Gród i osada targowa powstałe przy zbiegu rzek Odry i Oławy istniały od XII wieku. Po raz pierwszy notowana osada pod nazwą Olewa w 1149 roku jako darowizna Piotra Włostowica na rzecz opactwa na Ołbinie. Oława została lokowana na prawie średzkim w 1234 roku. Miasto zostało zasiedlane przez tkaczy walońskich, których dziedzictwem jest herb miasta przedstawiający białego, galijskiego koguta w czerwonym polu. W 1241 roku Olawa została zniszczona przez Mongołów, mimo to zaczęła się dynamicznie rozwijać. Działała tu mennica wypuszczająca brakteaty z wizerunkiem herbowego koguta. W 1282 roku Henryk IV Probus nadał miastu przywilej budowy 12 kramów sukienniczych oraz korzystania z łąk, wód i roli. W 1310 roku miasto otrzymało od Bolesława Rozrzutnego prawo przymusu drożnego, a od 1317 roku burmistrza i radę.
W 1329 roku Oława przeszła wraz z księstwem legnicko-brzeskim pod zwierzchnictwo króla Czech. W 1429 roku została zdobyta przy pomocy ludności i spalona przez husytów. Wyludnione w 1437 roku miasto epidemią dżumy, którą poprzedziła klęska głodu. W 1474 roku pod miastem odbyła się zwycięska dla Polaków bitwa z wojskami Macieja Korwina. W 1502 roku połowa miasta spłonęła w wielkim pożarze. Ponowna epidemia dżumy nawiedziła miasto w 1588 roku. Oława kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk w czasie wojny trzydziestoletniej. 19 maja 1634 roku została podpalona i doszczętnie zniszczona przez wycofujące się oddziały płk. von Rostock, a 17 czerwca 1642 roku przez Szwedów Georga Wrangla.
Do 1675 roku miasto znajdowało się w księstwie legnicko-brzeskim władanym przez linię Piastów. Ostatnim jej przedstawicielem był urodzony w Oławie Jerzy IV Wilhelm. Po jej wygaśnięciu w latach 1691–1737 Oława była własnością żonatego ze szwagierką cesarza Leopolda I Jakuba Sobieskiego.
Po trzech wojnach śląskich (1742–63), miasto należało do Królestwa Prus. Pod rządami Prus na terenach tych rozpoczęto germanizację. Zbliżanie się Armii Czerwonej w styczniu 1945 roku spowodowało ucieczkę i ewakuację ludności niemieckiej z terenów Pomorza i Śląska. 29 stycznia 1945 roku na południe od Oławy utworzony został duży przyczółek armii sowieckiej. Jednocześnie został okrążony garnizon niemiecki w Oławie, którego likwidacja trwała do 6 lutego kiedy to oddziały sowieckie zajęły miasto.
W 1946 roku miasto zostało włączone administracyjnie do nowo powstałego województwa wrocławskiego, zaś pozostała na miejscu niemiecka ludność została wysiedlona. Na ich miejsce zaczęli przybywać Polacy z obszarów, które po konferencji jałtańskiej znalazły się poza nową wschodnią granicą Polski. W czasach Polski Ludowej rozwinął się przemysł chemiczny, papierniczy i spożywczy. Do roku 1992 Oława była siedzibą silnego garnizonu Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej.
Oława jest położona około 28 km na południowy-wschód od Wrocławia, przy drodze nr 94 do Brzegu.
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:
Zamek Piastów Śląskich – wzniesiony w XIV wieku przez księcia brzeskiego Ludwika I, przebudowany w stylu renesansowym przez Jerzego II (osobny artykuł).
Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.
Elewacja frontowa
Portal wejściowy
Kartusz herbowy nad wejściem
Kościół parafialny pw. Matki Bożej Pocieszenia pierwotnie nosił wezwanie św. Błażeja i Andrzeja Świerada. Ze starego gotyckiego kościoła wzniesionego ok. 1300 roku zachowało się prezbiterium, do którego dobudowano w 1587 roku korpus nawowy, wieżę i zakrystię. W 1634 roku miasto zostało spalone, a wraz z nim spłonął i kościół. W osiem lat później odbudowaną świątynię splądrowali Szwedzi. W 1679 roku ufundowano jeden wielki dzwon, a w 1694 roku dwa małe. W 1801 roku w wieżę uderzył piorun, a wichura zniszczyła ją prawie zupełnie. Odbudowano ją w 1860 roku. obecnie ma ona 62 m. wysokości. Jest najwyższą budowlą w mieście, widzianą już z odległości 10 km od miasta.
Kościół jest bazyliką trzynawową, orientowaną o pięcioprzęsłowym korpusie. Nad prezbiterium znajduje się sklepienie gwiaździste z XV wieku. We wnętrzu znajduje się bogate wyposażenie: neogotycki ołtarz główny, późnorenesansowa ambona, barokowe organy, alabastrowe płaskorzeźby w epitafiach. Nad drzwiami zakrystii i w prawej nawie bocznej znajdują się liczne epitafia renesansowe z końca XVI i XVII wieku. W kościele wiszą obrazy z XVIII wieku przywiezione w 1945 roku z Buczacza na Ukrainie: „Zdjęcie z Krzyża” i „Wniebowstąpienia Pana Jezusa”. Stacje Drogi Krzyżowej i figura Chrystusa Miłosiernego z Radziechowa oraz słynący łaskami obraz Matki Boskiej Pocieszenia z Witkowa Nowego. Kościół w latach 1534 – 1945 był w rękach protestantów. Do niedawna znajdował się tutaj obraz Opłakiwanie, pochodzący z kościoła w Buczaczu, skradziony w 1990 roku.
Obraz Matki Bożej Pocieszenia do Oławy trafił z Kresów Wschodnich. Z przekazów, które zachowały się do naszych czasów wynika, że pierwszym miejscem kultu była Ruś Kijowska, a następnie kościół w Witkowie Nowym (Archidiecezja Lwowska). Nazwę obrazu Matka Boża Pocieszenia po raz pierwszy zapisano w roku 1861. Od 1680 roku zaczęto spisywać łaski doznawane za pośrednictwem Matki Bożej w Witkowie Nowym. Obraz cieszył się wielką czcią, a każdego roku przychodziły tam liczne pielgrzymki. W czasie ostatniej wojny, w 1944 roku kościół w Witkowie spłonął, natomiast obraz cudownie ocalał. W czerwcu 1945 roku do Oławy przybył ks. Tadeusz Pilawski wraz z wiernymi z terenów Wschodniej Rzeczypospolitej, umieszczając obraz w gotyckim kościele św. Błażeja i zmieniając tytuł kościoła. Od tego czasu obraz jest czczony przez Oławian i mieszkańców z okolicznych miejscowości. W Roku Wielkiego Jubileuszu 2000 ówczesny arcybiskup metropolita wrocławski, ksiądz kardynał Henryk Gulbinowicz na prośbę proboszcza ks. prof. dra hab. Andrzeja Szafulskiego, miejscowego duchowieństwa i wiernych ustanowił kościół parafialny pw. NMP Matki Pocieszenia maryjnym Sanktuarium lokalnym, nadając temu miejscu przywilej odpustów i ustanawiając każdorazowego proboszcza kustoszem Sanktuarium. 29 maja 2003 roku odbyła się w Sanktuarium podniosła uroczystość koronacji obrazu Matki Bożej Pocieszenia, której dokonał ksiądz kardynał Henryk Gulbinowicz.
Kościół znajduje się obok Rynku przy pl. Maksymiliana Kolbe.
Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.
Epitafia
Nawa główna
Ołtarz główny
Obecny ratusz został wzniesiony w 1823 roku według projektu architekta Karola Fryderyka Schinkla, z wykorzystaniem średniowiecznej, wieży pochodzącej z poprzedniego ratusza, wzniesionego w 1585 roku. W latach 1910–15 przebudowano wnętrze ratusza, niszcząc wiele jego zabytkowych cech. Kolejny remont miał miejsce w 1924 roku, kiedy to jedną z przylegających od strony północnej kamieniczek, przerobiono na klatkę schodową. W trakcie pierwszego powojennego remontu w 1958 roku do dwóch środkowych północnych kamieniczek dobudowano kondygnacje, rozbierając ich szczyty. Przeprowadzony w 2002 remont wieży i zegara rozpoczął wieloletni plan przywracania tego zabytku do świetności. Rzeźbiarz Maciej Stoksik wykonał wtedy nowe ruchome figury zegara. W roku 2006 wyremontowano dach i odnowiono elewację, a w roku 2012 zakończono przebudowę ratuszowych wnętrz.
Ratusz jest trzykondygnacyjnym budynkiem wzniesionym na planie prostokąta i nakrytym dachem dwuspadowym. Przez całą fasadę przebiega płytki ryzalit, ujęty w boniowane pilastry i zwieńczony tympanonem. Kondygnacje są podzielone gzymsem kordonowym, a szczyty ścian zwieńczono gzymsem kostkowym. Najstarszą częścią ratusza jest wieża, w dolnej części czworoboczna, wyżej ośmioboczna z tarczami zegarowymi, pomiędzy którymi są postaci: księżyca, koguta, śmierci i rycerza, poruszane mechanizmem zegara, pochodzącym z 1718 roku. Ponad zegarem przebiega galeria widokowa, a całość wieńczy trzykondygnacyjny barokowy hełm z dwoma prześwitami. Przed budynkiem stoi pręgierz, przeniesiony tam w roku 1935 z pl. Piastów.
Obecnie ratusz jest siedzibą władz miasta Oławy oraz Izby Muzealnej Ziemi Oławskiej i biblioteki.
Ratusz zajmuje centralną część rynku. Otaczają go zabytkowe kamienice z XVII, XVIII i XIX wieku.
Zdjęcia wykonano w lipcu 2026 roku.
Ratusz i rynek
Zegar i śmierć z kosą
Pręgierz
Kamienice w rynku