Ruiny świątyni Apollina. Jest to najstarsza dorycka świątynia zbudowana na Sycylii (datowana na VI wiek p.n.e.). Świątynia musiała być olbrzymia, według szacunków otaczały ją masywne kolumny o wysokości dochodzącej prawdopodobnie do nawet ośmiu metrów. Artefakty znalezione na terenie ruin wystawiane są dziś w Muzeum Archeologicznym Paolo Orsiego. Chociaż nie można wejść na teren ruin, są one otoczone niskim płotem i przechodząc dookoła możemy bardzo dobrze się im przyjrzeć. Stanowisko archeologiczne jest delikatnie podświetlone po zmroku, co nadaje mu wspaniałej aury. Z samej świątyni nie zachowało się zbyt wiele – jedynie fragmenty podstawy i fundamentów. W czasach wczesnochrześcijańskich zamieniono ją na kościół, następnie na meczet w czasach arabskich i na wojskowe koszary w czasach hiszpańskich. Dopiero w połowie XX wieku teren przekształcono w stanowisko archeologiczne i zadbano o to greckie dziedzictwo.

Najważniejszym placem Ortygi jest plac Katedralny (Piazza Duomo). Współcześnie otaczają go wspaniałe barokowe fasady świątyń i pałaców, o charakterystycznym jasnym kolorze, które powstały w XVII i XVIII wieku po tragicznym trzęsieniu ziemi.

Wschodnią pierzeję placu zajmuje Katedra metropolitarna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Duomo di Siracusa) i Pałac Arcybiskupa (Palazzo Arcivescovile). Miejsce obecnej katedry było miejscem kultu już w czasach przedchrześcijańskich. W V wieku p.n.e. tyran Syrakuz Gelon wzniósł tutaj dużą świątynię Ateny. Była ona budowlą w porządku doryckim o 6 kolumnach na krótkich bokach i 14 na długich. W VII wieku Bizantyjczycy przerobili starożytną świątynię na kościół chrześcijański, w ściany kościoła włączono doryckie kolumny świątyni, zmieniona została też orientacja budynku – fasada znalazła się w miejscu tylnej części starożytnej świątyni. W 878 roku budynek został przekształcony w meczet. Ponownie stał się kościołem po odzyskaniu Syrakuz w 1085 roku przez normańskiego hrabiego Sycylii Rogera I. Za rządów normańskich apsyda została udekorowana mozaikami oraz wybudowano nowe sklepienie nawy głównej, gdyż stare zawaliło się podczas trzęsienia ziemi w 1100 roku. W 1518 roku wykonano drewniany sufit. Podczas trzęsienia ziemi na Sycylii w 1693 roku zniszczeniu uległa fasada kościoła.

Nową fasadę zaprojektował Andrea Palma w latach 1725–53 w stylu tzw. baroku sycylijskiego. Fasada ma dwa poziomy. W niższym piętrze znajduje się sześć dużych kolumn w porządku korynckim, przy czym cztery centralne wspierają tympanon. W górnym piętrze umieszczono cztery duże korynckie kolumny, podtrzymujące z kolei górny tympanon. Pośrodku górnej kondygnacji znajduje się nisza otoczona dwoma kolumnami (mniejszymi od głównych kolumn). W niszy tej znajduje się posąg Maryi Niepokalanej, zwany „Marònna ro Pilèri”. Po prawej stronie górnego piętra umieszczono figurę św. Łucji, patronki Syrakuz, a po lewej św. Marcjana, pierwszego biskupa Syrakuz. W lewej elewacji bocznej widoczne są starożytne kolumny doryckie. Prawa elewacja boczna jest niewidoczna, gdyż sąsiaduje bezpośrednio z pałacem arcybiskupim.

Wnętrze katedry jest trójnawowe. Na ścianie na końcu absydy znajduje się obraz olejny Narodzenie Najświętszej Maryi Panny, autorstwa Agostino Scilla z 1663 roku. W ścianach naw bocznych można zobaczyć starożytne kolumny w porządku doryckim. W prawej nawie znajduje się chrzcielnica z grecką marmurową wazą z okresu hellenistycznego wspartą na siedmiu brązowych lwach. Natomiast na ścianach są fragmenty mozaik z okresu normańskiego. Niestety katedra była w renowacji.

Do katedry przylega Pałac Arcybiskupa (Palazzo Arcivescovile).

Drugim najważniejszym zabytkiem placu Katedralnego jest Opactwo św. Łucji (Chiesa di Santa Lucia alla badia). Świątynia stoi na fundamentach poprzedniego kościoła, który zawalił się podczas trzęsienia ziemi w 1693 roku. Odbudowano ją w latach 1695-1703. Fasada świątyni wygląda niepozornie, ale w środku kościół skrywa kilka skarbów. W kościele zobaczymy też charakterystyczną mozaikę podłogową nawiązującą do stylu hiszpańskiego i XVIII-wieczne freski.

Kościół został przyłączony do klasztoru Santa Lucia, który przylega od wschodniej strony.

W kościele przez długi czas wisiał słynny obraz Caravaggia „Pogrzeb Świętej Łucji”. Obraz słynnego malarza powrócił niedawno na swoje pierwotne miejsce, do bazyliki św. Łucji przy Piazza Santa Lucia.

Pozostałe budowle Placu Katedralnego.

Kościół św. Filipa Apostoła (Chiesa di San Filippo Apostolo). Ta niepozorna barokowa świątynia, która została całkowicie odbudowana po feralnym trzęsieniu. Wcześniej w tym miejscu znajdowała się synagoga. Prawdziwym ukrytym skarbem jest możliwość zejścia do podziemi, gdzie zobaczymy katakumby, tunele wykorzystywane jako schron czy fragmenty żydowskich łaźni. Krótkie wycieczki do podziemi odbywają się regularnie w ciągu dnia i organizowane są przez woluntariuszy. Kościół znajduje się przy Piazza San Filippo.

Kościół św. Jana Chrzciciela (Chiesa di San Giovannello), świątynia bez dachu. Jeden z najbardziej charakterystycznych kościołów chrześcijańskich we Włoszech. Czym się wyróżnia? Jest całkowicie pozbawiony dachu! Dziś wciąż odbywają się tu msze święte. Kościół znajduje się przy Piazza del Precursore.

Zamek Maniace (Castello Maniace). Imponująca cytadela powstała w pierwszej połowie XII wieku podczas panowania Frederyka II i niedługo później została przekształcona w rezydencję władców Sycylii. W późniejszym czasie zamieniono ją w więzienie, więc straciła pałacowy wystrój. Położona na końcu wyspy twierdza jest możliwa do zwiedzenia. Część turystów traktuje ją jako punkt widokowy, a pozostali chcą zazwyczaj zobaczyć pomieszczenia z charakterystycznymi kolumnami oraz sklepieniem. Do wartych uwagi należy również ozdobiona marmurem brama prowadząca na zamek.

Fontanna Aretuzy to faktycznie naturalne źródło, z którego woda przedostaje się przez skały bezpośrednio z morza. Miejsce to było znane już w starożytności. Według mitologii nimfa Aretuza, uciekając przed bogiem rzeki Alfejosem, schroniła się w Syrakuzach, gdzie bogini Diana przemieniła ją w istniejące do dziś źródło wody.

Pozostałe zabytki i ulice Ortygii.

Park Archeologiczny Neapolis (Parco Archeologico della Neapolis). Neapolis to starożytne centrum Syrakuz. To tam znajdowały się ważne budynki kulturalne i publiczne. Do dziś zachowała się część z nich i zostały one udostępnione odwiedzającym. Zabytki porozrzucane są po całym terenie parku. W trakcie zwiedzania parku możemy zobaczyć: teatr grecki, amfiteatr rzymski, podstawę ołtarza Hierona II oraz dawne kamieniołomy.

Teatr grecki należał do największych teatrów całego antycznego świata greckiego. Zbudowano go prawdopodobnie za panowania Hierona I w pierwszej połowie V wieku p.n.e., chociaż dzisiejszy kształt to raczej efekt przebudowy z czasów Hierona II z drugiej połowy III wieku p.n.e. Na miejsce budowy wykorzystano naturalne wzgórze i skałę, dzięki czemu w stosunkowo prosty sposób stworzono olbrzymie audytorium, które fizycznie nie mogło zostać rozebrane i do dziś przetrwało w bardzo dobrym stanie. Teatr składał się aż z 67 rzędów. Prawdopodobnie oprócz występów artystycznych odbywały się tu również ważne spotkania polityczne. W czasach rzymskich teatr służył jako cyrk, a po upadku Cesarstwa Rzymskiego popadł w zapomnienie. Oprócz audytorium zachowały się oryginalne fragmenty sceny oraz orkiestry. Orkiestra rozbudowana została już za czasów rzymskich i wymusiła usunięcie części pierwszych rzędów trybun.

Ołtarz Hierona II – do dziś z ołtarza pozostała jedynie podstawa, to właśnie ona pozwala wyobrazić sobie rzeczywisty rozmiar tej budowli. Wymiary zachowanego fragmentu mają niemal 200 metrów długości i ponad 20 metrów szerokości. Konstrukcja powstała w III wieku p.n.e. i prawdopodobnie poświęcona była Zeusowi. Ołtarz otoczony był portykami, a podstawa była podtrzymywana przez telamony, z których fragmenty zachowały się do dziś. Niestety, zabytek ten padł ofiarą Hiszpanów szukających elementów do budowy fortyfikacji. Dziś możemy zobaczyć go z pewnej odległości.

Kamieniołomy (Latomia del Paradiso) i Ucho Dionizjusza. W czasach antycznych Grecy wydobywali wapień do rozbudowy miasta w kamieniołomach wydrążonych w okolicznych wzgórzach. Kamieniołomy te nazywane były Latomia, co jest zbitką greckich fraz kamień oraz kopać. Na obrzeżach Syrakuz istniało wiele kamieniołomów, niektóre z nich po pewnym czasie przypominały olbrzymie i głębokie jaskinie. W pustych „latomiach” przetrzymywano więźniów (w tym wiele tysięcy Ateńczyków po bitwie z 413 roku p.n.e.). W późniejszych wiekach zajmowali je poganie oraz chrześcijanie, którzy tworzyli w nich swoje nekropolie. Na terenie Latomia del Paradiso znajduje się słynna jaskinia/grota nazywana Uchem Dionizjusza. Przydomek ten jest stosunkowo młody, a według miejskich opowieści wymyślił ją słynny malarz Caravaggio, który znalazł schronienie na Sycylii po swojej ucieczce z Malty.

Do 31 października 2025 roku na terenie stanowiska archeologiczne organizowana jest wystawa plenerowa dzieł naszego rodaka, Igora Mitoraja.

Rzymski amfiteatr zbudowano w III lub IV wieku, wykorzystując jako podstawę fragment istniejącej w tym miejscu skały. Do dziś zachowały się jedynie ruiny fundamentów i trybun oraz boczne wejścia. Na środku areny widać specjalne pomieszczenie ukryte dawniej przed widzami, do którego prowadził podziemny tunel. Według historyków na arenie odbywały się także przedstawienia morskie. Amfiteatr prawdopodobnie znajdował się w dobrym stanie jeszcze w pierwszej połowie poprzedniego tysiąclecia, lecz został niestety rozebrany przez władców hiszpańskich w celu zdobycia materiałów do budowy fortyfikacji wyspy Ortygia. Dziś amfiteatr sprawia wrażenie zaniedbanego.