Pierwszy Ratusz we Wrocławiu został zbudowany u schyłku XIII wieku. Była to parterowa budowla, z piwnicami i dostawioną od zachodu wieżą. Odbywały się tu doroczne zgromadzenia mieszczan, na których wybierano jedenastu ławników i ośmiu radnych. Jednocześnie budynek na co dzień wykorzystywany był w celach handlowych. W 1327 i 1329 roku miasto wykupiło uprawnienia wójta i zostało zwolnione z obowiązku składania księciu przysięgi. Zwiększone kompetencje doprowadziły do budowy W latach 1328-33 przy jednym z narożników Ratusza dostawiono osobny budynek dla zebrań Ławy i Rady. Kolejne rozbudowy doprowadziły do znacznego powiększenia Ratusza, a o ostatecznym kształcie budynku zdecydowała przebudowa z lat 1470-1510.

Po przejęciu Wrocławia przez Prusy niemal cały parter Ratusza przejęło wojsko. W 1778 roku batalion gwardyjski koszarował ponadto przez jakiś czas w Sali Wielkiej na piętrze. Po 1808 roku, w nie odpowiadającym potrzebom nowoczesnej administracji miejskiej Ratuszu, rada miejska opuściła budowlę i przeniosła się do położonego nieopodal Nowego Ratusza. Ratusz znajdował się w tym czasie w złym stanie, przez długie lata był zaniedbany i dość przypadkowo podzielony na mniejsze pomieszczenia kancelaryjne. Jego elewacje obudowano wieńcem bud przekupniów, tynki w dużej części odpadły, zaś szczyt elewacji wschodniej utracił sterczyny.

W latach 1884-91 Budowla przeszła renowację, pod kierunkiem Karla Lüdecke. Kolejną renowację w latach 1934-36 przeprowadził Rudolf Stein. Na piętrze wyburzono ściany działowe w południowym trakcie, przywracając Sali Wielkiej formę trójnawową. Zbudowano nowe posadzki, otynkowano elewację wschodnią, zaś po stronie południowej zbudowano nowe schody wejściowe do środkowego ryzalitu, rekonstruując rozwiązanie istniejące do około 1800 roku. Usunięto też prawie wszystkie budy przekupniów otaczające ratusz.

W ostatnich dniach II wojny światowej wobec ogólnie poważnych zniszczeń w okolicy ratusz doznał stosunkowo umiarkowanych uszkodzeń: przede wszystkim sklepienie piętra przebiła bomba lotnicza (nie eksplodowała jednak). W latach 1949-53 ratusz w pełni odbudowano pod kierownictwem Marcina Bukowskiego. Skuto wówczas tynki z elewacji wschodniej, zmieniono boczne szczyty wschodnie i oba szczyty zachodnie, rekonstruując ich pierwotny kształt. Elewację południową ponownie otynkowano, wykonując bardzo grubą warstwę tynku, wystającą przed lico narożnych klińców. Uszkodzoną więźbę zastąpiono w latach 1972-73 nową, o konstrukcji stalowej. Pod koniec lat 80-tych XX wieku przeprowadzono renowację elewacji Ratusza, obejmującą oczyszczenie detali kamieniarki. Na początku XXI wieku ponownie odnowiono elewacje, uzupełniając pozostające od II wojny światowej ubytki kamieniarki i nadając głównemu szczytowi barwę żółtą, a elewacji południowej, gdzie wymieniono tynki na cieńsze, rdzawoczerwoną. 

Obecnie ratusz jest dwukondygnacyjną, podpiwniczoną budowlą murowaną z cegły i piaskowca z przesklepionymi wnętrzami. Trójtraktowy budynek został zbudowany na planie wydłużonego prostokąta, z trzema różnego kształtu ryzalitami w partii południowej oraz aneksami szerokości jednego traktu w części północnej. Całość nakryto dwuspadowymi dachami, krytymi dachówką, a niektóre partie posiadają dachy hełmowe kryte blachą miedzianą. W północno-zachodnim narożu znajduje się zbudowana w kilku etapach kwadratowa dołem, ośmiokątna górą wieża o łącznej wysokości 66 m. Kwadratowa część wieży ma 32,8 m wysokości, w dwóch ostatnich kondygnacjach (11,70 m wysokości) wieża przyjmuje rzut ośmioboku. Nad nimi znajduje się dwukondygnacyjny renesansowy hełm. W wieży znajduje się najstarszy w Polsce dzwon zegarowy z 1368 roku. Od północy Ratusz przylega aneksami do sąsiadującej zabudowy ul. Sukiennice, tak że posiada obecnie trzy widoczne z zewnątrz elewacje. Ponadto istnieją dwa dziedzińce dostępne poprzez wnętrze budynku. Główna (wschodnia) elewacja ratusza zwieńczona trzema szczytami, do poziomu gzymsu jest ceglana. Krawędź środkowego szczytu zwieńczona jest sterczynami, zrekonstruowanymi przez Lüdeckego. Boczne szczyty są ceramiczne, schodkowe, z prostokątnymi blendami. Okna na parterze są prostokątne, z kamiennymi, płaskimi, niezdobionym ościeżami, osłonięte kratą, zaś na piętrze ostrołukowe, z maswerkiem. Na piętrze znajduje się wykusz kaplicy i zegar z 1580 roku. Od strony wschodniej znajduje się wejście poprzedzone podestem, nad którym znajduje się tympanon z płaskorzeźbionymi elementami herbu Wrocławia (lew, orzeł, św. Jan Ewangelista). Otynkowana elewacja południowa jest ozdobiona trzema ryzalitami. W kondygnacji piętra ryzalitów znajdują się wykusze, bogato zdobione późnogotycką kamieniarką. Ryzality nakryte są miedzianymi (niegdyś ołowianymi) ostrosłupowymi hełmami. Narożniki elewacji podkreślone są kamiennymi ciosami. Obecnie używane wejście mieści się od strony zachodniej i prowadzi przez barokowy portal. Zachodnia elewacja jest najskromniejsza i stanowi niemal całkowicie ceglaną powierzchnię. Dwa szczyty, znajdujące się na zakończeniu traktu południowego i środkowego, posiadają formy łączące późny gotyk z motywem renesansowym (jaskółczy ogon), pochodzą jednak z powojennej restauracji. Trakt południowy zakończony jest stosunkowo skromnym wykuszem renesansowym z 1548 roku. W podziemiach Ratusza znajdowała się od 1332, a na pewno od 1387 pijalnia piwa, zwana Piwnicą Świdnicką, która działa do dziś. Wejście do Piwnicy Świdnickiej znajduje się w ryzalicie środkowym. Piwnica składa się z wielu połączonych ze sobą pomieszczeń, sklepionych w zasadzie kolebkowo, a częściowo krzyżowo oraz krzyżowo-żebrowo. W przybudówce północnej, pod Izbą Rady, znajduje się niski parter lub suterena. Niegdyś znajdowały się tutaj cele więzienne, dostępne z prowadzącego na dziedziniec przejścia.

Na parterze znajdują się następujące pomieszczenia:

– Izba Rady – w północnej przybudówce, aż do 1808 odbywały się tu posiedzenia rady miejskiej. Ściany obłożone są intarsjowanymi płytami z roku 1563 roku.

– Kancelaria Rady

– Sala Sądowa

– Sala Mieszczańska – dwutraktowa, nakryta sklepieniami kolebkowymi z lunetami. Obecnie mieści Galerię Sławnych Wrocławian

– Izba Wójtowska

– Kancelaria Wójtowska

– mniejsze pomieszczenia w trakcie południowym i ryzalitach.

Na piętrze znajdują się następujące pomieszczenia:

– Izba Ławy

– Kancelaria Ławy z renesansowym wykuszem wychodzącym na dziedziniec

– Sala Książęca – niegdyś kaplica nosząca wezwanie św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. Na ołtarzu znajdowała się niegdyś herma z relikwiami św. Doroty. Przed każdym posiedzeniem rady rajcy słuchali tutaj mszy. Po nastaniu reformacji zwyczaj ten zarzucono, zaś od 1660 roku w sali odbywano rady książęce, stąd dzisiejsza nazwa.

– Sala Wielka – największe pomieszczenie Ratusza (26,60 x 20,80 m), zajmujące w centralnej części wszystkie trzy trakty, służące niegdyś na różnego rodzaju uroczystości. W przestrzeni środkowego ryzalitu znajduje się wnęka o poziomie podłogi uniesionym o kilka stopni, oddzielona maswerkową przegrodą.

– Skarbiec (niem. Rentkammer) – dawniej zbierano w tym pomieszczeniu pieniądze z podatków.

– Izba Seniora Rady – ze sklepieniem gwiaździstym z 1482 roku.

Dawny Ratusz jest obecnie siedzibą Muzeum Historycznego Miasta Wrocławia i wszystkie wymienione pomieszczenia udostępnione są do zwiedzania.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Nowy Ratusz został wzniesiony w latach 1860-64 wedle projektu Friedricha Augusta Stulera. W połowie XIX wieku Stary Ratusz nie zapewniał wystarczająco dużo miejsca. Gmach wymagał też pilnego remontu. Brakowało miejsca na rozrastające się archiwum miejskie. Sama rada miejska zmuszona była do obradowania w doraźnych siedzibach. Poszukiwania dogodniejszego budynku dla magistratu skupiły się od 1857 na zachodniej stronie bloku śródrynkowego, nieopodal starego Ratusza, który zajmuje jego południową część.

W tym miejscu stał Dom Płócienników, który zamknięto 24 czerwca 1859. 26 listopada tegoż roku rozpoczęto jego rozbiórkę, zachowując w celu późniejszego wtórnego użycia część cennego detalu architektonicznego. W lutym 1860 projekt wykonawczy Nowego Ratusza był gotowy i w tym czasie przystąpiono do prac wykonawczych. Dwa lata później południowa część gmachu była już ukończona, a 13 lipca 1862 roku weszła do użytku. Północną część Nowego Ratusza ukończono ostatecznie 31 maja 1864 roku. Budowa trwała tak długo prawdopodobnie ze względu na to, że już po jej rozpoczęciu zdecydowano się na wykupienie jeszcze jednej kamienicy i przedłużenie gmachu. Nie udało się jedynie wykupić ostatniej narożnej kamienicy, która wyróżnia się dziś w zdominowanej przez Nowy Ratusz pierzei. 

Nowy Ratusz jest trójkondygnacyjnym, podpiwniczonym i nakrytym dwuspadowym dachem, budynkiem w stylu historyzmu. Jest murowany z cegły, otynkowany, z wykorzystaniem w elewacji detali piaskowcowych i granitowych. Długość budynku wynosi 76 m, zaś wysokość do gzymsu 16,60 m, a w partii narożnej 19,30 m. Budynek składa się z długiego skrzydła wzdłuż kierunku północ-południe oraz z wyższej partii narożnej. Pod budynkiem prowadzą trzy przejazdy bramne poprzecznie przebiegających. Przejazdowi Sukiennic nadano wytworniejszą oprawę architektoniczną, jest on trójnawowy, zaś sklepienia opierają się na kolumnach o granitowych trzonach. W północnej ścianie przejazdu znajduje się główne wejście do obiektu. Nad przejazdem oraz na jednoosiowej elewacji wzdłuż ulicy Sukiennice umieszczono spolita z Domu Płócienników. Parter rozdzielony jest od pięter gzymsem. Okna mają formę łuku pełnego, zaś piwnica doświetlona jest przez studzienki oświetleniowe. Okna pierwszego i drugiego piętra są trójdzielne, a ich kamieniarka powtarza późnogotyckie ościerza okien pierwszego piętra Domu Płócienników. W partii narożnej, czteroosiowej od strony zachodniej i pięcioosiowej od południa na drugim piętrze znajdują się wysokie okna sali rajców. Od zachodu znajduje się wysoki szczyt schodkowy, ozdobiony sterczynami i alegorią handlu, zaś południową stronę urozmaicają dwa jednoosiowe szczyty. Trzy małe szczyciki i jeden większy, dwuosiowy, akcentują gzyms dachowy długiego skrzydła zachodniego. 

Obecnie budynek stanowi siedzibę prezydenta i rady miejskiej Wrocławia, a w podziemiach mieści się Browar Spiż. Nowy ratusz znajduje się w bloku śródrynkowym wrocławskiego Rynku. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Rynek we Wrocławiu stanowi prostokąt o wymiarach 213 na 178 m, oraz powierzchni 3,8 ha. Jest to jeden z największych rynków staromiejskich Europy, z największymi ratuszami w Polsce. Zabudowę otaczającą Rynek stanowią budynki pochodzące z różnych epok historycznych. Centralną część Rynku zajmuje blok śródrynkowy, składający się ze Starego Ratusza, Nowego Ratusza oraz licznych kamienic. Rynek tworzy układ urbanistyczny wraz z przekątniowo przyległymi placem Solnym oraz placem wokół kościoła św. Elżbiety.

Do Rynku prowadzi 11 ulic – po dwie w każdym narożniku (Świdnicka, Oławska, Eugeniusza Gepperta (dawna Zamkowa), Ruska, św. Mikołaja, Odrzańska, Kuźnicza, Wita Stwosza), ponadto przebity w XIV lub XV wieku Kurzy Targ po stronie wschodniej oraz wąskie ul. Więzienna i Przejście św. Doroty. Rynek powstał w związku z lokacją Wrocławia, wedle nowszych badań już za czasów Henryka Brodatego, między 1214 a 1232 rokiem. Starsze publikacje twierdziły, że powstał dopiero w czasie powtórnej lokacji w latach 1241–42. Z biegiem czasu wokół Rynku powstały kamienice patrycjatu, a około połowy XIV wieku utworzyły ciągłe pierzeje i nastąpiło utrwalenie podziałów własnościowych. W XIX wieku przez Rynek poprowadzono linie tramwaju, najpierw konnego, a później także elektrycznego. Tramwaje kursowały przez Rynek do połowy lat 70-tych XX wieku, gdy przeniesiono je na Trasę W-Z.

W trakcie oblężenia Wrocławia w 1945 roku miasto zostało mocno zniszczone ale rynek nie uległ dużym zniszczeniom. Po zakończeniu walk polskie władze w pierwszej kolejności zaczęły remontować ratusz oraz m.in. zabytkowe kościoły. Remont pozostałej zabudowy Rynku zaczął się w 1953 roku i trwał do początku lat 60-tych. W latach 1996–2000 wyremontowano nawierzchnię Rynku i zlikwidowano ruch samochodowy, jak również odnowiono większość elewacji. Przy Rynku znajduje się obecnie 60 numerowanych posesji, przy czym niektóre budynki posiadają kilka numerów. Podziały działek przebiegają najczęściej inaczej niż dawne podziały lokacyjne na skutek wtórnych podziałów i scaleń. Każda działka posiada również swoją historyczną nazwę, zwykle związaną z atrybutem umieszczonym niegdyś na elewacji kamienicy lub losami miejsca, np. Pod Gryfami, Pod Błękitnym Słońcem, Stary Ratusz. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Plac Solny we Wrocławiu powstał jako rynek pomocniczy Rynku Głównego. Jest to regularny, kwadratowy plac, wytyczony w 1242 roku na południowy zachód od Rynku głównego. Plac Solny miał pierwotnie wymiary 84,5 na 94 m. Powstał prawdopodobnie w czasie ponowionej po najeździe mongolskim nowej lokacji miasta. Określany był jako Polnischer Markt (Targ Polski), Salzring (Rynek Solny) albo Salzplatz (Plac Solny). W 1827 roku ustawiono na nim pomnik feldmarszałka Bluchera, a plac nazwano Blücherplatz. Po II wojnie światowej przywrócono placowi historyczną nazwę, zaś cokół zdemontowanego jeszcze przez Niemców pomnika zburzono. 

Na placu tradycyjnie od lat znajduje się targ kwiatowy. Wokół placu stoją piękne kamienice oraz klasycystyczny gmach Starej Giełdy (z lat 1822–24). Znajduje się tu także modernistyczna Kamienica pod Murzynkiem (nr 2/3) W ostatnich latach XX wieku zbudowano na nim akcent architektoniczny, zwany Małą Iglicą w formie obelisku o falistym, zwężającym się ku górze kształcie – przypominającym płomyk ognia. Jest to m.in. nawiązanie do wydarzeń z 1453 roku, kiedy to pod wpływem płomiennych kazań franciszkanina Jana Kapistrana wrocławscy mieszczanie palili tu luksusowe meble, odzież i inne przedmioty uznane za zbyt wystawne. Pod częścią pl. Solnego znajduje się zdolny pomieścić 300 osób schron o powierzchni około 1000 m². W czasie wojny miał własne toalety, kanalizację i dwa wyjścia. Jedno z nich znajduje się obecnie w damskiej toalecie podziemnej. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Obecna, czwarta katedra wrocławska pw. św. Jana Chrzciciela pochodzi zasadniczo z okresu gotyku (XIII-XIV wiek). Poprzedzały ją trzy inne romańskie kościoły znajdujące się w tym samym miejscu. Z budowli tego okresu w Muzeum Archidiecezjalnym przechowywane się liczne fragmenty, a pod posadzką prezbiterium zachowały się pozostałości krypty.

Począwszy od roku 1244, kiedy to biskup Tomasz I rozbudował katedrę od wschodu o prosto zamknięty ceglany chór z obejściem, w następnych dziesięcioleciach nastąpiła realizowana w kilku etapach gotycka przebudowa. Około roku 1315 biskup Henryk z Wierzbna zaczął od strony wież budować nową gotycką nawę. Nowe nawy zaczęto budować od zachodu, otaczając murami stare nawy romańskie. Kolejnym etapem była ulokowana za obejściem kaplica Mariacka, zwana też małym chórem. Z kolei kaplice boczne i górne kondygnacje wieży północno-zachodniej wraz z hełmem powstały w XV wieku. Wieżę południowo-zachodnią zbudowano tylko do wysokości czterech kondygnacji. W 1517 roku biskup Jan Turzo ufundował nowy portal zakrystii, uważany za pierwsze dzieło renesansu na Śląsku. 19 czerwca 1540 roku pożar strawił dach, dzwony i hełm wieży północnej. Odbudowano go 16 lat później, ale już w stylu renesansowym. W 1633 roku podczas walk wojsk cesarskich ze Szwedami spłonęła wieża południowa, południowa część katedry i dach zakrystii. Zniszczenia odbudowano, w 1662 roku, dobudowując jednocześnie barokową kaplicę Najświętszego Sakramentu, a w latach 1680-1700 kaplicę św. Elżbiety. W latach 1716-24 dobudowano kaplicę elektorską Bożego Ciała, a w 1749 roku kaplicę zmarłych. Kolejny pożar 9 czerwca 1759 roku zniszczył hełmy wież wraz z dzwonami, dach nad nawami, zakrystię, mały chór i organy. Zniszczenia stopniowo odbudowywano przez następne 150 lat.

W wieku XIX dokonano przebudowy wnętrza katedry i elewacji zachodniej z przedsionkiem w stylu neogotyckim. W latach 1912 i 1922 wieże zwieńczono nowymi hełmami. W 1930 roku biskupstwo wrocławskie zostało podniesione do rangi arcybiskupstwa i metropolii, a katedra stała się archikatedrą.

Pod koniec II wojny światowej, podczas oblężenia przez Armię Czerwoną zniszczeniu uległo aż 70% katedry. Wstępna odbudowa pod kierownictwem architekta Marcina Bukowskiego trwała do 1951 roku, kiedy 29 lipca prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński dokonał ponownego poświęcenia archikatedry. W następnych latach trwał proces odbudowywania archikatedry i uzupełniania jej wyposażenia. Do świątyni przeniesiono późnogotycki pentaptyk z Lubina, który stał się ołtarzem głównym, stalle z katedry św. Wincentego, ocalałą część organów z Hali Stulecia i obraz Matki Bożej (tzw. Madonna Sobieska) z Międzylesia. Od 1968 roku prowadzono drugi etap konserwację architektury zewnętrznej, rekonstrukcję pokrycia dachów, kaplic, dokończenie konserwacji wnętrza. Przez wszystkie te lata obie wieże katedry straszyły płaskimi, pozbawionymi hełmów dachami. Dopiero 14 sierpnia 1991 roku ustawiono oba siedemnastotonowe, nowe hełmy na wieżach katedry. Każdy z nich ma 37 m i od tej pory obie wieże mają po ok. 97 m wys. W wieży północno-zachodniej wbudowano windę umożliwiającą wjazd na galeryjkę widokową wokół hełmu. Obecny kształt świątyni jest efektem barokowych uzupełnień oraz współczesnych restauracji po zniszczeniach wojennych. Katedra uchodzi za pierwszą w pełni gotycką świątynię wzniesioną na ziemiach polskich.

Archikatedra jest trójnawową gotycką orientowaną bazyliką z ambitem i czworobocznie zakończonym chórem o długości 100 m i szerokości 44,5 m. Zarówno zachodnia jak i wschodnia elewacja flankowane są wieżami, z czego wschodnie od późnego średniowiecza pozostają nieukończone. Katedra posiada trzy wejścia: główne, od zachodu, prowadzące przez domek portalowy oraz dwa boczne, od północy i południa. W oknach znajdują się powojenne witraże projektu polskich artystów. Ambit odgrodzony jest od naw bocznych kratą i tylko w ograniczonym stopniu dostępny dla zwiedzających. Nawa główna oddzielona jest od prezbiterium wyraźnie zaznaczonym łukiem tęczowym. Posiada 6 przęseł (oraz jedno przęsło między wieżami zachodnimi), z czego położone najdalej na wschód ma podwójną szerokość. Elewacja wewnętrzna nawy głównej podzielona jest na dwie kondygnacje szerokim gzymsem opartym na konsolach. Okna nawy są większe niż w prezbiterium, jednak po północnej stronie duża ich część zasłonięta jest przez dach chóru cesarskiego. W położonym najdalej na zachód przęśle znajduje się empora organowa.

Katedra otoczona jest wieńcem kaplic pochodzących w większej części z okresu gotyku. Posiada ponadto cztery różnej wielkości kaplice barokowe. Elewacje wszystkich barokowych kaplic poddano w latach 90-tych renowacji, nadając im intensywne barwy, zbliżone do tych, jakie posiadały pierwotnie.Warto wyróżnić następujące wielkie kaplice archikatedry: Kaplica św. Elżbiety przylegająca od wschodu do wieży południowo-wschodniej, barokowa, z lat 1682-1700; Kaplica Mariacka na osi katedry z lat 1354-65; Kaplica Elektorska lub Bożego Ciała przylegająca do wieży północno-wschodniej, barokowa, z lat 1716-24; Kaplica św. Jana Chrzciciela przylegająca do północno-wschodniej wieży od północy z 1408 roku; Kaplica św. Kazimierza (dawniej św. Leopolda), przy szóstym (szerszym) przęśle południowej nawy, gotycka, z XV wieku; Kaplica Zbawiciela, używana obecnie jako kaplica sakramentu, przy czwartym przęśle południowej nawy, barokowa, powstała w latach 1671-72; Kaplica Zmartwychwstania lub Zmarłych przy trzech zachodnich przęsłach północnej nawy bocznej, dostępna z drugiego przęsła nawy, barokowa, z 1749 roku; Kaplica św. Andrzeja (nie istnieje), gotycka z roku 1464 całkowicie zniszczona w czasie II wojny światowej. Dach jest pokryty blachą miedzianą pochodzącą z renowacji z końca lat 60-tych, a nawy boczne i chór cesarski kryte są dachami jednospadowymi, również pokrytymi miedzią, zaś wschodnie wieże stromymi dachami czterospadowymi.

Archikatedra św. Jana Chrzciciela znajduje się na wrocławskim Ostrowie Tumskim.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Gotycka kolegiata Świętego Krzyża i kościół św. Bartłomieja powstała z fundacji księcia Henryka Probusa, który 11 stycznia 1288 roku wystawił dokument erekcyjny. Projektantem budowli był najprawdopodobniej mistrz Wiland. W latach 1288-95 powstało prezbiterium, natomiast korpus nawy i transept, ufundowane przez biskupa Nankiera, wzniesiono w latach 1320–50. Wznoszenie ścian kościoła zakończono ok. roku 1320, a sklepienie założono po przerwie trwającej zapewne kilka lat. W będącym w budowie prezbiterium kościoła pochowano, zgodnie z jego wolą, fundatora kolegiaty, który zmarł w 1290 roku, zaś około 1300–27 wykonano jego płytę nagrobną. Proporzec i tarcza książęca znajdowały się w kościele jeszcze w końcu XIX wieku, zaś jego szczątki, ekshumowane na polecenie hitlerowców przez antropologów, zaginęły w czasie II wojny światowej. Do zgromadzenia kanoników przy kościele Świętego Krzyża należeli w latach 1503–38 Mikołaj Kopernik, oraz zmarły w 1596 roku Andrzej Bogurski, który dokonał specjalnego zapisu, wedle którego kazania w języku polskim miały być utrzymane w kościele św. Krzyża po wsze czasy. Nabożeństwa w języku polskim odbywały się tu aż do 1919 roku. 

Dolny kościół św. Bartłomieja był wielokrotnie rabowany, zamieniany na magazyn, schron dla ludności, a nawet pełnił rolę stajni. W czasie przeprowadzonych w latach 1672 i 1723 renowacji zbarokizowano wnętrze, wprowadzając nowe ołtarze, a przede wszystkim emporę organową w wąskim zachodnim przęśle górnego kościoła. Na znajdującym się przed świątynią placu Kościelnym w latach 1730–32 powstał barokowy pomnik św. Jana Nepomucena. W 1810 roku zgromadzenie kanoników rozwiązano, a w ciągu XIX wieku dokonano w górnym kościele przekształceń w duchu neogotyckim.

W wyniku działań wojennych drugiej wojny światowej kolegiata została w znacznym stopniu uszkodzona. W trakcie pierwszych trzech lat po wojnie, w wyniku działalności Wrocławskiej Dyrekcji Odbudowy w kościele przeprowadzono pierwsze prace remontowe. W tym czasie zabezpieczono świątyni przed działaniami czynników atmosferycznych tak, aby zapobiec dalszej degradacji bryły kościoła. Ze względu na skoncentrowanie wysiłków na odbudowie katedry wrocławskiej w 1949 r. zakończono prace w kolegiacie. Następne sześć lat kościół oczekiwał na odpowiednią koniunkturę. Okazja do wyremontowania wnętrza świątyni nadarzyła się w 1955 roku wraz z koncepcją przekształcenia górnego kościoła św. Krzyża do roli muzeum. Zgodnie z ustaleniami wnętrze kościoła po przeprowadzeniu niezbędnych prac remontowych powinno zostać zregotyzowane. W ten sposób świątynia miała zostać oczyszczona z utożsamianego w tym czasie z Niemcami baroku. Ten pierwszy etap adaptacji kolegiaty św. Krzyża do roli muzeum zakończył się pod koniec 1955 roku. Drugi planowany etap to wyposażenie świątyni w liczne cenne zabytki z tumbą grobową Henryka IV na czele. Ostatecznie działania w tym kierunku `zakończyły się klęską. Do 1956 roku dolny kościół był używany przez wrocławskich Niemców, następnie do 1997 roku przez parafię greckokatolicką.

Bardzo wysoki, dwukondygnacyjny ceglany kościół halowy posiada niezwykły na Śląsku dwukondygnacyjny układ wnętrza: dolny kościół św. Bartłomieja i górny, właściwy Świętego Krzyża, powtarzający prawie całkowicie jego rzut. W rzucie poziomym kościół posiada formę krzyża łacińskiego, czteroprzęsłowe, wydłużone prezbiterium zakończone trójbocznym obejściem. Analogiczne zakończenia posiada transept o tej samej rozpiętości sklepień. Trzy nawy tworzą halę, przy czym dolna kondygnacja posiada wyłącznie sklepienie krzyżowo-żebrowe, zaś w później ukończonej, górnej zrezygnowano z co drugiego filara, wprowadzając w nawie środkowej sklepienia na polach podwójnej długości, zaś w nawach bocznych sklepienia trójdzielne. Kościół ma 66 m długości, 44 m szerokości, wysokość naw – 19 m. Dwie wieże, znajdujące się w narożach między halą a transeptem (tylko południowa, wyższa została w pełni ukończona, zakończona iglicą, wysoka na 69 m) są pokryte blachą miedzianą i pochodzą z ok. 1484 roku. Nietypowe jest również rozwiązanie dachu – nawa środkowa posiada wysoki dach podłużny, wspólny z prezbiterium, zaś nawy boczne – poprzeczne daszki szczytowe. Jeden ze szczytów w elewacji południowej ozdobiony jest miedzianym orłem heraldycznym, jednak pozbawionym półksiężyca na piersi, przez co nie może być identyfikowany z herbem fundatora.

Wewnątrz górnego kościoła zachował się tympanon fundacyjny z przedstawieniem Trójcy Świętej. Funkcję ołtarza głównego pełni Ołtarz „Zaśnięcia Panny Marii”, ołtarzem bocznym jest natomiast pentaptyk z Przecławia. W południowym ramieniu transeptu znajduje się nagrobek kanonika Stanisława Sauera (zm. 1535), który jest jednym z wczesnych dzieł renesansu na Śląsku. Na wieży kościelnej wisi obecnie jeden dzwon odlany w 1769 roku, ważący ok. 1400 kg.  W kościele odbywają się msze święte (w tym tradycyjna msza łacińska) oraz znane wydarzenia kulturalne, takie jak festiwal organowy „Non sola scripta”. 

Kolegiata Świętego Krzyża i kościół św. Bartłomieja znajduje się na Ostrowie Tumskim przy Placu Kościelnym. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Gotycki kościół św. Piotra i św. Pawła, zbudowany z cegły powstał w latach od 1404 (wzniesiono wówczas prezbiterium) do 1454 (zakończenie budowy nawy). Pierwotnie jednofilarowe sklepienie nawy i sklepienia prezbiterium uległy wraz z dachem zniszczeniu w wielkim pożarze Ostrowa Tumskiego w 1634 roku, po czym zostały odbudowane w stylu barokowym w 1667 roku już bez centralnego filara. Kolejny pożar Ostrowa Tumskiego i Wyspy Piasek dotknął kościół w 1791 roku, po czym ponownie został on naprawiony. 

Budynek szerokości 14 metrów jest orientowany, ustawiony bokiem do ulicy Katedralnej, a ściana jego prezbiterium przylega częściowo do wzniesionego w latach 1702-15 sierocińca. W czasie wojen napoleońskich w 1813 roku założono w nim szpital dla francuskich jeńców. W 1884 roku wnętrza kościoła zostały odnowione w stylu neogotyckim, a w 1927 roku przebito bezpośrednie przejście z przyległego do kościoła internatu. W kościele znajdują się powojenne organy zbudowane przez Theodora Böhme. 

W 1945 roku kościół ucierpiał w znacznym stopniu (m.in. stracił dach i sklepienia), ocenianym na 40%. W czasie odbudowy, przeprowadzonej w latach 1952-53 przywrócono częściowo gotycki charakter budowli, m.in. usuwając wewnętrzne i zewnętrzne tynki i odtwarzając krzyżowo-żebrowe sklepienie nawy podparte na półmetrowej średnicy, odbudowanym kamiennym filarze. 

Kościół św. Piotra i św. Pawła znajduje się w południowo-zachodniej części Ostrowa Tumskiego, obok mostu Tumskiego. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Późnoromański kościół św. Idziego zbudowany w 1 połowie XIII wieku na Ostrowie Tumskim, jest najstarszym w pełni zachowanym budynkiem Wrocławia, a zarazem najstarszym czynnym do dziś kościołem w mieście. Kościół prawdopodobnie zaczęto wznosić między latami 1220-40 i istniał już na pewno przed 1241 rokiem. Kamienne profile cokołu kościoła przez swoje cechy stylistyczne wskazują na pochodzenie z wcześniejszej budowli. W trakcie budowy doszło do zmiany koncepcji i zamiast półkolistej absydy zrealizowano trójboczną. Z dwóch jego portali zachował się jeden w stylu romańskim, drugi jest już renesansowy. Należy do charakterystycznego dla średniowiecznego Wrocławia typu kościołów jednofilarowych, w których sklepienie budynku wsparte jest pojedynczym filarem, a arkada z cegieł łączy kościół z szesnastowieczną kapitułą w stylu późnego gotyku, tworząc tzw. „Bramę Kluskową”. 

Po II wojnie światowej usunięto większość zmian wprowadzonych w epoce baroku, skuwając tynki zewnętrzne i rekonstruując podwójny łuk tęczowy, pozostawiono natomiast sygnaturkę. Budynek kapituły oraz z nim sąsiadujące mieszczą Muzeum Archidiecezjalne, w którym wystawiono zbiory cennych obiektów sztuki sakralnej, a także m.in. Księgę henrykowską. 

Kościół św. Idziego znajduje się na Ostrowie Tumskim, obok katedry. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Obecny, gotycki Kościół Najświętszej Marii Panny na Piasku zbudowano w latach 1334-75 na miejscu starszego, romańskiego założenia. Budowlę wzniesiono według planów mistrza Pieszki, a zainicjował ją opat Konrad z Oleśnicy, kościół został zaś konsekrowany w 1369 roku przez biskupa Przecława. Sklepienia wykonano w latach 1386-95. W 1430 roku ukończono wieżę południową – północna pozostała nieukończona. Pierwotny gotycki hełm z galerią obronną został zastąpiony później barokowym, ten zaś spłonął 28 lub 30 stycznia 1730 roku i został zastąpiony tymczasowym daszkiem namiotowym, którego forma zachowała się do dziś. W 1390 roku ukończono pierwszą z kaplic bocznych – Świętej Rodziny, zaś w 1666 roku zbudowano wedle projektu Antonio Caldina kaplicę św. Krzyża – najstarszy obiekt barokowy we Wrocławiu. W pożarze z 1730 poza hełmem spłonął dach korpusu kościoła, odbudowany w 1732 roku. Kolejne pożary, z 1763 i 1791 roku spowodowały kolejne, później odbudowywane, uszkodzenia dachu.

Świątynia jest halą bez transeptu z dwiema wieżami w elewacji zachodniej, z czego ukończono tylko południową, północna zaś nie wznosi się ponad poziom murów naw. Nie wyodrębnione w bryle prezbiterium na przedłużeniu nawy środkowej było pierwotnie oddzielone od niej przez kamienne lektorium. Od wschodu posiada ono zakończenie czworoboczne, a sięgające zakończenia prezbiterium nawy boczne są zamknięte trójbocznie. Nad nawą główną liczącą łącznie z prezbiterium i przęsłem międzywieżowym siedem przęseł zbudowano sklepienia gwiaździste, a pomiędzy wieżami krzyżowo-żebrowe. Nawy boczne przekryte są sklepieniami trójdzielnymi o dziewięciu tarczach w każdym przęśle. Elewacja północna została wzmocniona przyporami, występującymi dwa razy częściej, niż filary nawy głównej. Elewacja zachodnia jest całkowicie płaska, bez skarp, brak także szczytu. Cała świątynia liczy 78 m długości, 25 m szerokości, 23,8 m wysokości wnętrza. Do nawy południowej przylega w jej wschodniej części czteroprzęsłowa zakrystia. Kościół początkowo posiadał trzy równoległe dachy, osobne dla naw, a obecnie nakrywa go wspólny dach dwuspadowy. Wieże nakryte są daszkami namiotowymi.

Przylegający do kościoła klasztor powstał w epoce gotyku, lecz w latach 1709-15 za rządów opata Baltazara Seidla został przebudowany i rozbudowany w stylu barokowym. Osobne, przylegające od wschodu skrzydło dawnej biblioteki klasztornej zachowało jednak gotycki charakter do 1945 roku. W 1632 roku kościół został splądrowany przez szwedzkie wojska. Po sekularyzacji zakonu w 1810 roku budynki klasztorne były wykorzystywane jako biblioteka.

W czasie oblężenia Wrocławia pod koniec II wojny światowej kościół i klasztor zostały silnie zniszczone. Z bogatej niegdyś dekoracji malarskiej wnętrza zachowały się tylko nieliczne pozostałości. Rozważano pozostawienie zespołu poklasztornego w formie trwałej ruiny. Ostatecznie zostały jednak odbudowane, przy czym wnętrzu świątyni przywrócono formy gotyckie i wyposażono ołtarzami ze zniszczonych w czasie wojny kościołów śląskich. Dach odbudowano jako bardziej stromy niż przed zniszczeniem, rekonstruując formę sprzed pożaru z 1730. Nowoczesne witraże w kościele wykonała Teresa Maria Reklewska. W budynku poklasztornym obecnie mieści się oddział Biblioteki Uniwersyteckiej. Przeważająca część dawnego wyposażenia kościoła uległa zniszczeniu w 1945 roku. W przyziemiu wieży znajduje się bogato zdobiona późnogotycka kamienna chrzcielnica z lat 1464-72. Do kamiennego detalu architektonicznego wnętrza zaliczają się ponadto rzeźbione konsole, na których oparte są sklepienia oraz znajdujące się poniżej ustawione na dalszych konsolach pełnopostaciowe przedstawienia aniołów i proroków pod baldachimami. Z początkowej romańskiej świątyni pozostały natomiast nieliczne spolia, przede wszystkim tympanon fundacyjny umieszczony obecnie nad wejściem do zakrystii, stanowiący cenne źródło ikonograficzne. Przy filarach umieszczono liczne drewniane ołtarze pochodzące ze zniszczonych kościołów śląskich. W kościele znajduje się też barokowy (XVII wiek) obraz Matki Boskiej Zwycięskiej, przywieziony po wojnie z Mariampola na Podolu, koronowany w 1989 roku. W kaplicy w przyziemiu zachodniego skrzydła budynku poklasztornego, dostępnej z południowej nawy kościoła wystawiona jest całoroczna ruchoma szopka.

Zespół kościelno-klasztorny znajduje się na północ od Starówki, na Wyspie Piasek, przy ul św. Jadwigi.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Obecna trójnawowa Bazylika pw. św. Elżbiety (zwana Farą Elżbietańską) została ufundowana przez księcia Bolesława III Rozrzutnego na początku XIV wieku w stylu gotyckim, na miejscu starszego założenia romańskiego. W latach 1309-18 wzniesiono zachodnie przęsło naw, w 1340 roku ukończona była nawa, w 1384 roku kaplica pw. Najświętszej Maryi Panny, a w 1387 roku prezbiterium. Nawa główna ma wysokość 29,7 m. Prezbiterium kościoła wydzielone jest jedynie we wnętrzu wydatnymi gurtami jest zamknięte trójbocznie. Nawy boczne przedłużone są do końca prezbiterium i zakończone są analogicznie do niego. Bryła kościoła ma długość 68,2 m i szerokość 34,47 m. Ukończona w połowie XV wieku przylegająca do kościoła od południa masywna, pozbawiona przypór i akcentowana lizenami i blendami wieża osiągnęła wraz z hełmem wysokość 130,5 m, będąc najwyższą wieżą na Śląsku. Kruchty powstały po stronie południowej i północnej, główny portal prowadzi do przyziemia wieży. Stosunkowo nieefektowna elewacja zachodnia nie posiada portalu i ze względu na przylegającą do niej ulicę położona jest ukośnie w stosunku do osi kościoła. 6 kwietnia 1525 roku kościół św. Elżbiety stał się pierwszym ze śląskich kościołów, który przejęli ewangelicy, a pastorem został Ambrosius Moiban. W 1529 roku w czasie wichury zawalił się drewniany hełm wieży, a jego szczątki upadły na otaczający kościół cmentarz. Wieżę odbudowano w latach 1531-35 ze znacznie mniejszym hełmem renesansowym o formie istniejącej do dziś. W 1598 roku podczas remontu dachu położono dachówkę, tworzącą wzór czerwonej-zielonej szachownicy. W 1649 roku zawaliła się część więźby dachowej. Kolejny raz poważnych zniszczeń kościół doznał w czasie oblężenia miasta przez wojska napoleońskie w latach 1806-07, gdy uszkodzony został hełm na wieży oraz dach. W latach 1856-57 prowadzono renowację kościoła, lecz w czasie prac zawaliła się zewnętrzna ściana nawy południowej, a wraz z nią część sklepień – po odbudowie i wzmocnieniach konstrukcji kościół ponownie konsekrowano 19 listopada 1858 roku.

W kościele z biegiem czasu powstało bogate wyposażenie fundowane przez zamożnych mieszczan, a także liczne epitafia (w sumie około 370). W 1750-1761 Michael i Benjamin Engler, a następnie Gottlieb Ziegler zbudowali w kościele wielkie organy.

II wojnę światową kościół przetrwał bez większych uszkodzeń. Krótko służył jeszcze polskiej już parafii Ewangelicko-augsburskiej, a w listopadzie 1946 został jednak ewangelikom odebrany i przez władze przekazany katolickiemu ordynariatowi polowemu, uzyskując status kościoła garnizonowego. 2 lipca 1946 pierwszą mszę św. odprawił w kościele polski ksiądz rzymskokatolicki dziekan Bronisław Nowak. Bogate wyposażenie kościoła i dużą część oryginalnej substancji budowlanej strawiły jednak trzy pożary. Pierwszy miał miejsce 4 czerwca 1960, gdy od uderzenia piorunem spłonął szczyt wieży i został uszkodzony dach. Dach i wieża zostały odremontowane, lecz 20 września 1975 wieża ponownie się zapaliła, a wraz z nią otaczające ją jeszcze drewniane rusztowanie. Całkowicie zniszczone zostały renesansowy hełm, kamieniarka wieży oraz najmniejszy z trzech dzwonów (dwa pozostałe zerwały się z zawieszenia, lecz przetrwały upadek). Ostatni, najpoważniejszy w skutkach pożar 9 czerwca 1976 spowodował prawie całkowite zniszczenie drewnianego wyposażenia kościoła, spłonęły organy, więźba dachowa, zawaliły się częściowo żebra sklepienia nawy głównej, a sklepienia popękały. Pękła również południowa ściana nawy głównej i odchyliła się od pionu. Odbudowa trwała przez całe lata 80-te i postępowała bardzo powoli.

31 maja 1997 roku Jan Paweł II dokonał poświęcenia kościoła, a sześć lat później nadał mu status bazyliki mniejszej.

Kościół położony jest na placu pomiędzy ulicami Kiełbaśniczą, Odrzańską, św. Mikołaja i św. Elżbiety, przy północno-zachodnim narożniku Rynku.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Pierwszy kościół w miejscu obecnej katedry św. Marii Magdaleny powstał już pod koniec XI wieku. W 1226 roku świątynia została wyniesiona do rangi kościoła parafialnego przez biskupa Wawrzyńca, choć niektóre źródła podają że zamiast starszego kościoła wzniesiono wówczas od podstaw romańską świątynię pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła i św. Marii Magdaleny, którą ukończono ją w 1232 roku. Kościół ten został zniszczony w czasie najazdu mongolskiego w 1241 roku. Kolejną świątynię, romańsko-gotycką, zbudowano w latach 1242-48.

W latach 1342-62, po pożarze wzniesiono nową, większą świątyni w stylu późnogotyckim, która uzyskała obecny kształt. W XV wieku ukończono wieże, a w 1459 roku po raz pierwszy wzmiankowano Mostek Czarownic (Pokutnic) łączący je na wysokości ostatniej kondygnacji, zaś w 1481 roku ukończono pokryte blachą ołowianą stożkowe hełmy. Wcześniej, bo już 1 września 1358 roku, w budujących się wieżach zawieszono pierwszy dzwon, a w 1386 roku umieszczono w południowej wieży odlany przez Michaela Wildego Dzwon Grzesznika – największy dzwon Śląska o obwodzie 6,30 m i wysokości wewnątrz 1,80 m. W 1440 roku w portalu głównym umieszczono rzeźbę przedstawiającą patronkę kościoła, zaś w 1447 roku kolejną – przedstawienie Chrystusa i Marii. W XV i XVI wieku wzniesiono otaczające kościół kaplice, w 1546 roku przeniesiono tu romański portal główny z wyburzonego kościoła opackiego na Ołbinie i wmurowano w elewację południową.

Kościół posiadał w 1512 roku 16 kaplic i 58 ołtarzy. W 1523 roku świątynię przejęła gmina protestancka, a pierwszym proboszczem został Johannes Heß. W latach 1564-81 na wieżach, w miejsce wcześniej zdemontowanych, wzniesiono nowe pokryte miedzią renesansowe hełmy. W północnej wieży zawieszono dwa nowe dzwony, które nazwano Tureckimi. Wówczas również Otynkowano elewacje kościoła, zaś dachy naw bocznych podniesiono ponad poziom łęków przyporowych, gdyż wbudowano tam empory. W latach 1722-24 zbudowano w przęśle pomiędzy wieżami nowy prospekt organowy według projektu Georga Urbansky’ego. 23 marca 1887 roku podczas obchodów 90-tych urodzin cesarza Wilhelma I zapaliła się od fajerwerków północna wieża. Jej hełm, a wraz z nimi Dzwony Tureckie, uległy zniszczeniu. W latach 1890-92 odtworzono ją w dawnym kształcie, jednocześnie regotyzowano wnętrze kościoła, zastępując prospekt organowy nowym, a w 1909 roku skuto renesansowe tynki sgraffitowe z elewacji.

W ostatnich dniach II wojny światowej kościół stracił w pożarze hełmy wież i dach nawy, jednak mury zachowały się w stosunkowo dobrym stanie. 17 maja 1945 wybuch zniszczył wieżę południową – jej północna połowa runęła, niszcząc również mostek między wieżami, ścianę szczytową i portal główny (zachodni) kościoła wraz z cennymi rzeźbami. Zniszczone zostały sklepienia, a także zabytkowy Dzwon Grzesznika. Romański Portal Ołbiński przetrwał bez uszkodzeń. Kościół prowizorycznie zabezpieczono w 1947 roku, odbudowując południową wieżę. Do 1948 roku w zakrystii odbywały się nabożeństwa ewangelickie. Całkowitej odbudowy dokonano w latach 1960-70.

Obecnie jest to bazylikowy, trójnawowy kościół bez transeptu z dwoma wieżami z sześcioprzęsłową nawą główną oraz prosto zamkniętym prezbiterium bez obejścia. Od północy przylega do prezbiterium dwukondygnacyjna zakrystia. Nawy sklepione są krzyżowo-żebrowo, prezbiterium gwiaździście, a przedłużone nawy boczne przy nim – trójdzielnie. Łęki przyporowe znajdują się wysoko, ponad dachami naw bocznych. Kościół ma łączną długość 62,8 m, zaś jego szerokość wynosi 32,1 m przy wysokości murów nawy głównej 22,9 m, a bocznych – 9,4 m. We wnętrzu zachowała się renesansowa ambona z lat 1579-1581. Od 1972 roku Katedra św. Marii Magdaleny pełni funkcję katedry diecezji wrocławskiej Kościoła Polskokatolickiego. Na przełomie XX i XXI wieku odnowiono dach, przywracając tradycyjną kolorową dachówkę (czerwono-zielona szachownica) i odbudowując mostek. Planuje się rekonstrukcję renesansowych hełmów.

Katedra św. Marii Magdaleny we Wrocławiu znajduje się między ulicami Szewską i Łaciarską w pobliżu wrocławskiego Rynku.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

W początkach XVI wieku podjęto nieudaną próbę powołania wyższej uczelni we Wrocławiu, kiedy to król Czech i Węgier Władysław II Jagiellończyk podpisał w Budzie akt fundacyjny Generale Litterarum Gymnasium, co oznaczało pełną uczelnię uniwersytecką, obejmującą wydziały teologii. prawa, medycyny oraz filozofii. Wola królewska nie została jednak zrealizowana, w wyniku sprzeciwu papieża Juliusza II. 

Do planów powołania uniwersytetu na Śląsku powrócono dopiero dwa wieki później z inicjatywy cesarza Leopolda I Habsburga, który 1 października 1701 roku podpisał w Wiedniu akt fundacyjny, zwany jako Aurea bulla fundationis Universitatis Wratislaviensis, powołujący do życia uniwersytet, który otrzymał nazwę od imienia władcy – Leopoldiny. Uczelnia ta bazująca na doświadczeniach założonego w 2. połowie XVII wieku kolegium prowadzonego przez zakon jezuitów składała się z dwóch wydziałów: teologii katolickiej i filozofii. Mimo usilnych starań władcy nigdy nie udało się utworzyć pozostałych dwóch wydziałów: prawa i medycyny, przez co uczelnia posiadała tylko rangę akademii. Akademia zainaugurowała swoją działalność w dniu cesarskich imienin – 15 listopada 1702 roku w budynku dawnego zamku cesarskiego we Wrocławiu. W 1724 roku w murach uczelni studiowało około 1300 studentów. Uczelnia cieszyła się wszystkimi tradycyjnymi przywilejami uniwersytetów europejskich tego okresu. W 1728 roku jezuici przystąpili do budowy właściwego gmachu głównego akademii w miejscu zburzonego wcześniej zamku, podarowanego im wcześniej przez cesarza. Budynek ten usytuowano nad brzegiem Odry.

Obiekt ten nigdy nie został dokończony w zaplanowanej pierwotnej postaci, w wyniku wybuchu wojen śląskich, po których zakończeniu Dolny Śląsk stał się częścią Prus. W 1811 roku zgodnie z wolą króla Prus Fryderyka Wilhelma III Hohenzollerna przeniesiono z Frankfurtu nad Odrą do Wrocławia pełny, czterowydziałowy Uniwerytet Viadrina (założony w 1506 roku), łącząc go z wrocławską Akademią Leopoldyńską. Uniwersytet kontynuował działalność obu uczelni, w związku z czym składał się aż z pięciu wydziałów. Uniwersytet od XIX aż do pierwszej połowy XX wieku był oazą otwartości i tolerancji, a także przyciągał, obok niemieckich, również wielu czeskich, żydowskich oraz polskich studentów. W tym okresie wielu Polaków zajmowało wysokie stanowiska akademickie na uniwersytecie. Sytuacja ta jednak zmieniła się radykalnie w latach 1933–39 po dojściu do władzy w Niemczech nazistów. W tym czasie nauczyciele akademicy i studenci innych narodowości niż niemiecka zostali usunięci z uczelni. Zimą 1945 roku, w obliczu szybko zbliżającego się frontu II wojny światowej, pracownicy uniwersytetu ewakuowali sprzęt i zasoby biblioteczne do Drezna.

W trakcie ciężkich walk o Wrocław w maju 1945 roku, doszło do zniszczenia około 70% zabudowy miasta. Również gmach główny uniwersytetu uległ znacznemu zniszczeniu. Po wojnie inauguracyjny wykład odbył się 15 listopada 1945 roku. W latach 1949–51 miała miejsce reorganizacja wrocławskiego środowiska akademickiego i wyodrębnianie się ze struktur Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej czterech uczelni: Akademii Medycznej, Wyższej Szkoły Rolniczej, Politechniki Wrocławskiej i Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego. Uniwersytet rozpoczął nowy, samodzielny już rok akademicki.

Uczelnia jest położona przy Placu Uniwersyteckim 1.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.    

Oratorium Marianum – Po przekształceniu wcześniejszej Akademii Jezuickiej w uniwersytet (1702), od 1728 rozpoczęła się budowa nowego gmachu uczelni. W jego wnętrzu zaplanowano kilka reprezentacyjnych sal, w tym barokowe Oratorium Marianum znane również jako Oratorium Muzyczne nowo budowanego Uniwersytetu Wrocławskiego. Według pierwotnego projektu, oratorium miało zajmować całą szerokość budynku, jednak po zawaleniu się zachodnich filarów w trakcie budowy (sierpień 1731) salę znacznie zwężono. Głównym projektantem wystroju artystycznego oratorium był Johannes Petner, a po jego śmierci Joseph Frisch. Malowidła wykonał Johann Christoph Handke. Dzięki znakomitej akustyce oratorium stało się jedną z głównych sal muzycznych Wrocławia. W XIX wieku koncertowali w niej Johannes Brahms, Ferenc Liszt, Niccolo Paganini, Anton Rubinstein, Klara Schumann i Henryk Wieniawski. W 1902 roku Hans Poelzig stworzył secesyjny prospekt organowy dla Oratorium (zniszczony w 1945 roku). W czasie I wojny światowej oratorium było częścią lazaretu założonego w gmachu uniwersyteckim i dekoracje oraz malowidła uległy znacznym uszkodzeniom. Prace restauracyjne trwały do 1940 roku.

W trakcie oblężenia Wrocławia w 1945 roku oratorium zostało poważnie uszkodzone, zniszczeniu uległ m.in. strop sali. Odbudowa powojenna nie przywróciła dawnego wystroju i dopiero renowacja z przełomu XX i XXI wieku doprowadziła do odświeżenia i odtworzenia większości sztukaterii oraz części malowideł, a także przywrócenia koncertowej funkcji auli. W oratorium znajdują się organy (pozytyw) Adama Honoratio Caspariniego z 1718 roku. W 2013 roku zaczęto odtwarzać malowidła sali. Zadanie to finansowało Niemiecko-Polskie Towarzystwo Uniwersytetu Wrocławskiego, a wykonał Christoph Wetzel.

Uniwersytet Wrocławski znajduje się na północ od Rynku, nad Odrą, przy Placu Uniwersyteckim 1. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Barokowa Aula Leopoldyńska została pomyślana jako główne reprezentacyjne pomieszczenie nowo wznoszonego gmachu Uniwersytetu Wrocławskiego w latach 1728–32. Nazwę nadano na cześć fundatora uniwersytetu, cesarza rzymskiego Leopolda I Habsburga. Lekko trapezowate wnętrze podzielone jest na podium i audytorium. Nad wejściem umieszczono emporę muzyczną, ozdobioną stiukową balustradą z popiersiem i herbem ówczesnego dyrektora Urzędu Zwierzchniego Jana Antoniego Schaffgotscha oraz stropowym freskiem z alegorią Silesii (Śląska) siedzącej na tronie w otoczeniu Viadrusa (Odry) i Wratislavii (Wrocławia). W centrum podium znajduje się grupa rzeźbiarska z Leopoldem I na tronie. Obok niego znajdują się personifikacje Roztropności (starzec z lustrem) i Zapobiegliwości (kobieta z ulem); poniżej cesarza odrzucone przez niego alegorie Zwady (kobieta z włosami w nieładzie) i Głupoty (młodzieniec z oślimi uszami). Po obu stronach podium, pod kolumnami, są rozmieszczone posągi jego synów i także cesarzy: Józefa I oraz Karola VI. Przed nimi stoją stalle i loże kanclerza (południowa część) i rektora (północna część).

Na stropie znajduje się fresk z poświęceniem uczelni Matce Boskiej. Nad audytorium wielki alegoryczny fresk ilustruje apoteozę Mądrości Bożej, źródła wszelkiej wiedzy oraz personifikacje ówczesnych nauk i sztuk. Mniejsze freski we wnękach okiennych przedstawiają starożytnych i nowożytnych (do XVII wieku) uczonych. Na ścianie wisi szesnaście portretów osób zasłużonych dla zakonu jezuitów oraz w pierwszych etapach budowy i działania uczelni. Osiem z tych portretów skradziono w 1997 roku, odzyskano tylko dwa, a resztę zastąpiono kopiami powstałymi po kradzieży. Przy ścianach stoją loże profesorskie. Niezwykle bogaty jest portal wejściowy do auli, z bogato rzeźbionym drzwiami. Podłoga sali wyłożona jest marmurowymi płytami. Bardzo bogate dekoracje stiukowe wykonał bawarski artysta Franz Mangoldt, freski Johann Christoph Handke, a rzeźby drewniane Christoph Hollandt.

Aula Leopoldyńska zwana również Leopoldina jest obecnie wykorzystywana głównie jako część muzeum uniwersyteckiego, a także jako miejsce obchodzenia głównych uroczystości uczelni. 

Uniwersytet Wrocławski znajduje się na północ od Rynku, nad Odrą, przy Placu Uniwersyteckim 1. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Barokowy kościół Imienia Jezus został wzniesiony przez jezuitów w latach 1689-98. Świątynia ta ma jeden z najbogatszych we Wrocławiu wystrojów barokowych wnętrza. Jest to typowa dla architektury jezuickiej świątynia jednonawowa z dwoma rzędami (2 × 6) kaplic bocznych, nad którymi znajdują się empory otwarte ku nawie. Długość kościoła wynosi 53,2 metry, szerokość 26,2 m, a wysokość 23,6 m. Dość nietypowy jest fakt, że świątynia posiada dwie sygnaturki – malutką z 1700 roku na wschodnim szczycie kościoła i większą z 1727 roku. 

Kościół wzniesiony został w miejscu południowego skrzydła dawnego zamku cesarskiego. Z wyburzonego zamku zachowano jednopiętrowy budynek renesansowy, który wykorzystano jako zakrystię. Przetrwały renesansowe portale okienne i drzwiowe. Projektantem kościoła był włoski architekt Teodor Moretti, a budowę powierzono Mateuszowi Bienerowi i Janowi Knollowi.

Poświęcenia kościoła dokonano 30 lipca 1698 roku, ale dopiero w 1700 roku ukończono fasadę zachodnią, a w latach 1703-06 Johann Michael Rottmayr namalował cykl iluzjonistycznych fresków na ścianach i sklepieniach świątyni. Na fresku nawy głównej znajduje się wśród licznych postaci świętych oraz ówczesnych cesarzy austriackich także autoportret Rottmayra. Od 1722 do 1734 roku trwały prace nad rzeźbiarskim wystrojem kościoła prowadzone pod kierunkiem Krzysztofa Tauscha – wykonano sztukaterie, pilastry, gzymsy, ambonę, rzeźby, a także zachowane częściowo do dziś ławki, konfesjonały, kandelabry i świeczniki. Monumentalny ołtarz główny, ukończony w 1726 roku zaprojektował sam Tausch, on też namalował w 1725 roku obraz ołtarzowy przedstawiający obrzezanie Jezusa. Autorstwa Tauscha jest także ołtarz Męki Pańskiej z 1725 roku w kaplicy pw. Matki Bożej Bolesnej. Rzeźby ambony (1727–28) oraz część rzeźb świętych przy wejściu do prezbiterium (1726) są dziełem znanego śląskiego rzeźbiarza Mangoldta, reszta wspomnianych rzeźb jest dziełem innego słynnego rzeźbiarza Siegwitza, który jest też autorem dwóch bogato zdobionych konfesjonałów. 

Pod koniec prac wykończeniowych kościoła wybudowano w sąsiedztwie (1728-41) gmach kolegium jezuickiego, które od 1811 roku po dziś dzień pełni funkcję gmachu głównego Uniwersytetu Wrocławskiego. Świątynia była kilkakrotnie opuszczana i lekko niszczona w wyniku katastrof (w 1748 roku wybuch pobliskiej Baszty Prochowej) i działań wojennych (wojna siedmioletnia 1756-63, i gdy przekształcono go na magazyn zboża w 1945 roku) jednak nie poniosła zbyt dużych strat i barokowy wystrój oraz wyposażenie przetrwały do dziś. W XIX wieku, a zwłaszcza w okresie 1879–93 przebudowano większość barokowych ołtarzy kaplic bocznych (zachowując pierwotne elementy) m.in. zaopatrując je w nowo namalowane obrazy ołtarzowe. Jedynie w kilku ołtarzach zostały obrazy z XVII lub XVIII wieku. Powstała też wtedy gipsowa kopia Piety Michała Anioła. W 1926 roku zbudowano w oryginalnej, XVIII-wiecznej szafie organowej nowe organy, wykonane w pracowni organmistrzowskiej Wilhelma Sauera, które użytkowane są jako instrument liturgiczny i koncertowy. W kwietniu 1945 roku trafiły do świątyni najcenniejsze zabytki sztuki sakralnej z innych wrocławskich kościołów. Z oblężenia Twierdzy Wrocław w 1945 roku kościół wyszedł z około dziesięcioprocentowymi zniszczeniami. Po wojnie, po dokonaniu wstępnych prac zabezpieczających, we wrześniu 1946 roku przekazano go na potrzeby duszpasterstwa akademickiego.

Kościół znajduje się przy pl. Uniwersyteckim 1. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Początki kościoła św. Wojciecha sięgają 1. połowy XII wieku. Pierwotna świątynia, wzniesiona w stylu romańskim, została konsekrowana w 1112 roku. Prawdopodobnym fundatorem kościoła był Bogusław – brat możnowładcy śląskiego Piotra Włostowica. Na mocy postanowienia papieża Eugeniusza III z 19 października 1148 roku kościół został przekazany kanonikom regularnym św. Augustyna, którzy sprawowali patronat nad kościołem do 17 kwietnia 1226 roku, kiedy biskup wrocławski Wawrzyniec odkupił prawo własności od opata Witosława.

1 maja 1226 roku, biskup Wawrzyniec przekazał kościół sprowadzonym z Krakowa dominikanom. Dominikanie niemal natychmiast przystąpili do budowy nowej romańskiej świątyni, która powstała w latach 20. i 30. XIII wieku i prawdopodobnie składała się ze sklepionego prostokątnego prezbiterium i wydłużonej, krytej stropem nawy. Kościół i klasztor ucierpiały podczas najazdu Mongołów w 1241 roku. W latach 50. i 60. XIII wieku wzniesiono nowy, gotycki korpus nawowy z transeptem. W 1295 roku rozpoczęto budowę nowego, wielobocznie zamkniętego prezbiterium, ukończonego zapewne przed 1330. 14 września 1330 roku prezbiterium zostało konsekrowane przez biskupa wrocławskiego Nankiera. Prawdopodobnie w pierwszych dekadach XIV wieku powstały również zabudowania klasztorne. W 1359 roku ukończono wieżę kościoła. Nowe prezbiterium było wyższe od korpusu nawowego o ok. 7 metrów, co wymusiło podwyższenie nawy i transeptu, dokonane przypuszczalnie w 2. połowie XV wieku, równocześnie  wydłużono nawę o dodatkowe przęsło od strony zachodniej.

Pierwotnie wnętrze kościoła pokryte było polichromią, o czym świadczą jeszcze przekazy z XVII wieku. Zachowane fragmenty gotyckich malowideł ściennych z lat 70. XV w. widoczne są w kaplicy podwieżowej. Okna świątyni wypełniały barwne witraże, a we wnętrzu znajdowało się 14 późnogotyckich ołtarzy. Zachodnią elewację ozdobiono wydatnym ceramicznym szczytem. Pod koniec XVI wieku, po zawaleniu się dotychczasowego hełmu w 1581 roku, przebudowano hełm wieży, nadając mu formę renesansową. Około 1466 roku po północnej stronie kościoła powstał kościół pomocniczy św. Wita, przebudowany następnie w latach 1488-1515. W 1667 roku świątynia ta została zbarokizowana i poświęcona św. Józefowi. W 1679 roku, pod kierunkiem włoskiego architekta Carla Rossiego, powstała Kaplica Loretańska, rozebrana w 1850 roku. W latach 1711–30 w narożniku południowym ramienia transeptu powstała barokowa kaplica błogosławionego Czesława, którego publiczny kult został zaaprobowany przez papieża Klemensa XI w 1713 roku. W centralnym miejscu kaplicy umieszczono alabastrowy sarkofag z relikwiami błogosławionego, którego życie i cuda ukazano w dwudziestu czterech reliefowych scenach zdobiących sarkofag. Ponowna przebudowa kościoła, której fundatorem był kupiec Piotr Zerbst, miała miejsce w 1717 roku. W 1754 roku, trzynaście lat po zajęciu Śląska przez Prusy, klasztor wrocławski wraz z siedmioma innymi śląskimi placówkami dominikańskimi utworzył samodzielną Kongregację Śląską bł. Czesława, w której funkcję wikariusza generalnego pełnił przeor wrocławski.

W 1810 roku na terenie pruskiego Śląska przeprowadzono kasatę klasztorów. Klasztor dominikański we Wrocławiu uległ likwidacji, a kościół św. Wojciecha przekazano duchowieństwu diecezjalnemu. Zabudowania klasztorne początkowo służyły jako magazyn, a na początku XX wieku zostały rozebrane. Zachował się jedynie barokowy refektarz letni, nakryty dachem mansardowym, stanowiący osobny budynek. Został on na nowo połączony z kościołem nowym budynkiem klasztornym zaprojektowanym przez Macieja Małachowicza, ukończonym ostatecznie w 2008 roku i wykorzystywanym przez dominikanów.

Pod koniec II wojny światowej, kościół św. Wojciecha uległ poważnemu zniszczeniu w wyniku bombardowania i ostrzału artyleryjskiego. Ocalały jedynie kaplica bł. Czesława, zakrystia oraz kaplica Męki Pańskiej. W latach 1946–1949 przeprowadzono prace zabezpieczające, jednak świątynia pozostawała w ruinie.W 1951 roku sprowadzeni dominikanie przystąpili do odbudowy kościoła. W 1953 roku erygowano dom zakonny, z czasem przekształcony w konwent. Pierwszy etap odbudowy pod kierunkiem Jerzego Rzepeckiego miał miejsce w latach 1953–55.Dnia 9 listopada 1958 roku metropolita lwowski i arcybiskup krakowski Eugeniusz Baziak dokonał uroczystego poświęcenia odbudowanego kościoła. W następnych dziesięcioleciach trwały dalsze prace restauratorskie i badania architektoniczne, prowadzone pod kierunkiem Edmunda Małachowicza. W  1968 roku rozbudowano organy kościoła, wykorzystując piszczałki instrumentu pochodzącego z rozebranego kościoła ewangelickiego w Prudniku. W latach 70. XX wieku Maria Teresa Reklewska zaprojektowała dla kościoła nowe witraże, zrealizowane w latach 1982-82. Rekonstrukcję uwieńczyła odbudowa hełmu w formach wzorowanych na gotyku przez Edmunda Małachowicza.

Kościół św. Wojciecha położony jest przy pl. Dominikańskim.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Obraz Panorama Racławicka zamówiła rada miasta Lwowa u Jana Styki w 1893 roku z okazji 100–lecia insurekcji kościuszkowskiej. Styka, który zaprosił do uczestnictwa Wojciecha Kossaka oraz innych malarzy. W początkach kwietnia 1893 roku malarze Jan Styka, Ludwig Boller oraz Wojciech Kossak pojechali na miejsce bitwy pod Racławicami, żeby poznać topografię terenu oraz dokonać próby rekonstrukcji rozmieszczenia wojsk kościuszkowskich i samego przebiegu bitwy. Przez kilka tygodni wykonywali szkice i rysunki, na podstawie których sporządzili potem ogólny szkic kompozycyjny. Artyści zebrali także wszelkie dostępne materiały ikonograficzne, niezbędne do powstania dzieła, oraz rozpoczęli studia na podstawie zbiorów muzealnych, dotyczące umundurowania oraz uzbrojenia obu wojsk. W wiedeńskim Ministerstwie Wojny znaleźli XVIII wieczny plan bitwy, a mundury oraz uzbrojenie wzorowali na zachowanych egzemplarzach z polskich muzeów oraz ze zbiorów prywatnych.

Obraz ukazuje najważniejsze zdaniem twórców momenty bitwy w sposób asynchroniczny nie ukazując przy tym jej początkowych faz. Na płótnie występują więc jednocześnie sceny, które występowały w różnym czasie. Na obrazie zostali przedstawieni uczestnicy bitwy, m.in. naczelnik Tadeusz Kościuszko, gen. Antoni Madaliński, gen. Łukasz Biegański, gen. Stanisław Fiszer, kapitan Kajetan Nidecki, gen. Gabriel Taszycki, gen. Jan Slaski, kosynier milicji chłopskiej Wojciech Bartosz Głowacki, kosynier milicji chłopskiej Stanisław Świstacki, major Ignacy Zborowski, gen. Józef Zajączek, Piotr Bernier, kapitan Jan Junga, płk. Konstanty Lucke, a ze strony rosyjskiej gen. Aleksander Tormasow oraz płk. Muromcew.

W latach 1894–1944 Panorama była wystawiana we Lwowie w specjalnie dla niej zbudowanej rotundzie na terenie Parku Stryjskiego. W czasie II wojny światowej została częściowo uszkodzona, głównie w czasie bombardowań w roku 1944. Uratowana przed ewentualną dalszą dewastacją, związaną z wkroczeniem Armii Czerwonej, przez zwinięcie w rulon i umieszczenie w lwowskim klasztorze bernardynów.

Po wojnie, dzięki staraniom władz polskich, udało się odzyskać od ZSRR część lwowskich dzieł sztuki i zbiorów Ossolineum. Ówczesny polski Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej postanowił zbiory te wraz z Panoramą umieścić we Wrocławiu, gdzie została przewieziona w roku 1946. Najpierw przez dwa lata przeleżała w magazynie kolejowym, a następnie kilkanaście lat w Muzeum Państwowym (przemianowanym najpierw na Śląskie, następnie na Narodowe). Od lat 60-tych XX wieku w Muzeum Śląskim (potem Narodowym) eksponowano tylko pojedyncze jej fragmenty, a pozostałą część jedynie przechowywano, poddając niezbyt konsekwentnie konserwacji aż do 1980 roku.

Przez lata 60-70-te trwały też zakulisowe dyskusje na temat miejsca ekspozycji. Zależne od opinii ZSRR władze PRL-u bały się bowiem Rosjanom narazić, podpisując się pod decyzją o wystawieniu obrazu, przedstawiającego triumf wojsk polskich nad Rosją, nawet jeśli była to Rosja carycy Katarzyny II. Rozpisano najpierw jeden konkurs architektoniczny na pawilon we Wrocławiu, w którym Panorama miałaby zostać wystawiona, potem w 1956 drugi, w którym zwyciężyło małżeństwo Ewy i Marka Dziekońskich.

W 1957 roku przystąpiono do realizacji projektu, jednak z powodów politycznych budowa rotundy dla Panoramy rozpoczęta na początku lat 60-tych, trwała niesłychanie długo, była wstrzymywana i przerywana, a i na prace konserwatorskie nad samym obrazem również brakowało pieniędzy. W 1980 roku na osobiste polecenie prof. Wiktora Zina, ówczesnego podsekretarza Stanu Ministerstwa Kultury i Sztuki i Generalnego Konserwatora Zabytków, płótno Panoramy wywieziono do Zamku Królewskiego w Warszawie. Dzięki działalności zawiązanego w 1980 roku, trzeciego już w historii malowidła, Społecznego Komitetu Panoramy Racławickiej pod przewodnictwem byłego rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Alfreda Jahna, podjęto wreszcie pod koniec 1980 roku ostateczną decyzję o wystawieniu jej we Wrocławiu, a nie w innym miejscu, a prace budowlane przy rotundzie wznowiono.

Wobec katastrofalnego stanu gospodarki PRL, a także z powodu niesłychanie trudnego zadania, jakim było odrestaurowanie płótna po kilkudziesięciu latach przechowywania go w różnych miejscach i różnych warunkach oraz kilku wielokilometrowych transportów, prace, prowadzone przez 25 konserwatorów, trwały jeszcze pół dekady, toteż otwarcie ekspozycji Panoramy Racławickiej nastąpiło dopiero 14 czerwca 1985 roku.

Budynek Panoramy znajduje się ok. 800 metrów na wschód od Ratusza, w parku Juliusza Słowackiego, przy ul. Styki i Kossaka.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Pierwszy kościół pw. św. Jakuba w tym miejscu został ufundowany przez Henryka Pobożnego około 1240 roku. Przy świątyni powstał klasztor dla sprowadzonych z Pragi franciszkanów. Pierwsza wzmianka o pojawieniu się franciszkanów we Wrocławiu pochodzi z Codex diplomaticus Silesiae z 1234 roku. Kolejne przekazy dotyczące kościoła św. Jakuba związane są z utworzeniem prowincji czesko-polskiej na kapitule prowincjalnej w Pradze 24 lipca 1238 roku. Początkowo kościół nosił wezwanie św. Jakuba i był zbudowany w stylu romańskim. Jeszcze w trakcie budowy krypta pod kościołem stała się miejscem pochówku fundatora – księcia Henryka Pobożnego, który w 1241 zginął w bitwie z Mongołami pod Legnicą. W kościele, wzmiankowanym w 1254 roku jako ukończony, ogłoszono 16 grudnia 1261 roku przywilej lokacyjny Nowego Miasta na prawie magdeburskim, umożliwiający dalszy rozwój Wrocławia.

Kościół ten był trójnawową halą i posiadał jedno- lub dwuprzęsłowe prezbiterium. W wiekach XIV i XV świątynia była poddana poważnej przebudowie i rozbudowie, która z braku środków ciągnęła się bardzo długo i z przerwami. W tym czasie powstała nawa główna kościoła o długości 77,5 m i wys. 23 m w przeważającym do dziś stylu gotyckim. Czworobok klasztorny przylega do kościoła od północy. Na początku XVI wieku franciszkanie w większości albo przeszli na protestantyzm albo opuścili Wrocław. Ci z nich, którzy pozostali, w 1529 roku przenieśli się do kościoła św. Doroty.

Opuszczony przez franciszkanów kościół przejęli norbertanie, którzy 3 czerwca 1530 roku poświęcili kościół swemu patronowi z Ołbina – św. Wincentemu. W latach 1619–25 zburzono lektorium z częścią romańskiej krypty. W latach 1662–74 kościół otrzymał bogate wyposażenie barokowe. Za rządów opata Andreasa Gebela rozpoczęto w 1673 roku przebudowę klasztoru w stylu barokowym. Późnobarokowa kaplica pw. MB Bolesnej (później Najświętszego Sakramentu) została natomiast wzniesiona przy południowej elewacji w latach 1723–27 przez Christopha Hacknera. Po sekularyzacji zakonu w 1810 roku kościół przekształcono w parafialny, zaś budynki klasztoru przeznaczono na siedzibę sądu.

W ostatnich dniach II wojny światowej kościół uległ ciężkim zniszczeniom, m.in. zawaliła się wieża, a wraz z nią część ściany bocznej i sklepień. Odbudowa trwała ponad 40 lat. Została rozpoczęta w 1947 roku. i zakończona w 1991 roku ponowną konsekracją.

Odbudowany kościół (latarnia i hełm wieży ukończony dopiero w latach 80-tych) przez jakiś czas służył tymczasowo jako garnizonowy. W 1997 roku papież Jan Paweł II i kardynał Henryk Gulbinowicz przekazali świątynię Kościołowi Greckokatolickiemu.

Katedra pw. św.Wincent.i Jakuba jest położona przy pl. Nankiera 15. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Cerkiew pod wezwaniem Świętych Cyryla i Metodego we Wrocławiu była pierwotnie kościołem rzymskokatolickim pw. św. Anny. Świątynię wzniesiono w latach 1686–90, według projektu nieznanego włoskiego architekta, a budowę prowadził Zygmunt Linde który przyczynił się do postania w świątyni kaplicy św. Elżbiety. Poprzednio stała w tym miejscu średniowieczna kaplica pod wezwaniem świętych Józefa, Joachima, Natalii i Adriana, która została w XVII wieku zburzona.

Powstała wówczas barokowa, jednonawowa budowla z bogato zdobioną i zwieńczoną rzeźbami fasadą. Do 1810 roku kościół należał do pobliskiego klasztoru sióstr augustianek. Po sekularyzacji dóbr zakonnych w budynku klasztornym założono katolickie seminarium nauczycielskie. W 1852 roku przywrócono funkcję sakralne niszczejącej świątyni św. Anny, którą obecna parafia prawosławna czci jako dodatkową patronkę. Przez kilka lat (1919–21) kościół służył mniejszości polskiej. W późniejszych latach został przekazany starokatolikom.

W 1945 roku, w okresie walk o Wrocław, kiedy dowództwo twierdzy ulokowało się w Królewskiej Bibliotece Uniwersyteckiej, jej księgozbiór ewakuowano m.in. do kościoła św. Anny. 11 maja 1945 roku spłonął cały księgozbiór i wypaliło się wnętrze świątyni. Po wojnie zrujnowany budynek zabezpieczono.

W 1970 roku został przekazany Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. W 1973 roku zaczęto odprawiać liturgię w prowizorycznej kaplicy. Po odgruzowaniu i wyremontowaniu kościoła w 1976 roku w głównej nawie kościoła odprawiono pierwsze nabożeństwo prawosławne. W świątyni umieszczono ikonostas, w którym znajdują się ikony sprowadzone m.in. z Warszawy i Strwiążyka. W latach 2009–11 świątynia została gruntownie wyremontowana, m.in. całkowicie odnowiono elewację, wymieniono pokrycie dachu oraz odbudowano sygnaturkę.W krypcie cerkwi znajduje się kaplica (do której prowadzi oddzielne wejście) świętych Wileńskich Męczenników – Antoniego, Jana i Eustachego , użytkowana przez parafię św. Piotra Mohyły.

Świątynia znajduje się na Wyspie Piasek, przy ulicy św. Jadwigi.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Pierwszy, drewniany kościół pw. św. Bernadyna ze Sieny wzniesiono w 1453 roku, oraz rozpoczęto budowę klasztoru, zakończoną przed rokiem 1500. Kilka lat później zakonnicy przystąpili do budowy nowej świątyni. Na miejscu drewnianej świątyni wzniesiono w latach 1463-1502 trójnawową bazylikę, przylegającą do dwukondygnacyjnych zabudowań klasztornych. W 1491 roku jej sklepienia zawaliły się. Wkrótce prace wznowiono. W 1704 roku kościół otrzymał późnobarokowy szczyt fasady zachodniej. 

Klasztor bernardynów został wybudowany jako czworobok z wirydarzem i krużgankami o cennych wnętrzach w stylu późnego gotyku, przylega do niego drugi dziedziniec utworzony przez przedłużone skrzydło południowe, nawę kościoła i kaplicę oraz odgradzający od ulicy mur. Kościół jest bazylikowy bez transeptu, nawy nakryte są sklepieniami gwiaździstymi. 

Wkrótce po ukończeniu zespołu klasztornego rada miejska zmusiła bernardynów do opuszczenia miasta. W roku 1522 roku w klasztorze został urządzony szpital, a później również szkoła i placówka pomocy społecznej, a kościół oddany został w 1526 roku ewangelikom, którzy ustanowili w nim parafię Nowego Miasta i mieli tu swoją siedzibę aż do końca II wojny światowej. 

W budynkach klasztornych funkcjonowała również biblioteka, nazywana od swoich założycieli Bernardyną. Zbiory, pozostawione przez zakonników, uległy częściowemu rozproszeniu po 1522 roku. Dopiero w 1621 roku ówczesny nadzorca kościoła i szpitala David Albrecht odnowił bibliotekę i przekazał do niej wiele cennych dzieł w własnej kolekcji. W kolejnych stuleciach księgozbiór znacznie się powiększył, dzięki licznym darowiznom wrocławskich mieszczan. Na początku XVIII wieku zbiory liczyły 6348 pozycji, czyniąc Bernardynę jedną z najważniejszych i największych bibliotek w mieście. Zgodnie z ówczesną modą biblioteka pełniła również funkcję gabinetu osobliwości. Oprócz książek i rękopisów w jej pomieszczeniach gromadzono dzieła sztuki, kolekcje monet i medali, przyrządy astronomiczne oraz zbiory przyrodnicze m.in. rzadkie minerały i preparaty zwierzęce. W latach 1863–65 zbiory biblioteki bernardyńskiej wraz z innymi placówkami połączono w jedną Bibliotekę Miejską. 

Zniszczony w 60% w czasie wojny zespół kościelno-klasztorny, odbudowany został w latach 1947-49 i 1957-67 według projektów i pod nadzorem Edmunda Małachowicza. Od roku 1965 w budynku dawnego kościoła oraz czterech skrzydłach dawnego klasztoru swoją siedzibę ma Muzeum Architektury. 

Zespół pobernardyński jest położony przy ul. Bernardyńskiej 5. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Gotycki kościół pw. św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława ufundowany został dla upamiętnienia porozumienia o prawach do Śląska zawartego między Kazimierzem Wielkim a Karolem IV. Patroni kościoła: św. Wacław, św. Stanisław i św. Dorota symbolizowali Czechy, Polskę i niemieckich osadników.

Świątynia powstała od 1351 roku jako trójnawowa, wysoka hala z pięcioprzęsłowym prezbiterium zakończonym pięcioboczną absydą i przykrytym sklepieniem krzyżowym. Prezbiterium ukończono w 1381 roku. W ukończonej w 1401 roku nawie głównej wykonano sklepienia gwiaździste, a w nawach bocznych sklepienia piastowskie (każde przęsło otrzymało sklepienie podparte w pięciu wezgłowiach, żebra dzielą je na siedem tarcz). Prezbiterium i nawy nakryte są osobnymi stromymi dachami (do dziś zachowała się średniowieczna więźba dachowa). Nie przewyższające dachu wieże przylegają do prezbiterium na zakończeniu naw bocznych, łączna długość budynku wynosi 83 m, zaś wysokość fasady zachodniej bez krzyża 50 m, a wysokość wnętrza 25,2 m. Początkowo wejścia znajdowały się w elewacjach bocznych. Elewacja zachodnia zwieńczona została olbrzymim ozdobnym szczytem ceramicznym ze sterczynami. Od południowej strony przylegały do kościoła zabudowania klasztorne.

Do 1530 roku kościół należał do eremitów, po czym przejęli go franciszkanie, lecz liczba braci zakonnych w obliczu reformacji gwałtownie topniała i już 20 października 1534 roku opuścili budynki i oddali je w zarząd radzie miejskiej. Dopiero 15 października 1561 roku cesarz Ferdynand I zezwolił ostatecznie mieszczanom na desakralizację budynków i tymczasowe urządzenie w nich magazynów.

Późniejsze plany sprowadzenia jezuitów nie zostały uwieńczone powodzeniem, natomiast w 1613 roku cesarz Maciej zwrócił budynki braciom mniejszym, którzy 6 lutego 1615 roku wprowadzili się do zabudowań, zaś od 1707 roku erygowano przy kościele również parafię św. Doroty.

W 1686 wykonano bogate barokowe wyposażenie wnętrza, również budynki klasztoru gruntownie przebudowano w tym stylu. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny z ok. 1720 roku z obrazem „Męczeństwo św. Doroty” oraz stalle ze scenami z życia św. Franciszka z Asyżu na zapleckach. Przy łuku tęczowym stoją figury św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. W nawach świątyni znajdują się liczne barokowe ołtarze boczne i ambona. W zachodniej części nawy południowej jest ustawiony monumentalny nagrobek barona Heinricha Gotfrieda von Spätgena wykonany w latach 1752–53. Na chórze muzycznym znajdują się 33-głosowe organy zbudowane w 1925 roku przez firmę Sauer z Frankfurtu nad Odrą.

Po kasacie zakonu w 1810 roku zabudowania klasztorne mieściły od 1817 roku więzienie, zaś po jego przeniesieniu w 1852 roku w sąsiedztwo sądu na ul. Podwale długo niszczały, aż w końcu XIX wieku zdecydowano o ich wyburzeniu, a działki sprzedano. W zachodniej elewacji kościoła przebito nowe wejście z neogotyckim portalem, a przed nim wytyczono niewielki plac Franciszkański. W czasie II wojny światowej kościół uległ tylko nieznacznym uszkodzeniom i należy do najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków Wrocławia. Po wojnie kościół pełnił przez pewien czas rolę prokatedry wrocławskiej.

Kościół znajduje się w południowej części Starówki, przy ul. Świdnickiej 31.  

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Kościół św.Klary, który wraz z dawnym klasztorem zakonu św. Klary należy dziś do sióstr Urszulanek. Zakonnice dysponowały początkowo drewnianym, później murowanym, gotyckim klasztorem i kościołem, który u szczytu zamożności zakonu, w latach 1696-99 został całkowicie przebudowany w stylu barokowym.

Klaryski, które przez blisko pół tysiąclecia mieszkały w tym miejscu, początkowo (do XIV wieku) przyjmowały do swego zgromadzenia jedynie kandydatki z rodów książęcych i rycerskich, a i później, kiedy mogły do tego zakonu wstępować córki mieszczan, to zamkniętą miały możliwość piastowania wyższych godności. Opatkami mogły być przez pierwsze dwieście lat tylko córki książęce.

W kaplicy (pod wezwaniem św. Jadwigi) tego naówczas elitarnego klasztoru pochowano Henryka III Białego, Henryka V Grubego i Henryka VI Dobrego, ostatniego z wrocławskich książąt, a także kilkanaście książęcych córek ze śląskich Piastów. Ocalałe płyty nagrobne są obecnie eksponowane w Mauzoleum Piastów Śląskich. W kapliczce w filarze między kaplicą a kościołem mieści się urna z sercem księżniczki Karoliny, zmarłej w 1707 roku ostatniej Piastówny. W 1810 roku klasztor przejęły urszulanki.

W 1945 roku klasztor nie uległ większym zniszczeniom; urszulanki niemieckie, wobec faktu zmiany granic państwowych po wojnie zwróciły się do przełożonej prowincji polskiej Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej z propozycją przekazania klasztoru. Polskie urszulanki musiały zostawić na Wschodzie domy we Lwowie, Kołomyi i Stanisławowie i chętnie propozycję tę zaakceptowały.

O ile uszkodzenia budynków klasztornych były niewielkie, to kościół został zrujnowany. Zniszczeniu uległy dach i sklepienia, spłonął też barokowy hełm. Dawny kościół św. Klary odbudowano, po czym urządzono w nim Mauzoleum Piastów. Dawna boczna kaplica św. Jadwigi, która zachowała barokowy charakter, uzyskała w ten sposób rangę głównej przestrzeni sakralnej zespołu. Nietypowa jest dyspozycja przestrzenna kościoła – jest on bowiem pozornie halowy, a właściwie jednonawowy, lecz przylega do niego od północy na całej długości kaplica o szerokości porównywalnej z szerokością nawy i jednakowej z nią wysokości. Obie niemalże równorzędne przestrzennie części kościoła zostały w czasach baroku podwyższone o kilka metrów i nakryte wspólnym dachem. Od południowego zachodu przylega do kościoła wieża, nakryta barokowym hełmem.

Kościół św. Klary i klasztor urszulanek znajdują się przy Placu Nankiera 16.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Kościół Opatrzności Bożej, dawniej znany jako kościół dworski, został wzniesiony z inicjatywy grupy kupców, którzy zebrali pieniądze na budowę własnego kościoła. Prawie ukończony budynek został zniszczony w czerwcu 1749 roku w efekcie eksplozji prochu przechowywanego w pobliskiej baszcie. Odbudowano go dzięki kolejnym zbiórkom.

Późnobarokowy kościół został ukończony w 1750 roku, poświęcono go 27 października. Architekt nie jest znany, przypuszcza się, że świątynia powstała według planów Friedricha Arnolda i Johanna Boumanna. Świątynia przeznaczona dla wrocławskich ewangelików reformowanych (kalwinistów) była wybudowana przy pałacu, gdyż Hohenzollernowie byli wyznania kalwińskiego. Skromna i pozbawiona ozdób architektura wnętrza była odzwierciedleniem teologii kalwińskiej. Od 1817 roku parafia weszła w skład Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej, zachowała jednak swój charakter kalwiński do końca swego istnienia w 1945 roku.

Nazwę dworski (Hofkirche) uzyskał w 1830 roku z okazji 300-lecia Konfesji Augsburskiej. Wiąże się to z faktem, że obok kościoła znajduje się pałac królewski, od 1750 roku wrocławska rezydencja króla Prus Fryderyka II Wielkiego. 

Kościół ma około 30 m długości, 17,5 m szerokości, położony w osi północ-południe. Zbudowany na planie owalu, z kwadratową wieżą w fasadzie, posiada dwa piętra empor i ambonę nadołtarzową. Wnętrze jest utrzymane w barwie kremowobiałej ze złoceniami. W kościele znajdują się dwie tablice poświęcone żołnierzom niemieckim poległym w latach 1914–17 oraz tablica upamiętniająca poległych w wojnach napoleońskich (za ołtarzem). Świątynia obecnie należy do parafii Ewangelicko-Augsburskiej. Kościół Opatrzności Bożej.

Kościół jest położony przy ul. Kazimierza Wielkiego.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Dawne więzienie to czteroskrzydłowy, jednotraktowy budynek z kwadratowym dziedzińcem, który został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku z przeznaczeniem na więzienie dla stanu niższego oraz dla osób skazanych na karę śmierci. We wschodnim skrzydle w jego podziemnej części przeprowadzano przesłuchania i tortury.

Pierwsza wzmianka o więzieniu pochodzi z 1403 roku. Pierwotnie była to jedynie trzykondygnacyjna gotycka wieża ceglana wzniesiona na planie kwadratu, w której znajdowały się pomieszczenia dla więźniów i dla strażników. W kolejnych dziesięcioleciach do wieży dobudowano dwie izby od strony ulicy Więziennej oraz cztery izby w podłużnym budynku o dwuspadowym dachu od strony ulicy Nożowniczej. W 1464 roku, w skrzydle północnym urządzono nieistniejącą obecnie kaplicę, wzmiankowaną po raz pierwszy w 1555 roku. Skrzydło zachodnie zostało wzniesione w okresie gotyckim, ale widoczny jest w nim również renesansowy podział architektoniczny. Zachodnia część szczytu budynku była zamknięta kocimi schodami i zębatym fryzem pochodzącym z ok. 1500 roku. Po tym okresie wybudowano trzykondygnacyjne obecnie skrzydło wschodnie. Najmłodsze skrzydło południowe ma już cechy renesansowego budownictwa.

W okresie renesansowym wszystkie pomieszczenia uległy zmianom; większość z nich została przykryta sklepieniami kolebkowymi z lunetami. W 1683 lub w 1689 roku budynek więzienia został przebudowany i otrzymał obecny kształt. Skrzydło zachodnie zostało podwyższone o jedną kondygnację, wzniesiono wówczas ścianę attykową, sklepione podcienie w części przybramia oparte na kamiennym słupie oraz drewniane ganki podwieszone na wspornikach przy elewacji dziedzińcowej. Do 1792 roku budynek był jedynym miejskim więzieniem we Wrocławiu. Na przełomie XVIII i XIX wieku więzienie zostało zamknięte.

Od 1818 roku w murach budynku znajdował się lombard i swoją siedzibę miały różne instytucje filantropijne. Wykonano wówczas przebudowę budynku. W 1877 roku miała miejsce kolejna przebudowa. W 1910 roku elewacja budynku została obłożona częściowo cegłą licówką; w 1912 roku powiększono otwory okienne od strony ulicy Nożowniczej, w 1927 roku zlikwidowano sklepienie krzyżowe w północnej izbie na parterze i umieszczono tam skarbiec oraz przebito nowe wejście do piwnicy. Poważniejsze prace remontowo-konserwatorskie miały miejsce w latach 70-tych XX wieku. Dzięki tym pracom obniżono o jedną kondygnację skrzydło zachodnie, odtworzono drewniany ganek we wschodnim skrzydle i częściowo arkady w zachodnim skrzydle, w pomieszczeniu na I piętrze w skrzydle północnym, odtworzono późnośredniowieczne inskrypcje, a w skrzydle zachodnim polichromowany strop renesansowy. Zmieniono wówczas również układ komunikacyjny, likwidując m.in. wejście od strony północnej. Obecnie komunikację zapewniają trzy klatki schodowe oraz zewnętrzne galerie w skrzydle wschodnim na drugiej i trzeciej kondygnacji. Całość pokryta jest dwuspadowym dachem wzbogaconym w skrzydle północnym i zachodnim lukarnami; w skrzydle wschodnim zachowała się dawna więźba dachowa. 

Obecnie w murach budynku znajduje się wrocławski oddział Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. 

Dawne więzienie miejskie znajduje się u zbiegu ulic Więziennej i Nożowniczej. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Budowę Hali Targowej rozpoczęto jesienią 1906 roku, na miejscu dawnego Arsenału Piaskowego. Hala miała mieć żelbetową konstrukcję piwnicy i pierwotnie stalowe wiązary dachowe. W związku z wysokimi kosztami zdecydowano się na przeprojektowanie konstrukcji z użyciem żelbetu zamiast stali. Gotową halę przekazano do użytku.5 października 1908 roku. 

Z trzech stron Hala przylega do ulic, jedynie od południa przybudowana jest do sąsiednich budynków, powstałych częściowo jako zaplecze administracyjne Hali. Znajdowały się w nich mieszkania urzędników, biura, oddział kasy oszczędności oraz stołówka.

Elewacja północna zaakcentowana jest dwiema wieżami, nawiązującymi do dawnej funkcji obronnej tego miejsca, przy czym wyższa wieża północno-zachodnia mieściła kiedyś zegar (dziś nieczynny). Wnętrze rozwiązane jest osiowo i ma układ bazylikowy z główną nawą na kierunku wschód-zachód, obustronnie niższymi nakrytymi dachem płaskim nawami bocznymi oraz trzema nawami poprzecznymi – dwiema od północy i jedną dłuższą od południa. W nawach bocznych na poziomie piętra znajduje się galeria obiegająca nawę główną. Zaprojektowane przez Heinricha Küstera przekrycie Hali, wsparte w głównej nawie na żelbetowych łukach parabolicznych o rozstawie podpór 20,65 m i wysokości przekraczającej 17 m stanowi pionierskie w skali światowej osiągnięcie inżynierskie. Podziemia hali mieszczą piwnice wysokości do 3,7 metra. Zewnętrzna szata budynku z ceglanego muru z oszczędnie stosowanym detalem kamiennym posiada cechy nawiązującego do średniowiecza nurtu historyzmu, podczas gdy wnętrze jest już całkowicie modernistyczne. 

Budynek nie był poważnie zniszczony przez działania wojenne w 1945 roku i po wojnie wykorzystywany był zgodnie z przeznaczeniem. W latach 1947-48, po prowizorycznym remoncie, hala ponownie rozpoczęła działalność. Gruntowny remont budynek przeszedł w latach 1980–83 i od tego czasu należy do największych miejsc targowych w całym mieście. 

Hala Targowa mieści się przy ul. Piaskowej, u zbiegu z pl. Nankiera i ul. św. Ducha. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Hydropolis to unikatowe centrum wiedzy, które łączy walory edukacyjne z nowoczesną formą wystawienniczą. Odkrywa procesy, w których bierze udział woda – od funkcji pełnionych w ciele człowieka, po prądy oceaniczne, które kształtują klimat na Ziemi. Jest to jedyny ośrodek tego typu w Polsce i jeden z nielicznych na świecie.

Wystawa znajduje się w XIX-wiecznym neogotyckim podziemnym zbiorniku czystej wody, o powierzchni 4600 m². Od 2002 roku obiekt znajduje się na liście zabytków. Zbiornik pełnił swą pierwotną funkcję do 2011 roku, kiedy to został wyłączony z użytku. W grudniu 2015 roku wrocławskie Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji SA, po przeprowadzeniu niezbędnych remontów i rewitalizacji, przekształciło budowlę w Centrum Edukacji Ekologicznej Hydropolis. Dostosowanie zabytkowej budowli do funkcji wystawienniczej wymagało wprowadzenia nowych elementów architektonicznych. Wejście główne znajduje się w części dobudowanej od południa. Zostało wykonane z miedzi, która współgra z miedzianą zabudową.

Zbiornik jest zagłębiony w terenie na 360 cm. Jego wnętrze tworzą cztery prostokątne komory, nakryte żelbetowymi kolebkowymi sklepieniami. Murowane ściany z cegły klinkierowej mają grubość dochodzącą do 126 centymetrów. Od zewnątrz budowla jest nakryta warstwami gliny i ziemi. Grubość tego „płaszcza” dochodzi do 160 cm. Porasta go roślinność łąkowa. Na dach zbiornika prowadzą pochylnie i schody. Sterczące wśród traw kominki przypominają o zabytkowym charakterze budynku i jego pierwotnej funkcji. Hydropolis to atrakcja Wrocławia dla osób w każdym wieku. Multimedialna opowieść o życiodajnej wodzie jest  bogata i różnorodna. I mimo ogromu prezentowanych wiadomości, ani przez moment nie będziemy się nudzić.

Hydropolis znajduje się przy ul. Na Grobli 17. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Jaś i Małgosia to  dwie zabytkowe, średniowieczne kamieniczki  połączone ze sobą arkadą. Wybudowane najprawdopodobniej w XV wieku, stanowiły wówczas część liczniejszej grupy domów. Między kamieniczkami, pod arkadą, znajdowało się wejście na zlikwidowany w XVIII wieku cmentarz, o czym przypomina napis w języku łacińskim na kartuszu „Mors Ianua Vitae” – (Śmierć bramą życia).

Na kamieniczkę „Jaś” (nieco niższą, ul. św. Mikołaja 1) składają się właściwie dwa dawne domy: oprócz trzyokiennego i trzykondygnacyjnego zachowanego w całości – jednookienny i także trzykondygnacyjny fragment następnej kamieniczki, nieco wyższej od głównej części „Jasia”. Stanowiły część południowego obramowania znajdującego się obok kościoła cmentarza. Obecną wysokość trzech kondygnacji i dwuspadowy dach kamieniczki zyskały pod koniec XVI wieku. Po dalszych przebudowach obie te części stanowią całość i otynkowane są na biało. 

Kamieniczka „Małgosia” (nieco wyższa, ul. Odrzańska 39/40) powstała także w XV wieku, na wschodnim obrzeżu ówczesnego cmentarza, gruntownie przebudowana została w 1564 roku. Podczas tej przebudowy zyskała trzecią kondygnację oraz dwuspadowy dach z trzema szczytami od wschodu (od ul. Odrzańskiej). Elewację od strony południowej zwieńczono wysokim manierystycznym szczytem z kamiennymi sterczynami. Wtedy także powstały kamienne obramienia wszystkich okien, a w oknie na parterze – krata z godłem przedstawiających skrzyżowane klucze, młotka i napis „D 1564 H”. Także „Małgosia” składa się z dawnych dwóch budynków: przylega do niej pozostałość następnego z domków altarystów (ul. Odrzańska 39), stanowiąca wraz ze swą sąsiadką wspólną funkcjonalną całość, otynkowaną na czerwonobrązowo.W latach 1959–60 przeprowadzono remont; odkryto wówczas renesansowe elementy zdobienia kamienic. W latach 60. XX wieku kamienice przekazano Towarzystwu Miłośników Wrocławia.

Kamieniczki stoją przy północno-zachodnim narożniku rynku. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Pierwotnie Stare Jatki była uliczką utworzoną przez dwa rzędy sklepów rzeźniczych, powstałą w wyniku lokacyjnych przeobrażeń przestrzenno-prawnych dokonanych z woli księcia Bolesława Rogatki w 1242 roku. Władca wykupił karczmy od zakonników i przekazał je wójtowi, a następnie rada miejska wykupiła od niego prawa do prowadzenia jatek. Decyzja księcia w kolejnych latach wzbudziła protest u jego następców. Postanowili oni uchylić decyzję Rogatki, lecz wójt i mieszczanie na to nie pozwolili. Spór toczył się do 1261 roku i został rozwiązany na korzyść mieszczan. Od tego roku na jatki sprzedawano głównie mięso, a mieszkańcy tworzyli osobny cech. Dysponowali oni również 38 oborami przy ul. Rzeźniczej oraz własną rzeźnią nad Odrą. Nazwa „Stare Ławy Mięsne” w dokumentach pojawiła się po raz pierwszy dopiero w 1375 roku.

W tym samym okresie istniał drugi ciąg kramów mięsnych, ulokowany między ulicami Łaciarską i Kotlarską, u wylotu na Nowy Targ. Ciąg ten nazwany był „Nowymi Jatkami” lub „Małymi Jatkami” i tworzył odrębny cech rzeźników. Pod koniec XIX wieku pierwotny rzeźniczy charakter ulicy zatracał się na rzecz nowych warsztatów rzemieślniczych i małych sklepików. Do 1843 roku jatki były własnością cechu rzeźników; w 1898 roku już tylko na połowie kramów handlowano mięsem. W 1939 roku swoje kramy miało już tylko dwóch rzeźników.

Ulica składała się z początkowo z 42 drewnianych, jednokondygnacyjnych budynków a od 1350 roku było ich 48 – 24 kramy na każdej ze stron uliczki. Parcele miały ok. 3 metrów szerokości i były głębokie na ok. 10 metrów. W XIV wieku drewniane budy zostały zastąpione murowanymi kamieniczkami z kramami zajmującymi przyziemie budynku. Uliczka z obu stron zamknięta była ostrołucznymi bramami. Pośrodku ulicy biegł, zachowany do czasów obecnych, kamienny rynsztok. Na przełomie XV i XVI wieku gospodarze Starych Jatek otrzymali pozwolenie na rozbudowę kramów; niskie budynki zyskały kolejne piętra; niektóre kamienice miały pięć kondygnacji. W kamienicy mieszkali głównie rzeźnicy, czeladnicy i służba. W XIX wieku została wyburzona południowa pierzeja, a w jej miejsce, w 1823 roku. wybudowano gmach Gimnazjum św. Elżbiety. Podczas II wojny światowej Stare Jatki zostały częściowo zniszczone (ocalało 12 kamienic). W 1951 roku rozpoczęto odbudowę kamienic. Parter w kamienicach przeznaczono na małe sklepiki, a na wyższych kondygnacjach pomieszczenia połączono, tworząc mieszkania. Pod koniec XX wieku Stare Jatki zajmowały pracownie i galerie artystyczne oraz pub muzyczny W 1997 roku, ku pamięci dawnej roli Jatek, przy wejściu do uliczki ustawiono pomnik „Ku czci Zwierząt Rzeźnych”.

Stare Jatki – historyczna nazwa uliczki na Starym Mieście łącząca ul. Odrzańską z ul. Kiełbaśniczą.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

W listopadzie 1904 roku ogłoszony został konkurs na projekt nowego mostu, który wówczas nazywany był Kaiser-Friedrich-Brücke. Zwyciężył projekt oznaczony godłem Gespannt („Naprężony”), który okazał się być opracowaniem architekta Martina Mayera i inż. Roberta Weyraucha. Ostatecznie zwycięski projekt został jeszcze nieco zmodyfikowany w czerwcu 1906 roku, i w kwietniu 1907 roku. W październiku 1907 roku projekt mostu (który przyjął docelową nazwę Kaiserbrücke) został ostatecznie zatwierdzony przez magistrat i rozpoczęły się roboty. Budowa trwała do jesieni 1909 roku. Przez wiosnę i lato 1910 roku prowadzone były prace wykończeniowe. We wrześniu przeprowadzone zostały próby obciążeniowe i po pomyślnym zakończeniu tych prób na dzień 10 października 1910 roku wyznaczono uroczyste otwarcie nowego mostu. 

W czasie oblężenia Wrocławia Niemcy, chcąc zmniejszyć podatność mostu na zniszczenie, zerwali taśmy nośne, tak by most opadł i oparł się na tymczasowych podporach zbudowanych w rzece na bazie zatopionych barek, drewna i gruzu kamiennego. Bombardowania lotnicze, ostrzał artyleryjski spowodowały liczne i poważne uszkodzenia stalowych elementów mostu. Pomimo tego, w trakcie oblężenia i później aż do wiosny 1946 roku, most był zdatny do użytku i odbywał się po nim ruch drogowy. Wiosną 1946 r. most zamknięto celem przeprowadzenia odbudowy, realizowanej do września 1947 roku. 

Most otwarto 6 września 1947 roku. Długość pomostu mostu wynosi 112,5 m, jego szerokość 18 m, rozpiętość przęsła 114 m (a mierzona między osiami pylonów na przeciwnych brzegach – 126,6m). Pylony pierwotnie miały wysokość 25,54 m od gruntu, jednak w wyniku ich obniżenia w latach 1945–47 współcześnie są niższe. W odróżnieniu od szeregu innych mostów wiszących podest podtrzymują nie rozciągnięte łańcuchy czy liny, a stalowe taśmy, nitowane z krótszych odcinków blach. Początkowo nazywany był mostem Cesarskim (Kaiserbrücke), od 1919 roku mostem Wolności, a po objęciu władzy przez A. Hitlera przywrócono pierwotną nazwę. 6 IX 1947 nadano mu nazwę mostu Grunwaldzkiego. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Hala Stulecia, dawniej Hala Ludowa została wzniesiona w latach 1911-13. Powstanie modernistycznej hali związane było z setną rocznicą wydania we Wrocławiu przez Fryderyka Wilhelma II odezwy wzywającej do powszechnego oporu przeciwko Napoleonowi Bonaparte. Spośród 43 zgłoszonych projektów zaakceptowany został projekt miejskiego architekta Wrocławia – Maxa Berga. Budynek Hali Stulecia wykonano w konstrukcji żelbetowej (z jednym wyjątkiem), a jego bryłę wyróżnia kopuła, która w chwili powstania była największą kopułą na świecie.

Hala ma 42 m wysokości, a nakrywająca ją kopuła 67 m średnicy. Maksymalna szerokość wnętrza hali wynosi 95 metrów, a dostępna powierzchnia wynosi 14,0 tys. m². Prócz samej centralnej hali w budynku zaplanowano jeszcze 56 innych pomieszczeń wystawienniczych, obszerne okrążające główną salę kuluary, a całość obliczona była na 10 tysięcy osób. Układ hali jest w rzucie kolisty, oparty symetrycznie na greckim krzyżu, na którego trzech końcach znajdują się małe hale wyjściowe, a na zachodnim, skierowanym w stronę centrum miasta – dwupoziomowa owalna hala wejściowa. Kopułę wieńczy latarnia o średnicy zewnętrznej 17,4 m, i wysokości 5,75 m, położona 36 m nad poziomem posadzki. W trakcie budowy hali na otaczających ją terenach  wybudowano liczne inne obiekty wystawowe, w tym Pawilon Czterech Kopuł, Pergolę, obiekty rekreacyjne itp. W hali umieszczono specjalnie dla niej zaprojektowane i wykonane przez znaną firmę Sauer we Frankfurcie nad Odrą organy o 222 rejestrach i 16706 piszczałkach, naówczas największe na świecie. Przed II wojną światową hala, prócz wystaw i przedsięwzięć na mniejszą skalę, kilkakrotnie jeszcze była miejscem wielkich masowych imprez, w tym między innymi publicznych wystąpień najważniejszych funkcjonariuszy NSDAP z Adolfem Hitlerem na czele.

Hala przetrwała II wojnę światową bez poważniejszych strat (uszkodzeniu uległy jedynie organy). W czasach PRL nie przeprowadzono w hali żadnych poważniejszych prac, które w istotny sposób zmieniłyby jej charakter. Hala służyła jako miejsce koncertów, imprez sportowych, działało tu też największe w mieście kino („Gigant”). Po roku 1989 dokonano w hali pewnych przeróbek: trwający tam kilka miesięcy remont generalny w 1997 roku obejmował takie zmiany jak plastikowe rolety na oknach, tablice ogłoszeniowe, nagłośnienie, przede wszystkim zaś obniżenie o około 1 m poziomu posadzki i wbudowanie przesuwnych trybun oraz rozkładanych boisk (umożliwia zmianę przeznaczenia hali w zależności od bieżących potrzeb: sportowe, widowiskowe albo targowe).

Obecnie w hali odbywają się większe imprezy targowe, wystawiane bywają także monumentalne przedstawienia operowe, służyła również przez kilka sezonów jako miejsce rozgrywania pojedynków koszykarzy Śląska Wrocław. 31 maja 1997 w czasie szóstej wizyty w Polsce Jan Paweł II poprowadził w hali modlitwę ekumeniczną w ramach kongresu eucharystycznego.

4 czerwca 2009 roku z okazji dwudziestej rocznicy pierwszych wolnych wyborów w powojennej Polsce otwarto fontannę multimedialną. Codziennie odbywa się 8 pokazów dziennych i 5 wieczornych przy różnych gatunkach muzyki. Otoczona pergolą i sąsiadująca z Halą Stulecia, multimedialna wrocławska fontanna jest największym tego typu obiektem w Polsce i jednym z największych w Europie.

Hala Stulecia znajduje się na osiedlu Zalesie, w Parku Szczytnickim.

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Ogród Japoński stanowi połączenie kilku typów ogrodów japońskich: publicznego, wodnego, związanego z ceremonią picia herbaty oraz kamienistej plaży, Kompozycję ogrodu wyznacza przejście od bramy głównej (Sukiya-mon) przez most prosty na stawie (Yumedono Bashi), rozwidlające się dalej na dwie ścieżki. Jedna ścieżka prowadzi brzegiem stawu od łagodnej żeńskiej kaskady (Onna-daki) do gwałtownej kaskady męskiej (Otoko-daki), a następnie do pawilonu poczekalni (Machiai). Druga ścieżka przez łukowy most (Taiko Bashi) do pawilonu herbacianego (Azumaya). Ostatnim elementem drogi spacerowej jest boczna brama (Fuku-mon). W stawie ogrodu Japońskiego znajdują się także karpie Koi (Nishiki-goi), które symbolizują długowieczność, szczęście i odwagę. 

Ogród powstał w latach 1909–13, w obrębie obecnego Parku Szczytnickiego z inicjatywy dyplomaty i orientalisty, hrabiego Fritza von Hohberga z Iłowej. Jego projektantem był japoński ogrodnik Mankichi Arai. Po wojnie dopiero w 1995 roku prof. Ikuya Nishikawa opracował projekt renowacji ogrodu, zrealizowany w latach 1996-97. W lipcu 1997 roku (dwa miesiące po otwarciu), podczas powodzi stulecia ogród przez trzy tygodnie znajdował się pod wodą. Zniszczenia były na tyle duże (przepadło około 70% nowo nasadzonych roślin), że konieczna stała się kolejna jego rekonstrukcja. Ponowne otwarcie nastąpiło w październiku 1999 roku.

Ogród Japoński znajduje się w Parku Szczytnickim, obok Hali Stulecia.  

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Dworzec Główny.  W latach 40. XIX wieku powstały niezależne linie kolejowe kończące się we Wrocławiu na dworcach czołowych. Budowę dworca głównego we Wrocławiu rozpoczęto 10 września 1855 roku. Przy budowie pracowało średnio 250 murarzy. Już w 1856 roku cały budynek zadaszono i pokryto blachą cynkową, 1 października 1857 roku główny dworzec Kolei Górnośląskiej został ukończony, a 12 października uruchomiono ruch kolejowy. Pierwotna hala peronowa, rozciągająca się w kierunku wschód-zachód, znajdowała się na miejscu dzisiejszego głównego hallu rozrządowego. Do dziś istniejące w tym hallu ciągnące się wzdłuż północnej strony podwyższenie, wykorzystywane jako taras znajdujących się tu poczekalni i jadłodajni, jest pozostałością peronu, wówczas jedynego na tym dworcu. Hall, długi na około 200 m, nakryty dachem z częściowo przeszklonymi powierzchniami, stanowił swego czasu wraz z budynkiem dworcowym największą budowlę tego rodzaju w Europie.

Do północnej strony hali peronowej zwróconej ku miastu przylegał symetryczny budynek dworca w stylu pseudohistorycznym, dokładniej angielskiego neogotyku naśladującego styl epoki Tudorów. Dwukondygnacyjny dworzec miał trzy ryzality z podcieniami przeznaczonymi na podjazdy dla dorożek. Przy bocznych wejściach znajdowały się ekspedycje bagażu, telefon i telegraf. W budynku dworca naprzeciw centralnego ryzalitu mieściły się restauracja z przyległym mieszkaniem restauratora, rozmieszczone symetrycznie poczekalnie III, II i I klasy (po jednej dla obu kierunków odjazdu, po wschodniej i zachodniej części budynku) oraz dla członków rodziny królewskiej (z osobnym korytarzem prowadzącym na peron).

Komunikację wewnętrzną zapewniał przylegający do elewacji północnej korytarz. Na piętrze mieściły się biura i dwa mieszkania dla zawiadowców, ponadto mieszkanie dyrektora kolei. W latach 1899–1904 dworzec rozbudowano w stylu łączącym elementy historyzmu i secesji według projektu Bernarda Kluschego, zachowując znaczne części dotychczasowej konstrukcji. Znajdujące się na południe od dworca kolejowe składy węgla zlikwidowano i na ich miejscu wybudowano pięć nowych peronów, przesuniętych niesymetrycznie w kierunku wschodnim i uniesionych w stosunku do otaczającego terenu o około 4–5 m.  Uszkodzenia, których dworzec doznał w czasie wojny usuwano do 1949 roku. Kolejny remont przeprowadzono w 1960 roku, wiązał się on z przebudową części elewacji oraz z częściowym usunięciem secesyjnych ozdób na korzyść modnego w tym okresie wystroju. W kwietniu 2010 roku rozpoczęto generalny remont dworca, który ukończono 1 czerwca 2012 roku. 

 Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Niewielkie rzeźby krasnali, w liczbie stale rosnącej, są umieszczane we Wrocławiu sukcesywnie od 2005 roku. Wywodzą się od malowanych w latach 80. XX wieku graffitii, a następnie happeningów organizowanych przez ruch „Pomarańczowej Alternatywy” ośmieszających w sposób pokojowy system komunistyczny.

Po upadku PRL-u krasnale uległy zapomnieniu, aż do sierpnia 2005 roku, kiedy to wrocławski rzeźbiarz Tomasz Moczek ustawił pięć pierwszych krasnali. Figurki krasnali stały się integralną częścią przestrzeni miejskiej oraz zjawiskiem społecznym. Nowe postacie tworzone są przez artystów z całej Polski, a ich opiekunami są instytucje publiczne, firmy oraz osoby prywatne.

Organizowane są specjalne wycieczki szlakiem krasnali, gry plenerowe, spektakle teatralne oraz wydawane mapy dla turystów, którzy chcą połączyć poszukiwanie kolejnych figurek ze zwiedzaniem Wrocławia. Stworzono również aplikację na smartfony z systemem Android ułatwiającą odnajdywanie krasnali.  

W 2026 roku liczba krasnali szacowana jest na około 1040. Liczba krasnali zmienia się – wciąż pojawiają się nowe, a niektóre są kradzione lub padają ofiarą wandalizmu pomimo instalowanych zabezpieczeń, lecz po pewnym czasie wracają na swoje miejsce. 

Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.

Pałace Wrocławia.

Pałac arcybiskupi (osobny artykuł).

Barokowy pałac królewski (osobny artykuł).

Klasycystyczny pałac rodziny Wallenberg-Pachaly (osobny artykuł).

Renesansowy pałac Schaffgotschów (osobny artykuł).

Relikty pałacu Hatzfeldów (osobny artykuł).

Zamki Wrocławia.

Relikty zamku książęcego na Ostrowie Tumskim (osobny artykuł).

Zamek Cesarski przebudowany na uniwersytet (osobny artykuł).

Zamek przebudowany na arsenał (osobny artykuł).

Leśnica – zamek w stylu barokowym (osobny artykuł).