Zamek Książąt Oleśnickich (osobny artykuł).

Pierwszy ratusz w Oleśnicy powstał w pierwszej połowie XV wieku, budowla ta w przeszłości była wielokrotnie niszczona i przebudowywana, m.in. w XVI i XVIII wieku, oraz około roku 1826. Przebudowa w roku 1826 nadała budowli obecną klasycystyczną formę. W roku 1945 ratusz został w dużej części zniszczony i dopiero w latach 1960-64 został odbudowany, z zachowaniem ocalałej wieży i fragmentów średniowiecznych murów. Przy rekonstrukcji odtworzono klasycystyczne elewacje i inne detale architektoniczne.

Ratusz jest budynkiem trzykondygnacyjnym, wzniesionym na planie czworoboku, ma trzy skrzydła nakryte dachami dwuspadowymi i wewnętrzny świetlik od strony południowej. Najstarszą częścią ratusza jest wieża, na dole czworoboczna, a od piątej kondygnacji ośmioboczna, z tarczami zegarowymi i galeryjką widokową w najwyższej części. Szczyt wieży wieńczy hełm z latarnią. W ścianach klatki schodowej są wmurowane kamienne płyty herbowe z XVI i XVII wieku, pochodzące ze starego ratusza i innych zabytków miasta. Przed głównym wejściem do budynku stoi klasycystyczna kolumna zwycięstwa pochodząca z 1873 roku. Obecnie ratusz jest siedzibą władz miejskich Oleśnicy.

Ratusz  jest umiejscowiony w centrum Oleśnicy, w bloku zabudowy śródrynkowej.  

Zachowana po wojnie zabudowa oleśnickiego rynku nawiązuje w większości do stylu klasycystycznego XIX wieku. 

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.

Kościół parafialny pw.św. Jana Apostoła zwany Zamkowym istniał prawdopodobnie już w XII wieku, wymieniony w dokumentach biskupstwa wrocławskiego z roku 1189. Inne źródła mówią o proboszczu tutejszej parafii Tomaszu z roku 1230, który był kanonikiem kapituły wrocławskiej.

W drugiej połowie XIV wieku kościół przebudowano. W roku 1469 został podwyższony stając się trójnawową bazyliką zamkniętą wieloboczną apsydą. W nawie głównej zrobiono sklepienie gwiaździste, w bocznych – krzyżowe. Na przełomie wieków XV i XVI dobudowano od strony północnej kruchtę i trzy kaplice.W roku 1620 wieżę kościelną nadbudowano i pokryto hełmem. W XVII wieku kościół został połączony krytym gankiem z zamkiem. W 1700 roku książęta wirtemberscy wybudowali od strony południowej barokową kaplicę grobową (mauzoleum). W jej krypcie umieszczono 24 trumny ze zwłokami zmarłych członków rodziny książęcej.

We wnętrzu kościoła można zobaczyć wiele cennych dzieł sztuki okresu gotyckiego, renesansowego i baroku. W bazylice znajdują się takie zabytki jak jedyna zachowana w Europie Środkowej biblioteka łańcuchowa, a także organy, manierystyczna ambona, loża książęca, stalle, dzwony, empory oraz barokowy ołtarz. W 1905 roku w związku z prowadzoną rozbudową doszło do katastrofy budowlanej i zawalenia się naw południowej i głównej. W 1910 roku kościół został odbudowany i zmodernizowany. W 1998 roku kościół został podniesiony do poziomu Bazyliki mniejszej przez Jana Pawła II.

Niestety kościół był zamknięty na cztery spusty.

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.

Barokowy kościół św. Trójcy został wybudowany w 1744 roku dzięki staraniom ks. Leopolda Johannesa Pientaga za zgodą cesarza Karola VI Habsburga2, jako miejsce kultu dla katolików. Powstała wówczas jednonawowa świątynia z wysoką wieżą. Ołtarz i ambonę wykonał wrocławski rzeźbiarz Franz Joseph Mangoldt. W 1748 roku wymalowano wnętrze kościoła, a dwa lata później zmarł ks. Pientag i został pochowany w tej właśnie świątyni. Natomiast w latach 1750–55 F. A. Scheffler lub Anton Erazm Beüer namalował iluzjonistyczny ołtarz. W 1776 roku przeprowadzono podwyższenie wieży i nakryto ją hełmem projektu J.W. Hellera. W 1783 roku kościół wyposażono w organy, które jednak po roku przestały działać. 

Kościół uległ zniszczeniu i spaleniu podczas walk z 24 na 25 stycznia 1945 roku. Działania wojenne przetrwały: ambona, ołtarz główny i częściowo ołtarze boczne. W latach 1958–59 przeprowadzono prace mające na celu odgruzowanie świątyni, jednak jej nie rozebrano mimo takich pierwotnych planów. W latach 1960-62 kościół odbudowano i zadaszono. W 1963 roku Jan Molga i ks. Kazimierz Fedyk zakończyli prace nad polichromiami. W 1969 roku na kościele położono nowy dach, a w 1977 roku odnowiono zewnętrzne tynki.

Kościół znajduje się przy ul. Okrężnej 13.  

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.

Gotycka Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny została utworzona z dwóch odrębnych kościołów klasztornych. Od średniowiecza w tym miejscu istniały oddzielne kościoły kanoników regularnych św. Augustyna (pod wezwaniem św. Jerzego) oraz benedyktynów (pod wezwaniem Bożego Ciała). W 1505 roku biskup wrocławski połączył oba kościoły w związku z pogarszająca się sytuacją filii zakonu benedyktynów. W rezultacie oba kościoły połączono poprzez wyburzenie dzielących je ścian, a ołtarz przeniesiono na północną ścianę kościoła św. Jerzego.  

W XVI wieku świątynia została przejęta przez protestantów.

W trakcie II wojny światowej budowla uległa spaleniu i zniszczeniu i była przez władze stopniowo odbudowywana. Początkowo nabożeństwa odprawiano w wieży świątyni. Odbudowę całkowicie ukończono w 1978 roku i od tej pory parafia korzysta z całego obiektu, który przystosowano do potrzeb liturgii prawosławnej. 

Cerkiew jest budowlą orientowaną, w której bryle wyróżnia się dwie świątynie: północna, kościół św. Jerzego jest jednonawowy; południowa, cerkiew Zaśnięcia NMP jest budowlą trójnawową, w której bryle nie zostało wyodrębnione prezbiterium. Znajduje się ono w trzecim przęśle, które obecnie dzielone jest przy pomocy przepierzenia na zakrystię i część ołtarzową. Przy ścianie zachodniej części południowej (cerkwi) znajduje się wieża o pięciu kondygnacjach z ażurowym hełmem z latarnią. Do wieży przylega okrągła przybudówka z klatką schodową. Do środkowej części ściany południowej cerkwi przylega kruchta. Obie świątynie, podobnie jak kruchta, nakryte są osobnymi dachami dwuspadowymi. 

Pierwszymi wyznawcami prawosławia w Oleśnicy byli dawni mieszkańcy Chełmszczyzny i Łemkowszczyzny, przesiedleni w wyniku Akcji „Wisła” w 1947 roku.

Cerkiew znajduje się przy ul. Łużyckiej 20. 

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.

Gotycki kościół Zbawiciela  powstał w drugiej połowie XIV wieku. lub w początkach XV wieku jako synagoga.  Jest obecnie jednym z najstarszych budynków w Polsce. Kiedy wypędzono Żydów z miasta w 1535 roku, budynek zmieniono na magazyn, następnie na arsenał. W 1695 roku przebudowano go na zbór kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Zbawiciela. W 1730 roku budynek spłonął i został odbudowany po czterech latach. Obecnie jest zborem Kościoła Zielonoświątkowego.

Murowany dwunawowy budynek synagogi wzniesiono w stylu gotyckim. Od południa do budowli, pomiędzy przyporami środkowymi, dobudowano przybudówkę mieszczącą babiniec. Po 1730 roku po pożarze budowla została przebudowana w stylu późnobarokowym.

Kościół znajduje się przy ulicy Łużyckiej 22.

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.

Dzisiejsza historyczna część miasta jest  wyznaczona przez otaczające ją średniowieczne mury obronne, wzniesione w latach 30. XIV wieku.. Wjazd do miasta był możliwy przez cztery bramy miejskie: Bramę Trzebnicką, obecnie Brama Wrocławska (zachód) – jedyna zachowana oraz rozebrane w 1868 roku Bramy: Oławską (południe), Namysłowską/Bydlęcą (wschód) i Mariacką (północ). 

Brama Wrocławska została zbudowana z cegły gotyckiej na planie prostokąta o wymiarach 8 × 7 m. Mur na parterze ma grubość ok. 1,9 m i zmniejsza się ku górnym kondygnacjom. Na parterze znajduje się ostrołukowy przejazd. Do XVI wieku brama była prawdopodobnie dwukondygnacyjna. Nad sklepieniem przejazdu znajdowała się izba dla strażników. W niej miał także znajdować się mechanizm wciągania brony. Za czasów Karola I Podiebradowicza doszło do rozbudowy bramy. Wówczas powstały dwa refugia, wejścia zapewniające obrońcom ewakuację do wieży bramnej. Na jej szczycie zbudowano pomost bojowy z blankami. Przed bramą istniało przedbramie. W 1614 roku brama przeszła renowację. Otynkowano ją, dodano dekoracje i płaskorzeźby. W bramie znajduje się jeszcze tablica upamiętniająca tę renowację z łacińską inskrypcją.

Brama znajduje się przy ul. Wrocławskiej 26.  z

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.

Barokowy “Dom Wdów”  powstał w 1683 roku z inicjatywy księcia Sylwiusza Fryderyka Wirtemberskiego. Jego celem było stworzenie miejsca zamieszkania dla wdów po urzędnikach księstwa oleśnickiego. Był to jednopiętrowy budynek z dwuspadowym dachem. Zamieszkiwać go mogło osiem wdów, którym zapewniano jednocześnie opał. W latach 30. XX wieku najprawdopodobniej zatracił swoją pierwotną funkcję.

Zniszczony w trakcie działań wojennych w 1945 roku, odbudowany w latach 60-tych. Od 14 września 1965 roku  jest siedzibą Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. F. Chopina. W 2019 roku budynek przeszedł remont, otrzymując obecny wygląd elewacji. 

Budynek znajduje się przy ul. Matejki 19.

Zdjęcie wykonano w sierpniu 2026 roku.

Dom Spotkań z Historią w Oleśnicy mieści się w zabytkowym (z początku XVIII w.) budynku przy ulicy Bocianiej 11, posadowiony jest on w miejscu wcześniejszej średniowiecznej budowli. Można się o tym przekonać po wejściu do środka i zejściu na niższy poziom, gdzie widoczne są relikty dawnej kamiennej budowli. Muzeum obrazuje historię miasta od jego zarania, przez stolicę księstwa po czasy współczesne. Jego atrakcyjność polega na tym, że jest ono bardzo wzbogacone multimedialnie. Oglądając makietę średniowiecznego miasta możemy ” biegać ” po jego uliczkach a inne eksponaty możemy prawie dotknąć. 

Zdjęcia wykonano w sierpniu 2026 roku.