Miasto powstało jako Panormos, kolonia fenicka. Od V wieku p.n.e. władała nim Kartagina, a od 254 p.n.e. Rzym. Palermo zostało w V wieku n.e. opanowane przez Wandalów i Gotów, w 535 roku przez Bizancjum. W roku 831 znalazło się pod panowaniem Arabów. W X wieku osadzeni tu zostali piraci Saqaliba (słowiańscy), którzy w latach 928/929 u wybrzeży Maghrebu i Sycylii wspólnie z Arabami na 30 statkach przez szereg kolejnych lat łupili Genuę oraz wybrzeża Kalabrii i Sardynii. Po zakończeniu owego procederu osiedlić się mieli w Palermo, w tej części miasta, która nazywa się Harat as-Saqaliba.
W 1072 wyspę opanowali Normanowie, a w Boże Narodzenie 1130 Roger II został koronowany przez antypapieża Anakleta II w tutejszej katedrze. Panowanie Normanów zakończyło się w 1194 roku po bezpotomnej śmierci wnuka Rogera Wilhelma II Dobrego i tron sycylijski drogą sukcesji trafił do Hohenstaufów a później do Andewagenów.
Palermo było centrum kulturowym królestwa Sycylii. W 1239 roku w dzielnicy Saqaliba zamieszkali Żydzi z północnej Afryki. W 1282 doszło do antyfrancuskiego powstania (tzw. Nieszpory sycylijskie), które oddało miasto pod rządy aragońskie i potem hiszpańskie. Palermo podupadało aż do utworzenia w czasie rewolucji (1848-49) tymczasowego rządu. Sytuacja miasta poprawiła się po 1860 gdy doszło do zjednoczenia Włoch. Obecnie Palermo stanowi kulturalną i turystyczną stolicę Sycylii. Praktycznie na każdym kroku dostrzec tu można odzwierciedlenie wypływów wielu kultur, które przez wieki zmieniały się i zarządzały miastem.
Palermo jest położone na północnym brzegu Sycylii, około 226 km na zachód od Mesyny.
Zdjęcia wykonano w październiku 2025 roku.
Główne zabytki Palermo to:
Pałac królewski zwany Pałacem Normanów został wzniesiony w XI wieku przez Normanów na ruinach zamku arabskiego. Budowa pałacu rozpoczęła się w IX wieku przez emira Palermo. Został rozbudowany w XII wieku przez Rogera II i innych normańskich królów.
W pałacu znajduje się Cappella Palatina, zdecydowanie najlepszy przykład tzw. normańsko-arabsko-bizantyjskiej sztuki, która dominowała w XII wieku na Sycylii. Zbudowana pomiędzy 1130 a 1143 rokiem posiada trzy nawy rozdzielone marmurowymi kolumnami korynckimi, zakończone trzema apsydami. W latach 1143-89 została ozdobiona bizantyjskimi mozaikami.
Pod koniec XIII wieku rozpoczęła się era dominacji Aragończyków nad Sycylią. Nowi władcy nie docenili jednak walorów normańskiego pałacu i nie uznawali go za jedną ze swoich rezydencji. Od początku ich rządów aż do XVI wieku znaczenie kompleksu zmalało, pełnił on jedynie funkcje obronne i powoli popadał w ruinę. Dopiero w XVI wieku zdecydowano o większym wykorzystaniu pałacu i jego rozbudowie. Większa część pałacu została wówczas przebudowana, ale zachowały się prace wykonane za rządów Rogera w sali o nazwie Sala Normana. Od roku 1946 pałac jest siedzibą Sycylijskiego Zgromadzenia Regionalnego.
Pałac Normanów znajduje się na zachodnim końcu Via Vittorio Emanuele.
Katedra Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Palermo została zbudowana na zlecenia arcybiskupa Palermo Gualtierro Offamilo w latach 1069–90. Katedra stanęła w miejscu, gdzie wcześniej znajdował się bizantyjski kościół, który przekształcono w meczet podczas panowania Arabów na Sycylii. Katedrę rozbudowywano i przebudowywano aż do XIX wieku.
Początkowo świątynia była bardzo prosta w formie. Dopiero w XIV wieku dobudowano do niej cztery dzwonnice. Historyczne wejście od ulicy Via Bonello zbudowano w XIV-XV wieku. Fragment ten wyróżnia się arkadami łączącymi katedrę z pobliskim Pałacem Arcybiskupa. Dzisiejszy wygląd katedry to efekt prac architekta z Neapolu – Ferdinando Fugiego, którego w drugiej połowie XVIII wieku zaproszono do pomocy przy przebudowie budowli. Efektem jego prac są m.in. kopuły nad nawami bocznymi oraz kopuła główna.
Katedra stoi blisko zachodniego końca najważniejszej ulicy w Palermo, Via Vittorio Emanuele, od której oddziela ją monumentalny plac Katedralny. Pośrodku placu wzniesiono pomnik patronki miasta, św. Rozalii. Od strony Via Vittorio Emanuele znajduje się najważniejsze z wejść do katedry. Brama w formie portyku jest absolutnym dziełem sztuki katalońskiego gotyku.
Wnętrze świątyni zostało w drastyczny sposób zmienione podczas prac na przełomie XVIII i XIX wieku. Neoklasyczny środek niemal w niczym nie nawiązuje już do normańskiego dziedzictwa świątyni, chociaż boczne rzeźby i freski na suficie nad prezbiterium przyciągają wzrok. Po prawej stronie ołtarza znajdziemy kaplicę patronki miasta św. Rozalii, gdzie przechowywane są relikwie świętej. W zachodniej części świątyni, niedaleko bocznego wejścia, wydzielono miejsce na królewskie groby. Stoją tam cztery równo rozłożone grobowce oraz dwa mniejsze po bokach. Spoczywają tam m.in. pierwszy król Sycylii Roger II, córka Rogera Konstancja, jego wnuk Fryderyk II Hohenstauf oraz małżonka wnuka (również Konstancja).
W lipcu 2015 została wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Quattro Canti – W połowie Via Vittorio Emanuele znajduje się najbardziej charakterystyczny plac Palermo – Quattro Canti. To tu najstarsza ulica miasta krzyżuje się z inną historyczną drogą – Via Maqueda. Te dwie przecinające się arterie oddzielają od siebie historyczne dzielnice miasta. Plac ma kształt ośmioboku otoczonego barokowymi fasadami ozdobionymi rzeźbami i fontannami. Na fasadzie każdego z budynków ustawiono cztery elementy, które symbolizują (patrząc od dołu): antyczną rzekę przepływająca przez miasto (fontanna), porę roku, władcę i patronkę/świętą. Plac zbudowano na początku XVII wieku. Przy projektowaniu wzorowano się na skrzyżowaniu Czterech Fontann (Quattro Fontane) w Rzymie.
Piazza Pretoria, Fontanna Wstydu i Palazzo Pretorio.
Tuż przy Quattro Canti znajduje się plac Pretoria (Piazza Pretoria), na środku którego wzniesiono charakterystyczną fontannę otoczoną przez blisko 50 rzeźb. Fontanna Pretoria (Fontana Pretoria) powstała we Florencji w 1554 roku na zlecenie rodziny królewskiego namiestnika i uwieczniała jeden z ogrodów w stolicy Toskanii. Pierwotni właściciele wpadli jednak w długi i zdecydowali się sprzedać oryginalną budowlę, i w taki oto sposób fontanna trafiła do Palermo. Władze Palermo przygotowując plac do zamontowania fontanny musiały wyburzyć część oryginalnej zabudowy. Fontanna przyjechała do Palermo w 1574 roku w kilkuset kawałkach. Niestety, nie wszystkie oryginalne rzeźby trafiły na Sycylię i lokalni mistrzowie musieli uzupełnić braki. Fontanna wyróżnia się rzeźbami przedstawiającymi najróżniejsze postacie, w tym ludzi, zwierzęta (słoni, hipopotamów), syreny czy morskie potwory.
Według władz miejskich to z powodu nagości postaci ludzkich (bóstw i nimf) mieszkańcy nazywają konstrukcję Fontana della Vergogna, czyli Fontanna Wstydu. Bardziej złośliwi twierdzą jednak, że to sami mieszkańcy nadali wodotryskowi ten przydomek z powodu bliskości ratusza, odnosząc się w ten sposób do korupcji oraz zepsucia władz.
Po południowej stronie placu stoi Pałac Pretorio (Palazzo Pretorio), gdzie dziś swoją siedzibę ma miejski magistrat. Budynek w dzisiejszej postaci powstał pod koniec XV wieku.
Przy wschodniej pierzeji placu stoi kościół św. Katarzyny Alekasndryjskiej, usytuowany bokiem do fontanny.
Kościół Santa Maria dell’Ammiraglio.
Bezpośrednio za ratuszem rozciąga się plac Belliniego, przy którym stoją dwa ważne zabytkowe kościoły. Pierwszy z nich to Santa Maria dell’Ammiraglio, nazywany przez miejscowych La Martorana, który jest jedną z perełek Palermo. Fundatorem świątyni był admirał Jerzy z Antiochii, który majątku dorobił się jako zarządcą miejski na Bliskim Wschodzie. Budynek kościoła powstał w pierwszej połowie XII wieku i był wielokrotnie przebudowywany. W latach 1146–85 świątynię rozbudowano o dzwonnicę, dwa narteksy oraz atrium z chrzcielnicą. Świątynia zbudowana jest na planie krzyża greckiego, z jedną centralnie położoną kopułą wspartą przez cztery kolumny. Od wschodu budynek posiada dwie półkoliście zamknięte absydy. Pierwotnie było ich trzy, jednak absyda centralna została w latach 1683-1686 zburzona, by stworzyć przestrzeń dla prezbiterium w stylu barokowym. Wnętrze jest połączeniem majestatycznych bizantyjskich mozaik oraz barokowych dekoracji i fresków. Można odnieść wrażenie, że świątynia podzielona jest równomiernie na obszary, a ich granice określają style architektoniczne. Mozaiki są różnorodne i przedstawiają m.in.: samego admirała klęczącego u stóp Matki Boskiej, koronację Rogera II (przez samego Chrystusa) czy Chrystusa Pantokratora (na kopule). Świątynia była czynna do 1866 roku, gdy został zlikwidowany administrujący nią klasztor benedyktyński. Kościół został uznany za zabytek, został odrestaurowany pod kierunkiem Giuseppe Patricolo. Obiekt przywrócono do użytku liturgicznego w 1926, zaś w 1937, na mocy bulli Apostolica Sedes uzyskał rangę konkatedry w strukturach eparchii Piana degli Albanesi, administratury obrządku bizantyjsko-włoskiego. Od 1943 obiekt użytkuje również parafia katolicka obrządku bizantyjsko-greckiego pod wezwaniem św. Mikołaja, która straciła swoją świątynię podczas bombardowania miasta 9 maja 1943 roku.
Po jego prawej stronie stoi kościół San Cataldo,
Romański kościół San Cataldo jest fundacją Maio z Bari, kanclerza na dworze króla Sycylii Wilhelma I Złego. Prace przy wznoszeniu budynku dobiegły końca w 1154 roku. Do śmierci inicjatora budowy w 1160 roku nie ukończono jednak prac przy dekoracji wnętrza i nigdy do nich nie powrócono. W 1182 roku Wilhelm II Dobry przekazał świątynię benedyktynom z Monreale. Kościół pozostawał czynny do końca XVIII wieku, gdy został zamknięty i zaadaptowany na placówkę pocztową. Sto lat później obiekt odrestaurowano pod kierunkiem Giuseppe Patricolo. Od 1937 roku świątynia należy do Zakonu Rycerskiego Grobu Bożego w Jerozolimie. Świątynia została wzniesiona w stylu łączącym elementy architektury romańskiej i arabskiej. Trójnawowa budowla jest wzniesiona na planie prostokąta z przylegającą apsydą. Jedyną dekoracją wnętrza jest XII-wieczna mozaika ułożona na posadzce budynku. Świątynia zwieńczona jest trzema czerwonymi kopułkami. Romański kościół San Cataldo jest jednym z zabytków architektury arabsko-normańskiej w Palermo wpisanych w 2015 na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Kościół San Cataldo jest położono przy Piazza Bellini, w sąsiedztwie kościoła Santa Maria dell’Ammiraglio.
Casa Professa, kościół Jezuitów został wzniesiony w latach 1564-1636 jako pierwsza świątynia jezuitów po ich przybyciu na Sycylię. Jej budowę współfinansował hiszpański wicekról Sycylii.
Budowla powstała w miejscu dwóch starszych i mniejszych obiektów sakralnych: kościołów Santa Maria della Grotta oraz Santi Filippo e Giacomo. Prace nad upiększeniem świątyni trwały do 1767 roku, gdy jezuici zostali wypędzeni z Sycylii przez Burbonów. Zakon odzyskał kościół w 1805 roku i administrował nim do 1860 roku. Kościół został poważnie uszkodzony podczas bombardowania Palermo 9 maja 1943 i dopiero w 2009 roku ukończono jego restaurację, usuwającą zniszczenia i przywracającą mu pierwotny wygląd. Do użytku liturgicznego świątynię przywrócono wcześniej, w 1954 roku, po częściowej rekonstrukcji.
Na elewacji budynku, nad portalem, znajduje się XVII-wieczna figura Maryi. Wnętrze barokowej świątyni, kontrastując ze skromną fasadą, jest niezwykle bogato zdobione. Wyróżnia się w nim fresk przedstawiający Adorację Dzieciątka przez Trzech Króli z I połowy XVIII w., autorstwa Antonino Grano oraz płaskorzeźby przedstawiające Pokłon Pasterzy i Pokłon Trzech Króli wykonane odpowiednio w latach 1710-14 i 1719-21 przez Gioacchino Vitagliano, na podstawie projektu Giacomo Serpotty.
Kościół Jezuitów jest położony w dzielnicy Albergheria, przy Piazza Casa Professa
Katakumby Kapucynów znajdują się pod klasztorem Kapucynów w Palermo na Sycylii.
Znajdujące się tam mumie, w liczbie około 8000, są mumiami zarówno osób duchownych, jak i świeckich. Początkowo katakumby były przeznaczone dla zmarłych kapucynów tutejszego klasztoru, ale z czasem zezwolono na pochówek w tym miejscu zamożnych świeckich mieszkańców miasta. Pierwszych zmarłych pochowano tam w XVI wieku, zaś jedną z ostatnich tam pochowanych osób była dwuletnia Rosalia Lombardo, która spoczęła w katakumbach w 1920 roku.
Zmumifikowane ciała są w całości ubrane; stoją, leżą lub wiszą na ścianach. Podzielone są według płci i pozycji społecznej. W poszczególnych salach można zobaczyć m.in. prałatów, kupców, profesorów, mieszczan w odświętnych strojach, dziewice, które nie zdążyły wyjść za mąż (są w sukniach ślubnych), całe familie, jak również małe dzieci czy kobiety.
W 1534 roku powstał pierwszy klasztor kapucynów w Palermo. W owych czasach, w przypadku śmierci jednego z mnichów, zwłoki owijano w chustę i opuszczano na dno wąskich katakumb przypominających rów. Z czasem zaczęło brakować miejsca dla kolejnych pochówków i w związku z tym w XVI wieku zdecydowano się na wybudowanie większego grobowca pod głównym ołtarzem. Zakonnicy, chcąc przenieść zwłoki czterdziestu nieboszczyków ze starego grobowca do nowego, odkryli ze zdziwieniem, iż są w nim nie szkielety (których się spodziewali), lecz zmumifikowane zwłoki. Po tym wydarzeniu przeor klasztoru zdecydował, by zmumifikowane ciała wyeksponować stawiając je przy ścianach.
Kościół San Giovanni dei Lebrossi, (św. Jana od trędowatych) to kościół w południowej części współczesnego Palermo, jeden z najstarszych przykładów stylu arabsko-normańskiego.
Kościół został założony przez Rogera I w 1070 roku na miejscu arabskiego fortu, który zdobył, strzegącego podejścia do Palermo od południa, i został poświęcony św. Janowi Chrzcicielowi. Już pod koniec XI wieku dobudowano do kościoła szpital dla trędowatych, dlatego świątynia otrzymała obecną nazwę. Pod koniec XX wieku usunięto nadbudowy i dekoracje barokowe, a dziś San Giovanni dei Lebbrosi jest ponownie jedną z najbardziej charakterystycznych budowli architektury arabsko-normańskiej.
Kościół jest trójnawową bazyliką z dwuspadowym dachem i trzema apsydami. Wygląd zewnętrzny jest surowy i ożywiony jedynie łukowymi arabskimi oknami. Dwupoziomowa dzwonnica, dodana sto lat później, również ma typowy arabski wygląd – łukowate otwory okienne, wpisane w rzeźbiony wzór fałszywych łuków oraz czerwoną półkulistą kopułę. Wnętrze kościoła, podzielone na nawy rzędem kolumn, również jest praktycznie pozbawione dekoracji.
Ponte dell’Ammiraglio to średniowieczny, kamienny most wzniesiony w XII wieku nad rzeką Oreto. Według legendy most powstał w miejscu, w którym archanioł Michał miał objawić się hrabiemu Rogerowi I i pomóc w zdobyciu mu muzułmańskiego wówczas Palermo.
Most został postawiony na kamiennych filarach o różnej wysokości, w kształcie piramidy (z najwyższym punktem w środku, gdzie łączyły się rampy biegnące z dwóch brzegów). Pierwotnie łączył miasto z królewskimi ogrodami ponad rzeką Oreto. Jego budowa jest powszechnie łączona z osobą Jerzego z Antiochii, admirała w służbie króla Sycylii Rogera II, jednak nie jest to potwierdzone w źródłach.
27 maja 1860 roku most był miejscem bitwy pomiędzy „Czerwonymi koszulami” Garibaldiego i wojskami królestwa Obojga Sycylii w czasie „wyprawy tysiąca” – wojska Garibaldiego przełamawszy opór obrońców miasta w tym rejonie, zajęły Palermo. Z powodu licznych powodzi powodowanych przez Oreto w 1938 roku zmieniono nurt rzeki; w miejscu gdzie wcześniej przebiegało koryto rzeki utworzono ogród.
Most w 2015 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Porta Nuova – XVI-wieczna Nowa Brama (Porta Nuova), przez wieki stanowiła główny punkt wjazdowy do miasta. Obiekt wzniesiono pod koniec XVI wieku chcąc w ten sposób upamiętnić zwycięstwo Karola V nad wojskami tureckimi. Dzisiejszy kształt bramy to jednak efekt przebudowy z końca XVII wieku. Budowlę zmieniono po wybuchu składowanego w niej prochu, który zniszczył dużą część konstrukcji. Efektem zmian było dodanie kafelkowego dachu z charakterystycznym orłem z rozwiniętymi skrzydłami. Na fasadzie umieszczono cztery telamony (postacie „podtrzymujące”) symbolizujące pokonanych Arabów.
Klasycystyczny Teatro Massimo zbudowano pod koniec XIX wieku i może on pomieścić ponad 3000 widzów. Jest to jeden z największych teatrów na świecie, chociaż dotyczy to rozmiaru całego budynku, a nie samego audytorium.
Szczególnie zadowoleni ze zwiedzania mogą być fani filmu Ojciec Chrzestny – kilka scen z trzeciej części wydarzyło się właśnie tutaj. Na scenie Teatro Massimo występował syn Dona Corleone, w boksie królewskim siedział sam Michael Corleone, a na schodach prowadzących do budynki zginęła Mary Corleone.
Na trawniku, przed teatrem, znajduje się płyta upamiętniająca polskiego kompozytora Karola Szymanowskiego, którego sztuka ” Król Roger ” miała tu swoją premierę.
Monte Pellegrino to góra o wysokości 606 metrów nad poziomem morza, położona na północ od Palermo.
Główną atrakcją Monte Pellegrino jest Santuario di Santa Rosalia. Kaplica Świętej Rozalii została w połowie wykuta w skale. Wewnątrz kaplicy przechowywany jest relikwiarz Świętej Rozalii. Dodatkowo kapiącą nieustannie wodę deszczową piją często pielgrzymi wierząc, że jest ona cudowna. Na dziedzińcu, przed wejściem znajduje się kilka stoisk z pamiątkami.
Na górze Monte Pellegrino znajduje się wiele malowniczych punktów widokowych. Przy głównej drodze, która wije się przez zbocze góry, znajduje się kilka zatoczek, w których można się zatrzymać i podziwiać widoki na Palermo. Zdecydowanie najlepszym punktem widokowym jest Belvedere di Monte Pellegrino, które znajduje się na końcu górskiej drogi.
Pozostałe atrakcje Palermo.
