną, zwaną również  Bab-i Humayun, zbudowaną za panowania sułtana Mehmeda II Zdobywcy. Nad bramą znajduje się inskrypcja z 1478 roku. Po bokach bramy znajdują się pomieszczenia dla strażników. Przed wejściem na teren pałacu stoi przedziwna budowla nazywana Fontanna Sułtana Ahmeta III, zbudowana w 1728 roku.

Za bramą znajduje się Pierwszy Dziedziniec zwany również Alay Meydani – Dziedziniec Janczarów. Był on dostępny dla wszystkich, a jednocześnie jedynym miejscem w pałacu, gdzie wysocy dostojnicy mogli wjechać konno. Dziedziniec ma nieregularny kształt, między Bramą Imperialną a Bramą Pozdrowień ciągnie się 300 metrowa aleja. Po lewej stronie dziedzińca znajdowały się magazyny zaopatrujące pałac, pomieszczenia dla kupców, stajnie i łaźnie. Budynki te nie zachowały się do dzisiaj. Po lewej stronie dziedzińca znajduje się również Hagia Eirene (bizantyjski kościół św. Ireny), która została włączona do kompleksu pałacowego jako arsenał, oraz mennica (osobno płatne bilety). Na pierwszym dziedzińcu, na który wejście jest bezpłatne, znajdują się kasy muzeum.

Za Orta Kapi (Bramą Środkową), zwaną również Bramą Pozdrowień (Bab-us Selam), znajduje się Drugi Dziedziniec, zwany Dziedzińcem Dywanu. Bramę z dwiema charakterystycznymi ośmiokątnymi wieżami wzniósł w 1524 roku Sulejman I Wspaniały. Zaraz za wejściem widać makiety pałacu, ułatwiające orientację w układzie kompleksu pałacowego. Nieco dalej zorganizowano wystawę sułtańskich powozów, sprowadzonych dla władcy i jego rodziny. W pałacowych kuchniach zachowała się część kolekcji chińskiej porcelany. W przeciwległym rogu Drugiego Dziedzińca mieścił się wewnętrzny skarbiec. Obecnie można tu podziwiać wystawę broni z całego świata. Nieopodal skarbca mieścił się jeden z najważniejszych budynków Imperium Osmańskiego – siedziba rady państwa, czyli Dywanu. Przy Drugim Dziedzińcu znajduje się wejście do haremu, znajdujące się przy Wieży Sprawiedliwości (Adalet Kulesi). Obowiązują tu osobne bilety wstępu. Były to pomieszczenia mieszkalne sułtańskiej rodziny. Na czele haremu stała matka panującego sułtana. Zgodnie z prawem islamskim, sułtan mógł mieć cztery żony. Jeśli chodzi o konkubiny, islam zezwalał, aby mężczyzna miał ich tyle, ile może utrzymać. Harem składa się z kilkuset komnat, ale udostępnione do zwiedzania jest tylko kilkanaście.

Trzeci dziedziniec pałacu był prywatnym podwórcem sułtana. Aby do niego wejść trzeba było przejść przez Bab-us Saadet, czyli tak zwaną Bramę Szczęśliwości. Nikt nie mógł przejść przez te drzwi bez specjalnego zazwolenia, a ci którzy je posiadali prowadzeni byli przez białych eunuchów. Wokół trzeciego dziedzińca były usytuowane lokale Uniwersytetu Pałacowego. Znajdowały się w nim ciekawe pawilony takie jak Biblioteka Ahmeda III, skarbiec, kolekcja strojów sułtańskich, komnata z relikwiami, kolekcja zegarów oraz dział miniatur i portretów świadczących o wielkiej zręczności kaligrafów osmańskich, a także Sala Audiencyjna (Arz Odasi). W tejże sali sułtan spotykał się z ambasadorami obcych państw, a także ze swoimi doradcami wojskowymi. Ze względów bezpieczeństwa obsługę sali stanowili wyłącznie głuchoniemi. Po prawej stronie, patrząc od bramy znajduje się wejście do skarbca sułtańskiego. W Sali Tronowej (sanktuarium Płaszcza Proroka) przechowuje się relikwie muzułmańskie. Na uwagę zasługują: Płaszcz Szczęśliwości (Hirka-i-Saadet) proroka Mahometa (arab. burda), który jako pierwszy odziedziczył po kalifach umajjadzkich i abbasydzkich sułtan Selim I; każdego 15 dnia miesiąca ramadanu sułtan osmański przywdziewał płaszcz proroka w czasie ceremonii państwowej. W Topkapi przechowuje się 2 z 9 mieczy Mahometa oraz jego łuk i Świętą Chorągiew (Sancak-i Serif). Jest tu również list Mahometa spisany na pergaminie, adresowany do Mukaukasa, przywódcy Koptów, wzywający go do przyjęcia islamu, który przypadkiem odkryli w Egipcie Francuzi w 1850 roku a rząd Francji przekazał go muzeum Topkapi. Poza tym przechowuje się tu miecze pierwszych kalifów, Abu Bakra, Umara Ibn al-Chattaba, Usmana, Alego, słynnego wodza arabskiego, Chalida Ibn al-Walida i inne. Należy wspomnieć domniemaną pieczęć Mahometa odkrytą w połowie XIX wieku w Bagdadzie, kawałek zęba proroka, ukruszonego w czasie bitwy z mekkańczykami pod Uhud w 625 roku, przechowywany w kasetce ze złota inkrustowanej kamieniami szlachetnymi, wykonanej na zamówienie sułtana Mehmeta IV, 60 włosów z brody, przechowywane w 24 kasetkach inkrustowanych złotem i macicą perłową, jeden z 6 odcisków stopy, zgodnie z tradycją odciśnięty w kamieniu podczas wstępowania Proroka do nieba, przechowywany w złotej kasetce. I na koniec elementy architektoniczne pochodzące z mekkańskiej Kaaby, przede wszystkim obramowanie „czarnego kamienia” i rynny. 

Czwarty Dziedziniec zwany Ogrodami Tulipanowymi to prywatne pomieszczenia sułtana i jego rodziny. Dziedziniec zdobią rozliczne pawilony, z których najciekawszy to Mecidyie. Pozostałe pawilony Czwartego Dziedzińca to Pawilon Erewański i Bagdadzki, przepięknie zdobiony kaflami z Izniku. Znajduje się tu także meczet Sofa i Izba Obrzezania (Sunnet Odasi). Na koniec prawie wszyscy turyści robią sobie zdjęcia pod złotym baldachimem Iftariye, gdzie w dawnych czasach sułtani spożywali wieczorny posiłek. Nazwa Topkapi oznacza dosłownie Bramę Armatnią i wywodzi się od armat , które strzegły pałacu od strony morza.

Pałac położony jest na Cyplu Pałacowym (Saray Burnu), gdzie łączą się wody Morza Marmara, Bosforu i Złotego Rogu. Muzeum jest otwarte codziennie oprócz wtorków, w sezonie letnim w godzinach 9-19, a po sezonie 9.30-17.

Zdjęcia wykonano w kwietniu 2026 roku.

  • Brama Imperialna

  • Brama Imperialna

  • Brama Imperialna

  • Hagia Eirene

  • Hagia Eirene

  • Hagia Eirene

  • Hagia Eirene

  • Brama Pozdrowień

  • Brama Pozdrowień

  • Brama Pozdrowień

  • Brama Pozdrowień

  • Brama Pozdrowień

  • Dziedziniec Dywanu

  • Dziedziniec Dywanu

  • Dziedziniec Dywanu

  • Dziedziniec Dywanu - kuchnie

  • Wieża Sprawiedliwości

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Siedziba rady państwa, czyli Dywanu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Dziedziniec czarnych Eunuchów

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pomieszczenia haremu

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Dziedziniec Sułtanki Matki

  • Dziedziniec Sułtanki Matki

  • Dziedziniec Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Pokoje Sułtanki Matki

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Komnaty Sułtana

  • Dziedziniec Niewolnych

  • Dziedziniec Niewolnych

  • Dziedziniec Niewolnych

  • Dziedziniec Niewolnych

  • Dziedziniec Niewolnych

  • Dziedziniec Niewolnych

  • Trzeci dziedziniec

  • Trzeci dziedziniec

  • Biblioteka

  • Biblioteka

  • Trzeci dziedziniec

  • Budynek audiencyjny

  • Budynek audiencyjny

  • Budynek audiencyjny

  • Trzeci dziedziniec

  • Trzeci dziedziniec

  • Budynek audiencyjny

  • Budynek audiencyjny

  • Budynek audiencyjny

  • Pawilon Sofa

  • Biblioteka

  • Biblioteka

  • Biblioteka

  • Wieża Sprawiedliwości

  • Wieża Sprawiedliwości

  • Widok od Bosforu

Pałac Dolmabahce (tur. Dolmabahce Sarayi), to sułtański pałac w Stambule, położony po europejskiej stronie cieśniny Bosfor. Służył jako centrum administracyjne Imperium osmańskiego od 1853 do 1922 roku, z przerwą w latach 1889-1909. Pałac ten był pierwszym pałacem w Stambule zbudowanym w stylu europejskim przez sułtana Abdulmecida I w latach 1842–53, według projektu Ormianina Karabeta Balyana. Wcześniej, sułtan i jego rodzina mieszkali w pałacu Topkapi , lecz tam brakowało im luksusu i stylu, w związku z tym sułtan podjął decyzję o budowie nowej rezydencji na miejscu starego pałacu Besiktas, który rozebrano. Podczas gdy Topkapi słynie z wspaniałych przykładów płytek ceramicznych z Izniku i osmańskich rzeźb, w pałacu Dolmabahce użyto dużych ilości złota i kryształu.

Oficjalne otwarcie nastąpiło w dniu 7 czerwca 1856 roku. Pałac kosztował równowartość 35 ton złota. Fasada budowli, rozciąga się na długości 600 metrów przy samym brzegu Bosforu. Budynek ma powierzchnię 45 000 m², posiada 285 pokoi, 46 korytarzy, 6 łaźni, 68 toalet i 1427 okien. Pałac miał z założenia sprawiać wrażenie na zagranicznych gościach, dlatego wzorowano go na Luwrze i Pałacu Buckingham. Eklektyczna budowla zawiera elementy baroku, rokoko i stylu neoklasycystycznego, zmieszane z tradycyjną architekturą osmańską. Układ pałacu i wystrój odzwierciedla rosnące znaczenie europejskich stylów i standardów w kulturze i sztuce tureckiej w tamtym okresie. Z drugiej strony, budowla zachowuje elementy tradycyjnych tureckich domów, a także ich funkcjonalność.

Pałac składa się z trzech części; Mabeyn-i Humayun (lub Selamlik), kwater przeznaczonych dla mężczyzn, gdzie odbywały się oficjalne spotkania sułtana, Muayede Salonu (sali ceremonialnej) oraz Harem-i Humayun (Haremu) , gdzie mieściły się apartamenty mieszkalne rodziny sułtańskiej. Od lądu i morza prowadzi do rezydencji 12 bram. Obecnie jako brama wejściowa jest używana Brama Skarbu, przy której znajduje się Wieża Zegarowa i nieco dalej meczet Dolmabahce. Marmur użyty przy budowie pałacu pochodzi z wyspy Marmara, alabaster z Egiptu, porfir z Pergamonu. Wnętrza pałacu pokrywają obrazy włoskich i francuskich mistrzów, oraz sławnego rosyjskiego malarza Ajwazowskiego. Meble sprowadzono z Paryża, porcelanę z Sevres, wyroby jedwabne z Hereke i Lyonu. Z Hereke pochodzą ręcznie tkane dywany: 131 dużych i 99 małych. Ich łączna powierzchnia to 4500 m². W rezydencji znajduje się kryształowy żyrandol o 750 lampach, ważący 4,5 tony, będący darem królowej Wiktorii. W pałacu znajduje się również największa kolekcja bakaratowych żyrandoli na świecie, z tego szkła wykonano także jedne z poręczy schodów.

Na zachód od pałacu znajduje się meczet Dolmabahcze (Dolmabahce Camii). Wybudowany przez słynnego ormiańskiego architekta Nikoğosa Baylana, dla matki sułtana Abdulmecida. Meczet powstał w latach 1852–53 i widać w nim wpływy baroku i renesansu. 

Pałac był siedzibą sześciu sułtanów od 1856 roku, aż do zniesienia kalifatu w 1924 roku: ostatnim władcą który tu mieszkał był kalif Abdulmecid Efendi. W 1887 roku gościł tu cesarz Wilhelm II podczas wizyty w Stambule. Podczas prac renowacyjnych w 1910 roku pałac wyposażono w centralne ogrzewanie. Po powstaniu Republiki Tureckiej oddano go do dyspozycji Ataturka, który zatrzymywał się tu podczas letnich wizyt w mieście i w nim spędził ostatnie dni swego życia, gdzie zmarł 10 listopada 1938 roku. Po jego śmierci gruntownie odrestaurowano zabudowania pałacowe, przejrzano i uporządkowano kolekcje dzieł sztuki i odtąd pałac miał pełnić rolę muzeum.

Pomiędzy Bramą Skarbu a wejściem do pałacu znajduje się Hasbahce, znany również jako Mabeyn lub Ogród Selamlik. Ogród ma kwadratowy kształt, a pośrodku znajduje się okrągła fontanna z figurami łabędzi przeniesionymi z Pałacu Gwiazd. Ogród ciągnie się również po drugiej stronie pałacu aż do Bosforu i ogrodzony jest dekoracyjnymi płotami. Od strony Bosforu znajdują się również dwie fontanny na kwietnikach po dwóch stronach Morskiej Bramy Imperialnej. Z ogrodem Hasbahce z jednej strony, a z drugiej strony z Ogrodem Haremu graniczy Ogród „Ptaszarnia”. Ze względu na dużą liczbę drzew jest on cienisty. Znajduje się tu Szklany Kiosk, z którego sułtan przyglądał się oficjalnym paradom przechodzącym ulicą. Ogród ma charakter typowego ogrodu tureckiego z wolno posadzonymi kwiatami wokół okrągłej fontanny. Przy murze oddzielającym ogród od ulicy znajduje się ptaszarnia w stylu secesyjnym. Umieszczano tu zwierzęta przywożone dla sułtana z różnych zakątków świata. Obecnie mieszkają tu pawie, bażanty, papugi. Ostatni ogród to Ogród Haremu. Ma kształt litery ‚L’ i przylega do Haremu. 

Pałac Dolmabahce jest położony w dzielnicy Besiktas przy ulicy Dolmabahce Cd.

 

  • Widok od Bosforu

  • Widok od Bosforu

  • Meczet Dolmabahce

  • Wieża zegarowa

  • Brama Skarbu

  • Brama Skarbu

  • Brama Skarbu

  • Brama Skarbu

  • Ogród Selamik

  • Brama główna

  • Fasada zachodnia

  • Elewacja południowa

  • Morska Brama Imperialna

  • Meczet Dolmabahce

  • Wieża zegarowa

Nowe zdjęcia wykonano w kwietniu 2026 roku.

  • Fasada południowa

  • Widok od Bosforu

  • Ogród Selamik

  • Główne wejście

  • Brama główna

  • Morska Brama Imperialna

  • Poczet ostatnich Sułtanów

  • 4,5 tonowy żyrandol

  • Morska Brama Imperialna

  • Elewacja południowa

  • Elewacja północna

  • Harem

  • Meczet Dolmabahce

  • Pałac nocą

Hipodrom (tur.Sultanahmet Meydani, At Meydani), to obecnie plac w centrum Stambułu położony obok Hagia Sofii i Meczetu Błękitnego. W starożytności był tu tor wyścigów konnych i rydwanów, zbudowany za czasów rzymskiego cesarza Septymiusza Sewera w 203 roku n.e.. Za panowania Konstantyna Wielkiego, który przeniósł stolicę Cesarstwa Rzymskiego z Rzymu do Bizancjum, hipodrom został odrestaurowany i wzbogacony o arenę z widownią, która mogła pomieścić przeszło 100 tysięcy widzów. 

Kilkakrotnie był to teren na którym rozgrywały się znaczące wydarzenia historyczne. Na przykład w 531 roku doszło tu do starcia stronników dwóch rywalizujących drużyn rydwanowych, podczas którego w ciągu kilku dni zginęło 30 tysięcy ludzi. Tu też w czasach osmańskich w 1826 roku doszło do rzezi zbuntowanych oddziałów janczarskich. Kamień pozostały po rozbiórce hipodromu wykorzystano przy budowie Błękitnego Meczetu, a pozostały po nim plac nazwano At Meydani – Koński Plac.

Na północnym krańcu Hipodromu stoi tzw. Fontanna Niemiecka, będąca prezentem cesarza niemieckiego Wilhelma II w drugą rocznicę jego wizyty w Stambule w 1898 roku. Stoi ona w miejscu, gdzie rosło „Drzewo Krwi”, na którym powieszono głowy straconych janczarów po buncie w 1826 roku. Jest to piękna budowla w neobizantyjskim stylu z ośmioboczną kopułą wspartą na marmurowych kolumnach. Wnętrze kopuły wyłożone jest złotymi mozaikami.

Kolejnym ważnym punktem na Hipodromie jest Obelisk Egipski – Dikilitaş,  przywieziony z egipskiej świątyni w Karnak na polecenie cesarza Teodozjusza. Wykonano go w kamieniołomach w Asuanie dla uczczenia faraona Totmesa III. To właśnie jego wielkie czynu opiewają hieroglify na bokach obelisku. Obelisk uszkodzono podczas transportu i umieszczono na marmurowym cokole z 389 roku, który zdobią sceny z najlepszych lat Hipodromu.

W 324 roku cesarz Konstantyn umieścił na Hipodromie kolejny obiekt – Kolumnę Wężową (Yilanli Sultun) – brązową kolumnę w kształcie trzech splecionych węży, przywiezioną z świątyni Apolla w Delfach. Głowy węży oderwano w XVII wieku. Jedna z nich zaginęła, a dwie pozostałe znajdują się w muzeach w Istambule i Londynie.

Kolejna budowla to kolumna Konstantyna VII Porfirogenety (Orme Dikilitas, Konstantin Dikilitasi). Jest to 32-metrowy obelisk wzniesiony z nieoszlifowanych kamieni i odrestaurowany w czasach Konstantyna VII. Data powstania kolumny jest nieznana. Niegdyś pokryta była płytami z brązu, które przedstawiały zwycięstwa bitewne Bazylego I. 

Hipodrom można nazwać sercem najstarszej części Stambułu. Stojąc na nim i rozglądając się wokoło, można podziwiać sześć minaretów Błękitnego Meczetu i dostojną bryłę Hagii Sofii. Tylko kilka kroków dzieli nas od pałacu Topkapi. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2011 roku.

 

  • Kolumna wężowa i Obelisk Egipski

  • Fontanna Niemiecka a w głębi meczet Błękitny

  • W drugą stronę Hagia Sofia

  • Fontanna Niemiecka

  • Obelisk Egipski

  • Obelisk Egipski

  • Obelisk Egipski

  • Podstawa obelisku

  • Kolumna wężowa

  • Kolumna Konstantyna

Nowe zdjęcia wykonano w kwietniu 2026 roku.

  • Hipodrom - obecnie Sultan Ahmet Park

  • Obelisk Egipski

  • Obelisk Konstantyna

  • Obelisk Konstantyna - podstawa

  • Kolumna wężowa

  • Kolumna wężowa

  • Łeb węża - muzeum

  • Łeb węża - muzeum

  • Obelisk Egipski - Teodozjusza

  • Podstawa obelisku

  • Zabudowa wschodnia placu

  • W głębi Fontanna Niemiecka

  • Fontanna Niemiecka

  • Fontanna Niemiecka

  • Hipodrom - obecnie Sultan Ahmet Park

  • Muzeum Republiki zamykające plac od południa